5. Anumānapañho

1. Buddhavaggo

1. Dvinnaṃ buddhānaṃ anuppajjamānapañho



5. Anumānapañho
1. Buddhavaggo
1. Dvinnaṃ buddhānaṃ anuppajjamānapañho （两位佛陀不会同时出现的问题）

1. ‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘aṭṭhānametaṃ, bhikkhave, anavakāso, yaṃ ekissā lokadhātuyā dve arahanto sammāsambuddho apubbaṃ acarimaṃ uppajjeyyuṃ, netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’ti. Desentā ca, bhante nāgasena, sabbepi tathāgatā sattatiṃsa bodhipakkhiyadhamme desenti, kathayamānā ca cattāri ariyasaccāni kathenti, sikkhāpentā ca tīsu sikkhāsu sikkhāpenti, anusāsamānā ca appamādappaṭipattiyaṃ anusāsanti. Yadi, bhante nāgasena, sabbesampi tathāgatānaṃ ekā desanā ekā kathā ekā sikkhā ekā anusiṭṭhi, kena kāraṇena dve tathāgatā ekakkhaṇe nuppajjanti? Ekenapi tāva buddhuppādena ayaṃ loko obhāsajāto, yadi dutiyo buddho bhaveyya, dvinnaṃ pabhāya ayaṃ loko bhiyyosomattāya obhāsajāto bhaveyya, ovadamānā ca dve tathāgatā sukhaṃ ovadeyyuṃ, anusāsamānā ca sukhaṃ anusāseyyuṃ, tattha me kāraṇaṃ brūhi, yathāhaṃ nissaṃsayo bhaveyya’’nti.

‘‘Ayaṃ, mahārāja, dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī, ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti, yadi dutiyo buddho uppajjeyya, nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyya, caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṃseyya, na ṭhānamupagaccheyya.

‘‘Yathā, mahārāja, nāvā ekapurisasandhāraṇī [ekapurisasantāraṇī (sī. pī.)] bhaveyya, ekasmiṃ purise abhirūḷhe sā nāvā samupādikā [samudakā (ka.)] bhaveyya. Atha dutiyo puriso āgaccheyya tādiso āyunā vaṇṇena vayena pamāṇena kisathūlena sabbaṅgapaccaṅgena, so taṃ nāvaṃ abhirūheyya, api nu sā, mahārāja, nāvā dvinnampi dhāreyyā’’ti? ‘‘Na hi, bhante, caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṃseyya, na ṭhānamupagaccheyya, osīdeyya udake’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ayaṃ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī, ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti, yadi dutiyo buddho uppajjeyya, nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyya, caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṃseyya, na ṭhānamupagaccheyya.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, puriso yāvadatthaṃ bhojanaṃ bhuñjeyya chādentaṃ yāva kaṇṭhamabhipūrayitvā, so dhāto pīṇito paripuṇṇo nirantaro tandikato anonamitadaṇḍajāto punadeva tattakaṃ bhojanaṃ bhuñjeyya, api nu kho so, mahārāja, puriso sukhito bhaveyyā’’ti? ‘‘Na hi, bhante, sakiṃ bhuttova mareyyā’’ti [bhutto vameyyāti (ka.)]. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ayaṃ dasasahassī lokadhātu ekabuddhadhāraṇī, ekasseva tathāgatassa guṇaṃ dhāreti, yadi dutiyo buddho uppajjeyya, nāyaṃ dasasahassī lokadhātu dhāreyya, caleyya kampeyya nameyya onameyya vinameyya vikireyya vidhameyya viddhaṃseyya, na ṭhānamupagaccheyyā’’ti.

‘‘Kiṃ nu kho, bhante nāgasena, atidhammabhārena pathavī calatī’’ti? ‘‘Idha, mahārāja, dve sakaṭā ratanaparipūritā bhaveyyuṃ yāva mukhasamā, ekasmā sakaṭato ratanaṃ gahetvā ekasmiṃ sakaṭe ākireyyuṃ, api nu kho taṃ, mahārāja, sakaṭaṃ dvinnampi sakaṭānaṃ ratanaṃ dhāreyyā’’ti? ‘‘Na hi, bhante, nābhipi tassa phaleyya, arāpi tassa bhijjeyyuṃ, nemipi tassa opateyya, akkhopi tassa bhijjeyyā’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho, mahārāja, atiratanabhārena sakaṭaṃ bhijjatī’’ti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, atidhammabhārena pathavī calati.


1. “尊者龙军，世尊曾说过：‘比丘们，这是不可能的，没有机会在一个世界体系中出现两位阿罗汉、正等正觉，这并非事实。’尊者龙军，所有如来都宣说三十七道品，说法都宣说四圣谛，教导都教导三学，教诫都教诫不放逸行。尊者龙军，如果所有如来都以同样的方式说法、讲经、教导、教诫，那么是什么原因导致两位如来不会同时出现？一位佛陀的出现就足以照亮这个世界，如果有第二位佛陀，两位佛陀的光芒将使这个世界更加明亮，两位如来一起教化会更容易教化，一起教诫会更容易教诫，请告诉我其中的原因，让我消除疑惑。”
“大王，这十千世界是由一位佛陀支撑的，只能承受一位如来的功德，如果出现第二位佛陀，这十千世界将无法承受，它会动摇、震颤、弯曲、倾斜、扭曲、散开、破碎、崩塌，不复存在。
“大王，就像一艘船只能承载一个人，当一个人登上船后，这艘船刚好合适。然后，又来了第二个人，他的年龄、肤色、体型、身高、所有肢体都与第一个人相同，他也登上了这艘船，大王，这艘船能承载他们两个人吗？” “不能，尊者，它会摇晃、震颤、弯曲、倾斜、扭曲、散开、破碎、崩塌，无法保持平衡，会沉入水中。” “同样地，大王，这十千世界是由一位佛陀支撑的，只能承受一位如来的功德，如果出现第二位佛陀，这十千世界将无法承受，它会动摇、震颤、弯曲、倾斜、扭曲、散开、破碎、崩塌，不复存在。
“又比如，大王，一个人吃了足够的食物，填满了肚子直到喉咙，他已经吃饱喝足，心满意足，没有一丝空隙，身体紧绷，腰杆笔直，如果他再吃同样多的食物，大王，这个人会舒服吗？” “不会，尊者，他会撑死。” “同样地，大王，这十千世界是由一位佛陀支撑的，只能承受一位如来的功德，如果出现第二位佛陀，这十千世界将无法承受，它会动摇、震颤、弯曲、倾斜、扭曲、散开、破碎、崩塌，不复存在。”
“尊者龙军，难道是因为过多的正法导致大地动摇吗？” “大王，这里有两辆装满珠宝的马车，珠宝堆得像山一样高，如果把一辆马车的珠宝搬到另一辆马车上，大王，那辆马车能装下两辆马车的珠宝吗？” “不能，尊者，它甚至无法移动，车轮会断裂，车轴会弯曲，车辕会断裂。” “大王，难道是因为珠宝过多导致马车损坏吗？” “是的，尊者。” “同样地，大王，正法过多会导致大地动摇。”


‘‘Api ca, mahārāja, imaṃ kāraṇaṃ buddhabalaparidīpanāya osāritaṃ. Aññampi tattha abhirūpaṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena dve sammāsambuddho ekakkhaṇe nuppajjanti. Yadi, mahārāja, dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ, tesaṃ parisāya vivādo uppajjeyya ‘tumhākaṃ buddho, amhākaṃ buddho’ti, ubhato pakkhajātā bhaveyyuṃ, yathā, mahārāja, dvinnaṃ balavāmaccānaṃ parisāya vivādo uppajjeyya ‘tumhākaṃ amacco, amhākaṃ amacco’ti, ubhato pakkhajātā honti, evameva kho, mahārāja, yadi dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ, tesaṃ parisāya vivādo uppajjeyya ‘tumhākaṃ buddho, amhākaṃ buddho’ti, ubhato pakkhajātā bhaveyyuṃ . Idaṃ tāva, mahārāja, ekaṃ kāraṇaṃ, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti.

‘‘Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti. Yadi, mahārāja, dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe uppajjeyyuṃ, ‘aggo buddho’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā bhaveyya, ‘jeṭṭho buddho’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā bhaveyya, ‘seṭṭho buddho’ti, ‘visiṭṭho buddho’ti, ‘uttamo buddho’ti, ‘pavaro buddho’ti, ‘asamo buddho’ti, ‘asamasamo buddho’ti, ‘appaṭimo buddho’ti, ‘appaṭibhāgo buddho’ti, ‘appaṭipuggalo buddho’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā bhaveyya. Idampi kho tvaṃ, mahārāja, kāraṇaṃ atthato sampaṭiccha, yena kāraṇena dve sammāsambuddhā ekakkhaṇe nuppajjanti.

‘‘Api ca kho, mahārāja, buddhānaṃ bhagavantānaṃ sabhāvapakati esāyaṃ, eko yeva buddho loke uppajjati. Kasmā kāraṇā? Mahantatāya sabbaññubuddhaguṇānaṃ. Aññampi, mahārāja, yaṃ loke mahantaṃ, taṃ ekaṃ yeva hoti. Pathavī, mahārāja, mahantī, sā ekā yeva. Sāgaro mahanto, so eko yeva. Sineru girirājā mahanto, so eko yeva. Ākāso mahanto, so eko yeva. Sakko mahanto, so eko yeva. Māro mahanto, so eko yeva. Mahābrahmā mahanto, so eko yeva. Tathāgato arahaṃ sammāsambuddho mahanto, so eko yeva lokasmiṃ. Yattha te uppajjanti, tattha aññassa okāso na hoti, tasmā, mahārāja, tathāgato arahaṃ sammāsambuddho eko yeva lokasmiṃ uppajjatī’’ti.

‘‘Sukathito, bhante nāgasena, pañho opammehi kāraṇehi. Anipuṇopetaṃ sutvā attamano bhaveyya, kiṃ pana mādiso mahāpañño. Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.

Dvinnaṃ buddhānaṃ anuppajjamānapañho paṭhamo.

2. Gotamivatthadānapañho


“还有，大王，这个理由是为了阐明佛陀的力量而提出的。请听另一个恰当的理由，解释为什么两位正等正觉不会同时出现。大王，如果两位正等正觉同时出现，他们的追随者之间会发生争执：‘你们的佛陀，我们的佛陀’，双方会形成派系，就像，大王，两位强大的大臣的追随者之间会发生争执：‘你们的大臣，我们的大臣’，双方会形成派系，同样地，大王，如果两位正等正觉同时出现，他们的追随者之间会发生争执：‘你们的佛陀，我们的佛陀’，双方会形成派系。大王，这就是两位正等正觉不会同时出现的一个原因。
“大王，请听另一个更深层次的原因，解释为什么两位正等正觉不会同时出现。大王，如果两位正等正觉同时出现，“最高的佛陀”这个说法将会是错误的，“最年长的佛陀”这个说法将会是错误的，“最优秀的佛陀”、“最杰出的佛陀”、“最崇高的佛陀”、“最卓越的佛陀”、“无与伦比的佛陀”、“最最无与伦比的佛陀”、“无比的佛陀”、“无与伦比的佛陀”、“独一无二的佛陀”这些说法都将会是错误的。大王，你应该从意义上理解这个原因，为什么两位正等正觉不会同时出现。
“还有，大王，诸佛世尊的本质就是，世界上只有一位佛陀出现。是什么原因呢？因为一切智佛陀功德的伟大。大王，世界上伟大的事物都是独一无二的。大王，大地是伟大的，它是独一无二的。大海是伟大的，它是独一无二的。须弥山是伟大的，它是独一无二的。天空是伟大的，它是独一无二的。帝释天是伟大的，他是独一无二的。魔王是伟大的，他是独一无二的。大梵天是伟大的，他是独一无二的。如来、阿罗汉、正等正觉是伟大的，他在世界上是独一无二的。他们出现的地方，没有其他人的机会，因此，大王，如来、阿罗汉、正等正觉在世界上是独一无二的。”
“尊者龙军，你用比喻和理由很好地解释了这个问题。即使是愚笨的人听了也会明白，更何况像我这样智慧的人。好极了，尊者龙军，我完全同意这一点。”
两位佛陀不会同时出现的问题，第一个。
2. Gotamivatthadānapañho （关于乔达摩施舍的问题）

2. ‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā mātucchāya mahāpajāpatiyā gotamiyā vassikasāṭikāya dīyamānāya ‘saṅghe gotami dehi, saṅghe te dinne ahañceva pūjito bhavissāmi saṅgho cā’ti. Kiṃ nu kho, bhante nāgasena, tathāgato saṅgharatanato na bhāriko na garuko na dakkhiṇeyyo, yaṃ tathāgato sakāya mātucchāya sayaṃ piñjitaṃ [picchitaṃ (sī. pī.)] sayaṃ luñcitaṃ sayaṃ pothitaṃ sayaṃ kantitaṃ sayaṃ vāyitaṃ vassikasāṭikaṃ attano dīyamānaṃ saṅghassa dāpesi. Yadi, bhante nāgasena, tathāgato saṅgharatanato uttaro bhaveyya adhiko vā visiṭṭho vā, ‘mayi dinne mahapphalaṃ bhavissatī’ti na tathāgato mātucchāya sayaṃ piñjitaṃ sayaṃ luñcitaṃ sayaṃ pothitaṃ vassikasāṭikaṃ saṅghe dāpeyya, yasmā ca kho bhante nāgasena tathāgato attānaṃ na patthayati [na patthīyati (sī. pī.)] na upanissayati, tasmā tathāgato mātucchāya taṃ vassikasāṭikaṃ saṅghassa dāpesī’’ti.

‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā mātucchāya mahāpajāpatiyā gotamiyā vassikasāṭikāya dīyamānāya ‘saṅghe gotami dehi, saṅghe te dinne ahañceva pūjito bhavissāmi saṅgho cā’ti. Taṃ pana na attano patimānanassa avipākatāya na adakkhiṇeyyatāya, api ca kho, mahārāja, hitatthāya anukampāya anāgatamaddhānaṃ saṅgho mamaccayena cittīkato bhavissatīti vijjamāne yeva guṇe parikittayanto evamāha ‘saṅghe gotami dehi, saṅghe te dinne ahañceva pūjito bhavissāmi saṅgho cā’ti.

‘‘Yathā, mahārāja, pitā dharamāno yeva amaccabhaṭabaladovārikaanīkaṭṭhapārisajjajanamajjhe rañño santike puttassa vijjamānaṃ yeva guṇaṃ pakitteti [parikitteti (ka.)] ‘idha ṭhapito anāgatamaddhānaṃ janamajjhe pūjito bhavissatī’ti. Evameva kho, mahārāja, tathāgato hitatthāya anukampāya anāgatamaddhānaṃ saṅgho mamaccayena cittīkato bhavissatīti vijjamāne yeva guṇe pakittayanto evamāha ‘saṅghe gotami dehi, saṅghe te dinne ahañceva pujito bhavissāmi saṅgho cā’ti.

‘‘Na kho, mahārāja, tāvatakena vassikasāṭikānuppadānamattakena saṅgho tathāgatato adhiko nāma hoti visiṭṭho vā. Yathā, mahārāja, mātāpitaro puttānaṃ ucchādenti parimaddanti nahāpenti sambāhenti, api nu kho, mahārāja, tāvatakena ucchādanaparimaddananahāpanasambāhanamattakena ‘putto mātāpitūhi adhiko nāma hoti visiṭṭho vā’ti? ‘‘Na hi, bhante, akāmakaraṇīyā bhante puttā mātāpitūnaṃ, tasmā mātāpitaro puttānaṃ ucchādanaparimaddananahāpanasambāhanaṃ karontī’’ti. Evameva kho, mahārāja, na tāvatakena vassikasāṭikānuppadānamattakena saṅgho tathāgatato adhiko nāma hoti visiṭṭho vāti. Api ca tathāgato akāmakaraṇīyaṃ karonto mātucchāya taṃ vassikasāṭikaṃ saṅghassa dāpesi.


2. “尊者龙军，世尊曾对将要供养一件僧衣的姨母摩诃波阇波提·瞿昙弥说：‘瞿昙弥，把它供养给僧伽，你供养给僧伽，我也会受到尊敬，僧伽也会受到尊敬。’尊者龙军，如来难道不比僧伽更尊贵、更重要、更值得供养吗？如来却把自己姨母亲自纺织、亲自缝制、亲自漂洗、亲自染色、亲自晾干的僧衣，在她要供养给自己时，却让她供养给僧伽。尊者龙军，如果如来比僧伽更尊贵、更殊胜，（他会说）‘供养给我会有更大的功德’，如来就不会让自己姨母亲自纺织、亲自缝制、亲自漂洗的僧衣供养给僧伽，尊者龙军，因为如来不求回报，不依赖他人，所以如来让姨母把那件僧衣供养给僧伽。”
“大王，世尊曾对将要供养一件僧衣的姨母摩诃波阇波提·瞿昙弥说：‘瞿昙弥，把它供养给僧伽，你供养给僧伽，我也会受到尊敬，僧伽也会受到尊敬。’大王，这并不是因为如来轻视自己，不值得供养，而是，大王，为了利益和慈悲未来的僧伽，让他们因我而受到尊敬，在僧伽已经存在的功德上锦上添花，所以这样说：‘瞿昙弥，把它供养给僧伽，你供养给僧伽，我也会受到尊敬，僧伽也会受到尊敬。’
“大王，就像父亲在大王面前，在大臣、武士、守门人、军队、木匠、侍从和人民大众之中，称赞儿子已经存在的功德：‘他留在这里，将来会在人民大众中受到尊敬。’同样地，大王，如来为了利益和慈悲未来的僧伽，让他们因我而受到尊敬，在僧伽已经存在的功德上锦上添花，所以这样说：‘瞿昙弥，把它供养给僧伽，你供养给僧伽，我也会受到尊敬，僧伽也会受到尊敬。’
“大王，仅仅因为没有供养这件僧衣，僧伽就比如来更尊贵、更殊胜，这并非如此。大王，就像父母照顾、爱抚、洗澡、打扮他们的孩子，大王，仅仅因为照顾、爱抚、洗澡、打扮，就能说‘孩子比父母更尊贵、更殊胜’吗？” “不能，尊者，孩子应该孝顺父母，所以父母照顾、爱抚、洗澡、打扮他们的孩子。” “同样地，大王，仅仅因为没有供养这件僧衣，僧伽就比如来更尊贵、更殊胜，这并非如此。而且，如来不求回报，让姨母把那件僧衣供养给僧伽。”


‘‘Yathā vā pana, mahārāja, kocideva puriso rañño upāyanaṃ āhareyya, taṃ rājā upāyanaṃ aññatarassa bhaṭassa vā balassa vā senāpatissa vā purohitassa vā dadeyya. Api nu kho so, mahārāja, puriso tāvatakena upāyanapaṭilābhamattakena raññā adhiko nāma hoti visiṭṭho vā’’ti? ‘‘Na hi, bhante, rājabhattiko, bhante, so puriso rājūpajīvī, taṭṭhāne ṭhapento rājā upāyanaṃ detī’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, na tāvatakena vassikasāṭikānuppadānamattakena saṅgho tathāgatato adhiko nāma hoti visiṭṭho vā, atha kho tathāgatabhattiko tathāgatūpajīvī. Taṭṭhāne ṭhapento tathāgato saṅghassa vassikasāṭikaṃ dāpesi.

‘‘Api ca, mahārāja, tathāgatassa evaṃ ahosi ‘sabhāvapaṭipūjanīyo saṅgho, mama santakena saṅghaṃ paṭipūjessāmī’ti saṅghassa vassikasāṭikaṃ dāpesi, na, mahārāja, tathāgato attano yeva paṭipūjanaṃ vaṇṇeti, atha kho ye loke paṭipūjanārahā, tesampi tathāgato paṭipūjanaṃ vaṇṇeti.

‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā devātidevena majjhimanikāyavaralañchake dhammadāyādadhammapariyāye appicchappaṭipattiṃ pakittayamānena ‘asu yeva me purimo bhikkhu pujjataro ca pāsaṃsataro cā’ti. ‘‘Natthi, mahārāja, bhavesu koci satto tathāgatato dakkhiṇeyyo vā uttaro vā adhiko vā visiṭṭho vā, tathāgatova uttaro adhiko visiṭṭho.

‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, saṃyuttanikāyavare māṇavagāmikena devaputtena bhagavato purato ṭhatvā devamanussamajjhe –

‘‘‘Vipulo rājagahīyānaṃ [rājagahikānaṃ (ka.) saṃ. ni. 1.111 passitabbaṃ], giri seṭṭho pavuccati;

Seto himavataṃ seṭṭho, ādicco aghagāminaṃ.

‘‘‘Samuddo udadhinaṃ seṭṭho, nakkhattānañca candimā;

Sadevakassa lokassa, buddho aggo pavuccatī’ti.

‘‘Tā kho panetā, mahārāja, māṇavagāmikena devaputtena gāthā sugītā na duggītā, subhāsitā na dubbhāsitā, anumatā ca bhagavatā, nanu, mahārāja, therenapi sāriputtena dhammasenāpatinā bhaṇitaṃ –

‘‘‘Eko manopasādo; Saraṇagamanamañjalipaṇāmo vā;

Ussahate tārayituṃ, mārabalanisūdane buddhe’ti.

‘‘Bhagavatā ca bhaṇitaṃ devātidevena ‘ekapuggalo, bhikkhave, loke uppajjamāno uppajjati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ. Katamo ekapuggalo? Tathāgato arahaṃ sammāsambuddho…pe… devamanussāna’’’nti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.

Gotamivatthadānapañho dutiyo.



“又比如，大王，某个人给国王带来一份礼物，国王把这份礼物给了其他武士、士兵、将军或祭司。大王，仅仅因为没有得到这份礼物，那个人就比国王更尊贵、更殊胜吗？” “不能，尊者，那个人是国王的臣子，依靠国王生活。国王把他安排在适当的位置，并给予他礼物。” “同样地，大王，仅仅因为没有供养这件僧衣，僧伽就比如来更尊贵、更殊胜，这并非如此，僧伽是如来的弟子，依靠如来生活。如来把他们安排在适当的位置，并让他们接受僧衣的供养。
“还有，大王，如来心想：‘僧伽本质上值得尊敬，我将以我的名义来尊敬僧伽。’所以，他让（姨母）把僧衣供养给僧伽，大王，如来不只称赞自己的功德，也称赞世界上值得尊敬的人的功德。
“大王，世尊在《中部》的《法嗣授记经》中，称赞少欲的修行时曾说过：‘我的第一个比丘仍然是最值得尊敬和赞美的。’大王，没有任何众生比如来更值得供养、更高贵、更伟大、更殊胜，如来是最崇高、最伟大、最殊胜的。
“大王，在《相应部》中，摩纳婆伽弥迦天子站在世尊面前，在天神和人类大众中说道：
“‘广阔的大地之中，须弥山被称为最殊胜的山；
雪白的喜马拉雅山最为殊胜，是前往东方者的起始之地。
“‘大海在水中最为殊胜，月亮在星宿中最为殊胜；
在充满天神的世间，佛陀被称为最殊胜者。’
“大王，摩纳婆伽弥迦天子所说的这些偈颂，歌声优美，言辞优雅，也得到了世尊的认可。大王，长老舍利弗尊者，这位正法的将军，也曾说过：
“‘一心皈依； 顶礼皈依三宝；
致力于从魔王的军队中解脱出来，皈依佛陀。’
“天神之王也曾说过：‘比丘们，一位在世间出现的人，是为了许多众生的利益和幸福，为了世间的慈悲，为了天神和人类的利益、福祉和快乐。这一个人是谁？是如来、阿罗汉、正等正觉……为了天神和人类……’ ” “好极了，尊者龙军，我完全同意这一点。”
关于乔达摩施舍的问题，第二个。

3. Gihipabbajitasammāpaṭipattipañho

[3] ‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘gihino vāhaṃ, bhikkhave, pabbajitassa vā sammāpaṭipattiṃ vaṇṇemi, gihī vā bhikkhave pabbajito vā sammāpaṭipanno sammāpaṭipattādhikaraṇahetu ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusala’’nti. Yadi, bhante nāgasena, gihī odātavasano kāmabhogī puttadārasambādhasayanaṃ ajjhāvasanto kāsikacandanaṃ paccanubhonto mālāgandhavilepanaṃ dhārento jātarūparajataṃ sādiyanto maṇikuṇḍala [maṇikanaka (sī. pī.)] vicittamoḷibaddho sammāpaṭipanno ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ, pabbajitopi bhaṇḍukāsāvavatthavasano parapiṇḍamajjhupagato catūsu sīlakkhandhesu sammāparipūrakārī diyaḍḍhesu sikkhāpadasatesu samādāya vattanto terasasu dhutaguṇesu anavasesaṃ vattanto sammāpaṭipanno ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ. Tattha, bhante, ko viseso gihino vā pabbajitassa vā? Aphalaṃ hoti tapokammaṃ, niratthakā pabbajjā. Vañjhā sikkhāpadagopanā, moghaṃ dhutaguṇasamādānaṃ, kiṃ tattha dukkhamanuciṇṇena, nanu nāma sukheneva sukhaṃ adhigantabba’’nti.

‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā ‘gihino vāhaṃ, bhikkhave, pabbajitassa vā sammāpaṭipattiṃ vaṇṇemi, gihī vā, bhikkhave, pabbajito vā sammāpaṭipanno sammāpaṭipattādhikaraṇahetu ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusala’’nti. Evametaṃ, mahārāja, sammāpaṭipannova seṭṭho, pabbajitopi, mahārāja, ‘pabbajitomhī’ti na sammā paṭipajjeyya, atha kho so ārakāva sāmaññā, ārakāva brahmaññā, pageva gihī odātavasano. Gihīpi, mahārāja, sammāpaṭipanno ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ, pabbajitopi, mahārāja, sammāpaṭipanno ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ.

‘‘Api ca kho, mahārāja, pabbajitova sāmaññassa issaro adhipati; pabbajjā, mahārāja, bahuguṇā anekaguṇā appamāṇaguṇā, na sakkā pabbajjāya guṇaṃ parimāṇaṃ kātuṃ.

‘‘Yathā, mahārāja, kāmadadassa maṇiratanassa na sakkā dhanena aggho parimāṇaṃ kātuṃ ‘ettakaṃ maṇiratanassa mūla’nti, evameva kho, mahārāja, pabbajjā bahuguṇā anekaguṇā appamāṇaguṇā, na sakkā pabbajjāya guṇaṃ parimāṇaṃ kātuṃ.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, mahāsamudde ūmiyo na sakkā parimāṇaṃ kātuṃ ‘ettakā mahāsamudde ūmiyo’ti, evameva kho, mahārāja, pabbajjā bahuguṇā anekaguṇā appamāṇaguṇā, na sakkā pabbajjāya guṇaṃ parimāṇaṃ kātuṃ.

‘‘Pabbajitassa, mahārāja, yaṃ kiñci karaṇīyaṃ, sabbaṃ taṃ khippameva samijjhati no cirarattāya. Kiṃ kāraṇā? Pabbajito, mahārāja, appiccho hoti santuṭṭho pavivitto asaṃsaṭṭho āraddhavīriyo nirālayo aniketo paripuṇṇasīlo sallekhitācāro dhutappaṭipattikusalo hoti, taṃ kāraṇā pabbajitassa yaṃ kiñci karaṇīyaṃ, sabbaṃ taṃ khippameva samijjhati no cirarattāya. Yathā, mahārāja, niggaṇṭhisamasudhotaujuvimalanārāco susajjito sammā vahati, evameva kho, mahārāja, pabbajitassa yaṃ kiñci karaṇīyaṃ, sabbaṃ taṃ khippameva samijjhati no cirarattāyā’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.

Gihipabbajitasammāpaṭipattipañho tatiyo.

4. Paṭipadādosapañho


3. Gihipabbajitasammāpaṭipattipañho（在家与出家正确修行的问题）
“尊者龙军，世尊曾说过：‘比丘们，我赞扬在家者或出家者的正确修行，比丘们，在家者或出家者正确修行，由于正确修行的缘故，能迅速证得善法。’尊者龙军，如果一位穿着华丽衣服、享受欲乐、沉浸于儿女家庭的束缚、涂抹香料和檀香、佩戴花环和香膏、装饰金银珠宝、佩戴宝石耳环、头戴华丽头饰的在家者，能够正确修行，迅速证得善法；那么一位穿着破旧袈裟、托钵乞食、完美遵守四律仪、持守二百二十七条戒律、彻底奉行十三种头陀行的出家人，也能正确修行，迅速证得善法。尊者，在家者和出家者之间有什么区别？苦行变得没有意义，出家变得毫无价值。守护戒律变得徒劳，奉行头陀行变得无用，既然如此，又何必经历痛苦呢？轻轻松松地获得快乐不是更好吗？”
“大王，世尊曾说过：‘比丘们，我赞扬在家者或出家者的正确修行，比丘们，在家者或出家者正确修行，由于正确修行的缘故，能迅速证得善法。’大王，只有正确修行才是最好的，大王，即使是出家人，如果不能正确修行，也只是徒有出家人的外表，实际上仍然是在家人，穿着华丽的衣服。大王，在家者如果正确修行，也能迅速证得善法，大王，出家人如果正确修行，也能迅速证得善法。
“还有，大王，出家人是沙门中的领袖和主人；大王，出家有许多功德、无数功德、无量功德，出家的功德无法衡量。
“大王，就像珍贵的宝石无法用金钱来衡量它的价值，说出‘宝石值多少钱’一样，大王，出家有许多功德、无数功德、无量功德，出家的功德无法衡量。
“又比如，大王，大海中的水无法衡量，无法说出‘大海中有多少水’一样，大王，出家有许多功德、无数功德、无量功德，出家的功德无法衡量。
“大王，出家人无论做什么，都能很快完成，不会拖延很久。是什么原因呢？大王，出家人少欲知足、远离尘世、没有执着、精进不懈、没有固定的住所、没有家室、持戒清净、行为检点、善于奉行头陀行，因此，出家人无论做什么，都能很快完成，不会拖延很久。大王，就像干净、笔直、清澈、明亮、排列整齐的水流会快速流动一样，大王，出家人无论做什么，都能很快完成，不会拖延很久。” “好极了，尊者龙军，我完全同意这一点。”
在家与出家正确修行的问题，第三个。
4. Paṭipadādosapañho（关于修行过失的问题）

4. ‘‘Bhante nāgasena, yadā bodhisatto dukkarakārikaṃ akāsi, netādiso aññatra ārambho ahosi nikkamo kilesayuddhaṃ maccusenaṃ vidhamanaṃ āhārapariggaho dukkarakārikā, evarūpe parakkame kiñci assādaṃ alabhitvā tameva cittaṃ parihāpetvā evamavoca ‘na kho panāhaṃ imāya kaṭukāya dukkarakārikāya adhigacchāmi uttarimanussadhammaṃ alamariyañāṇadassanavisesaṃ, siyā nu kho añño maggo bodhāyā’ti, tato nibbinditvā aññena magena sabbaññutaṃ patto, puna tāya paṭipadāya sāvake anusāsati samādapeti.

‘‘‘Ārambhatha nikkhamatha, yuñjatha buddhasāsane;

Dhunātha maccuno senaṃ, naḷāgāraṃva kuñjaro’ti [saṃ. ni. 1.185].

‘‘Kena na kho, bhante nāgasena, kāraṇena tathāgato yāya paṭipadāya attanā nibbinno virattarūpo, tattha sāvake anusāsati samādapetī’’ti?

‘‘Tadāpi , mahārāja, etarahipi sā yeva paṭipadā, taṃ yeva paṭipadaṃ paṭipajjitvā bodhisatto sabbaññutaṃ patto. Api ca, mahārāja, bodhisatto ativīriyaṃ karonto niravasesato āhāraṃ uparundhi. Tassa āhārūparodhena cittadubbalyaṃ uppajji. So tena dubbalyena nāsakkhi sabbaññutaṃ pāpuṇituṃ, so mattamattaṃ kabaḷīkārāhāraṃ sevanto tāyeva paṭipadāya nacirasseva sabbaññutaṃ pāpuṇi. So yeva, mahārāja, paṭipadā sabbesaṃ tathāgatānaṃ sabbaññutañāṇappaṭilābhāya.

‘‘Yathā, mahārāja, sabbesaṃ sattānaṃ āhāro upatthambho, āhārūpanissitā sabbe sattā sukhaṃ anubhavanti, evameva kho, mahārāja, sā yeva paṭipadā sabbesaṃ tathāgatānaṃ sabbaññutañāṇappaṭilābhāya, neso, mahārāja, doso ārambhassa, na nikkamassa, na kilesayuddhassa, yena tathāgato tasmiṃ samaye na pāpuṇi sabbaññutañāṇaṃ, atha kho āhārūparodhasseveso doso, sadā paṭiyattā yevesā paṭipadā.

‘‘Yathā, mahārāja, puriso addhānaṃ ativegena gaccheyya, tena so pakkhahato vā bhaveyya pīṭhasappī vā asañcaro pathavitale. Api nu kho, mahārāja, mahāpathaviyā doso atthi, yena so puriso pakkhahato ahosī’’ti? ‘‘Na hi, bhante; sadā paṭiyattā, bhante, mahāpathavī, kuto tassā doso? Vāyāmasseveso doso, yena so puriso pakkhahato ahosī’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, neso doso ārambhassa, na nikkamassa, na kilesayuddhassa, yena tathāgato tasmiṃ samaye na pāpuṇi sabbaññutañāṇaṃ, atha kho āhārūparodhasseveso doso sadā paṭiyattā yevesā paṭipadā.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, puriso kiliṭṭhaṃ sāṭakaṃ nivāseyya, na so taṃ dhovāpeyya, neso doso udakassa, sadā paṭiyattaṃ udakaṃ. Purisasseveso doso. Evameva kho, mahārāja, neso doso ārambhassa, na nikkamassa, na kilesayuddhassa, yena tathāgato tasmiṃ samaye na pāpuṇi sabbaññutañāṇaṃ, atha kho āhārūparodhasseveso doso, sadā paṭiyattā yevesā paṭipadā, tasmā tathāgato tāyeva paṭipadāya sāvake anusāsati samādapeti, evaṃ kho, mahārāja, sadā paṭiyattā anavajjā sā paṭipadā’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.

Paṭipadādosapañho catuttho.

5. Hīnāyāvattanapañho



4. Paṭipadādosapañho（关于修行过失的问题）
“尊者龙军，当菩萨实行苦行时，并非有其他的开始或离去，他摧毁了由死亡构成的烦恼军队，（他认为）接受食物是苦行，在这样的精进中，没有获得任何快乐，于是放弃了这种想法，说道：‘我无法通过这种残酷的苦行获得超越人类的法，获得殊胜的甘露之智，或许还有其他成佛之道。’于是他厌离（苦行），通过其他途径获得了遍智，然后又教导和鼓励弟子们遵循这种修行方式。
“‘开始吧，出发吧，致力于佛陀的教法；
摧毁死亡的军队，如同大象摧毁芦苇屋。’
“尊者龙军，是什么原因导致如来教导和鼓励弟子们遵循自己曾厌离并放弃的修行方式呢？”
“大王，即使在那时，修行方式仍然是相同的，菩萨正是通过修行这种方式获得了遍智。还有，大王，菩萨过度精进，完全断绝了食物。由于断食，他变得虚弱。由于虚弱，他无法获得遍智，他通过食用适量的食物，遵循同样的修行方式，很快就获得了遍智。大王，这种修行方式正是所有如来获得遍智的途径。
“大王，就像食物维持所有众生的生命，所有众生都依赖食物而生存一样，大王，这种修行方式正是所有如来获得遍智的途径。大王，开始、出发、与烦恼战斗本身并没有过错，以至于如来当时没有获得遍智，而是断食的过错，这种修行方式始终是正确的。
“大王，就像一个人骑马飞奔，他可能会摔下马，或者被摔到地上无法动弹。大王，难道是大地的过错，导致这个人摔倒吗？” “不能，尊者，大地始终是稳定的，它怎么会错呢？是骑马飞奔的过错，导致这个人摔倒。” “同样地，大王，开始、出发、与烦恼战斗本身并没有过错，以至于如来当时没有获得遍智，而是断食的过错，这种修行方式始终是正确的。
“又比如，大王，一个人洗一件脏衣服，他洗不干净，这不是水的过错，水始终是（可以用来洗衣服的）。是这个人的过错。同样地，大王，开始、出发、与烦恼战斗本身并没有过错，以至于如来当时没有获得遍智，而是断食的过错，这种修行方式始终是正确的，因此如来教导和鼓励弟子们遵循这种修行方式。大王，这种修行方式始终是正确无误的。” “好极了，尊者龙军，我完全同意这一点。”
关于修行过失的问题，第四个。
5. Hīnāyāvattanapañho（关于低劣轮回的问题）

5. ‘‘Bhante nāgasena, mahantaṃ idaṃ tathāgatasāsanaṃ sāraṃ varaṃ seṭṭhaṃ pavaraṃ anupamaṃ parisuddhaṃ vimalaṃ paṇḍaraṃ anavajjaṃ, na yuttaṃ gihiṃ tāvatakaṃ pabbajetuṃ, gihī yeva [gihiṃ yeva (sī. pī.)] ekasmiṃ phale vinetvā yadā apunarāvattī hoti tadā so pabbājetabbo. Kiṃ kāraṇā? Ime dujjanā tāva tattha sāsane visuddhe pabbajitvā paṭinivattitvā hīnāyāvattanti, tesaṃ paccāgamanena ayaṃ mahājano evaṃ vicinteti ‘tucchakaṃ vata bho etaṃ samaṇassa gotamassa sāsanaṃ bhavissati, yaṃ ime paṭinivattantī’ti, idamettha kāraṇa’’nti.



5. Hīnāyāvattanapañho（关于低劣轮回的问题）
“尊者龙军，如来的教法伟大、精髓、殊胜、珍贵、卓越、无与伦比、清净、纯洁、光明、无瑕，不应该让所有在家人都出家，在家者应该在一个阶段修行，当他不再退转时，才让他出家。是什么原因呢？这些恶人出家后，又退回到低劣的轮回中，由于他们的退转，人们会这样想：‘沙门乔达摩的教法一定是徒劳的，因为这些人退转了。’这就是原因。”


‘‘Yathā, mahārāja, taḷāko bhaveyya sampuṇṇasucivimalasītalasalilo, atha yo koci kiliṭṭho malakaddamagato taṃ taḷākaṃ gantvā anahāyitvā kiliṭṭhova paṭinivatteyya, tattha, mahārāja, katamaṃ jano garaheyya kiliṭṭhaṃ vā taḷākaṃ vā’’ti? ‘‘Kiliṭṭhaṃ, bhante, jano garaheyya ‘ayaṃ taḷākaṃ gantvā anahāyitvā kiliṭṭhova paṭinivatto, kiṃ imaṃ anahāyitukāmaṃ taḷāko sayaṃ nahāpessati, ko doso taḷākassā’ti. Evameva kho, mahārāja , tathāgato vimuttivarasalilasampuṇṇaṃ saddhammavarataḷākaṃ māpesi ‘ye keci kilesamalakiliṭṭhā sacetanā budhā, te idha nahāyitvā sabbakilese pavāhayissantī’ti. Yadi koci taṃ saddhammavarataḷākaṃ gantvā anahāyitvā sakilesova paṭinivattitvā hīnāyāvattati taṃ yeva jano garahissati ‘ayaṃ jinasāsane pabbajitvā tattha patiṭṭhaṃ alabhitvā hīnāyāvatto, kiṃ imaṃ appaṭipajjantaṃ jinasāsanaṃ sayaṃ bodhessati, ko doso jinasāsanassā’ti?

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, puriso paramabyādhito roguppattikusalaṃ amoghadhuvasiddhakammaṃ bhisakkaṃ sallakattaṃ disvā atikicchāpetvā sabyādhikova paṭinivatteyya, tattha katamaṃ jano garaheyya āturaṃ vā bhisakkaṃ vā’’ti? ‘‘Āturaṃ, bhante, jano garaheyya ‘ayaṃ roguppattikusalaṃ amoghadhuvasiddhakammaṃ bhisakkaṃ sallakattaṃ disvā atikicchāpetvā sabyādhikova paṭinivatto, kiṃ imaṃ atikicchāpentaṃ bhisakko sayaṃ tikicchissati, ko doso bhisakkassā’’’ti? ‘‘Evameva kho, mahārāja, tathāgato antosāsanasamugge kevalaṃ sakalakilesabyādhivūpasamanasamatthaṃ amatosadhaṃ pakkhipi, ‘ye keci kilesabyādhipīḷitā sacetanā budhā, te imaṃ amatosadhaṃ pivitvā sabbakilesabyādhiṃ vūpasamessantī’ti. Yadi koci yaṃ amatosadhaṃ apivitvā sakilesova paṭinivattitvā hīnāyāvattati, taṃ yeva jano garahissati ‘ayaṃ jinasāsane pabbajitvā tattha patiṭṭhaṃ alabhitvā hīnāyāvatto, kiṃ imaṃ appaṭipajjantaṃ jinasāsanaṃ sayaṃ bodhessati, ko doso jinasāsanassā’ti?

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, chāto puriso mahatimahāpuññabhattaparivesanaṃ gantvā taṃ bhattaṃ abhuñjitvā chātova paṭinivatteyya, tattha katamaṃ jano garaheyya chātaṃ vā puññabhattaṃ vā’’ti? ‘‘Chātaṃ, bhante, jano garaheyya ‘ayaṃ khudāpīḷito puññabhattaṃ paṭilabhitvā abhuñjitvā chātova paṭinivatto, kiṃ imassa abhuñjantassa bhojanaṃ sayaṃ mukhaṃ pavisissati, ko doso bhojanassā’’’ti? ‘‘Evameva kho, mahārāja, tathāgato antosāsanasamugge paramapavaraṃ santaṃ sivaṃ paṇītaṃ amataṃ paramamadhuraṃ kāyagatāsatibhojanaṃ ṭhapesi ‘ye keci kilesachātajjhattā taṇhāparetamānasā sacetanā budhā, te imaṃ bhojanaṃ bhuñjitvā kāmarūpārūpabhavesu sabbaṃ taṇhamapanessantī’ti. Yadi koci taṃ bhojanaṃ abhuñjitvā taṇhāsitova paṭinivattitvā hīnāyāvattati, taññeva jano garahissati ‘ayaṃ jinasāsane pabbajitvā tattha patiṭṭhaṃ alabhitvā hīnāyāvatto, kiṃ imaṃ appaṭipajjantaṃ jinasāsanaṃ sayaṃ bodhessasi, ko doso jinasāsanassā’ti.

“大王，就像一个池塘，充满了清澈、干净、凉爽、舒适的水，然后一个浑身污垢、沾满泥土的人来到池塘边，却没有洗澡，浑身脏兮兮地回去了，大王，人们会责怪谁，是那个脏人还是池塘？” “人们会责怪那个脏人，尊者，（他们会说）‘这个人来到池塘边，却没有洗澡，浑身脏兮兮地回去了，难道池塘会自己给他洗澡吗？池塘有什么错？’” “同样地，大王，如来设置了充满解脱甘露之水的正法宝池，（并说）：‘所有被烦恼污垢沾染的智慧之人，来到这里沐浴，就能洗去所有烦恼。’如果有人来到正法宝池边，却没有沐浴，仍然带着烦恼退转，堕入低劣的轮回，人们就会责怪他：‘这个人出家加入佛陀的教法，却没有获得成就，堕入了低劣的轮回，难道佛陀的教法会让他自己觉悟吗？佛陀的教法有什么错？’
“又比如，大王，一个身患重病的人，见到一位医术高明、药到病除、名声远扬的医生，却不肯接受治疗，仍然带着疾病回去了，人们会责怪谁，是病人还是医生？” “人们会责怪病人，尊者，（他们会说）：‘这个人身患重病，见到一位医术高明、药到病除、名声远扬的医生，却不肯接受治疗，仍然带着疾病回去了，难道医生会让他自己痊愈吗？医生有什么错？’” “同样地，大王，如来在教法最终之处，配制了能够治愈所有烦恼疾病的甘露妙药，（并说）：‘所有被烦恼疾病折磨的智慧之人，服下这甘露妙药，就能治愈所有烦恼疾病。’如果有人没有服下这甘露妙药，仍然带着烦恼退转，堕入低劣的轮回，人们就会责怪他：‘这个人出家加入佛陀的教法，却没有获得成就，堕入了低劣的轮回，难道佛陀的教法会让他自己觉悟吗？佛陀的教法有什么错？’
“又比如，大王，一个饥饿的人，来到一个丰盛的施食场所，却没有吃东西，仍然饥饿地回去了，人们会责怪谁，是饥饿的人还是食物


‘‘Yadi, mahārāja, tathāgato gihiṃ yeva ekasmiṃ phale vinītaṃ pabbājeyya, na nāmāyaṃ pabbajjā kilesappahānāya visuddhiyā vā, natthi pabbajjāya karaṇīyaṃ. Yathā, mahārāja, puriso anekasatena kammena taḷākaṃ khaṇāpetvā parisāya evamanussāveyya ‘mā me, bhonto, keci saṃkiliṭṭhā imaṃ taḷākaṃ otaratha, pavāhitarajojallā parisuddhā vimalamaṭṭhā imaṃ taḷākaṃ otarathā’ti. Api nu kho, mahārāja, tesaṃ pavāhitarajojallānaṃ parisuddhānaṃ vimalamaṭṭhānaṃ tena taḷākena karaṇīyaṃ bhaveyyā’’ti? ‘‘Na hi, bhante, yassatthāya te taṃ taḷākaṃ upagaccheyyuṃ, taṃ aññatreva tesaṃ kataṃ karaṇīyaṃ, kiṃ tesaṃ tena taḷākenā’’ti? ‘‘Evameva kho, mahārāja, yadi tathāgato gihiṃ yeva ekasmiṃ phale vinītaṃ pabbājeyya, tattheva tesaṃ kataṃ karaṇīyaṃ, kiṃ tesaṃ pabbajjāya.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, sabhāvaisibhattiko sutamantapadadharo atakkiko roguppattikusalo amoghadhuvasiddhakammo bhisakko sallakatto sabbarogūpasamabhesajjaṃ sannipātetvā parisāya evamanussāveyya ‘mā kho, bhonto , keci sabyādhikā mama santike upagacchatha, abyādhikā arogā mama santike upagacchathā’ti. Api nu kho, mahārāja, tesaṃ abyādhikānaṃ arogānaṃ paripuṇṇānaṃ udaggānaṃ tena bhisakkena karaṇīyaṃ bhaveyyā’’ti? ‘‘Na hi, bhante, yassatthāya te taṃ bhisakkaṃ sallakattaṃ upagaccheyyuṃ, taṃ aññatreva tesaṃ kataṃ karaṇīyaṃ, kiṃ tesaṃ tena bhisakkenā’’ti? ‘‘Evameva kho, mahārāja, yadi tathāgato gihiṃ yeva ekasmiṃ phale vinītaṃ pabbājeyya, tattheva tesaṃ kataṃ karaṇīyaṃ, kiṃ tesaṃ pabbajjāya?

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, koci puriso anekathālipākasataṃ bhojanaṃ paṭiyādāpetvā parisāya evamanussāveyya ‘mā me, bhonto, keci chātā imaṃ parivesanaṃ upagacchatha, subhuttā tittā suhitā dhātā pīṇitā paripuṇṇā imaṃ parivesanaṃ upagacchathā’’ti. Api nu kho mahārāja, tesaṃ bhuttāvīnaṃ tittānaṃ suhitānaṃ dhātānaṃ pīṇitānaṃ paripuṇṇānaṃ tena bhojanena karaṇīyaṃ bhaveyyā’’ti? ‘‘Na hi, bhante, yassatthāya te taṃ parivesanaṃ upagaccheyyuṃ, taṃ aññatreva tesaṃ kataṃ karaṇīyaṃ, kiṃ tesaṃ tāya parivesanāyā’’ti? ‘‘Evameva kho, mahārāja, yadi tathāgato gihiṃ yeva ekasmiṃ phale vinītaṃ pabbājeyya, tattheva tesaṃ kataṃ karaṇīyaṃ, kiṃ tesaṃ pabbajjāya?

‘‘Api ca, mahārāja, ye hīnāyāvattanti, te jinasāsanassa pañca atuliye guṇe dassenti. Katame pañca? Bhūmimahantabhāvaṃ dassenti, parisuddhavimalabhāvaṃ dassenti, pāpehi asaṃvāsiyabhāvaṃ dassenti, duppaṭivedhabhāvaṃ dassenti, bahusaṃvararakkhiyabhāvaṃ dassenti.

‘‘Kathaṃ bhūmimahantabhāvaṃ dassenti? Yathā, mahārāja, puriso adhano hīnajacco nibbiseso buddhiparihīno mahārajjaṃ paṭilabhitvā na cirasseva paripatati paridhaṃsati parihāyati yasato, na sakkoti issariyaṃ sandhāretuṃ. Kiṃ kāraṇaṃ ? Mahantattā issariyassa. Evameva kho, mahārāja, ye keci nibbisesā akatapuññā buddhiparihīnā jinasāsane pabbajanti, te taṃ pabbajjaṃ pavaruttamaṃ sandhāretuṃ avisahantā na cirasseva jinasāsanā paripatitvā paridhaṃsitvā parihāyitvā hīnāyāvattanti, na sakkonti jinasāsanaṃ sandhāretuṃ. Kiṃ kāraṇaṃ? Mahantattā jinasāsanabhūmiyā. Evaṃ bhūmimahantabhāvaṃ dassenti.



“大王，就像一个人挖了一个池塘，用了几百个人工，然后告诉众人：‘各位，不要让任何脏东西进入我的池塘，只有洗干净灰尘污垢、洁净纯洁的人才能进入我的池塘。’大王，那些洗干净灰尘污垢、洁净纯洁的人，需要池塘做什么吗？” “不需要，尊者，他们为了（洗澡）才来到池塘边，他们（洗澡）的事情已经在别处完成了，池塘对他们还有什么用呢？” “同样地，大王，如果如来只让已经在一个阶段修行完成的在家者出家，那么他们（的修行）已经完成了，出家对他们还有什么用呢？
“又比如，大王，一位出身贵族、精通咒语、医术高明、药到病除、名声远扬的医生，配制了能够治愈所有疾病的药方，然后告诉众人：‘各位，不要让任何病人到我这里来，只有健康无病的人才能到我这里来。’大王，那些健康无病、身体强壮的人，需要医生做什么吗？” “不需要，尊者，他们为了（治病）才来到医生这里，他们（治病）的事情已经在别处完成了，医生对他们还有什么用呢？” “同样地，大王，如果如来只让已经在一个阶段修行完成的在家者出家，那么他们（的修行）已经完成了，出家对他们还有什么用呢？
“又比如，大王，一个人准备了各种美味佳肴，然后告诉众人：‘各位，不要让任何饥饿的人来参加我的宴会，只有吃饱喝足、心满意足、身体健康、精神饱满的人才能来参加我的宴会。’大王，那些吃饱喝足、心满意足、身体健康、精神饱满的人，需要食物做什么吗？” “不需要，尊者，他们为了（吃饭）才来参加宴会，他们（吃饭）的事情已经在别处完成了，宴会对他们还有什么用呢？” “同样地，大王，如果如来只让已经在一个阶段修行完成的在家者出家，那么他们（的修行）已经完成了，出家对他们还有什么用呢？
“还有，大王，那些退转的人，彰显了佛陀教法的五种无与伦比的功德。哪五种呢？彰显了（佛法的）基础广大，彰显了（佛法的）清净纯洁，彰显了（佛法与）罪恶不相容，彰显了（佛法的）难以理解，彰显了（佛法）需要守护许多戒律。
“如何彰显基础广大呢？大王，就像一个贫穷、卑贱、平凡、没有智慧的人，获得了广大的王国，很快就会失去、毁灭、败落，因为他没有能力管理王国。是什么原因呢？因为王国的广大。同样地，大王，那些平凡、没有积累功德、没有智慧的人，出家加入佛陀的教法，他们无法承受这崇高殊胜的出家生活，很快就会从佛陀的教法中堕落、毁灭、败落，退回到低劣的轮回，他们没有能力守护佛陀的教法。是什么原因呢？因为佛陀教法的基础广大。这样就彰显了基础广大。


‘‘Kathaṃ parisuddhavimalabhāvaṃ dassenti? Yathā, mahārāja, vāri pokkharapatte vikirati vidhamati vidhaṃseti, na ṭhānamupagacchati nūpalimpati. Kiṃ kāraṇaṃ? Parisuddhavimalattā padumassa. Evameva kho, mahārāja, ye keci saṭhā kūṭā vaṅkā kuṭilā visamadiṭṭhino jinasāsane pabbajanti, te parisuddhavimalanikkaṇṭakapaṇḍaravarappavarasāsanato na cirasseva vikiritvā vidhamitvā vidhaṃsetvā asaṇṭhahitvā anupalimpitvā hīnāyāvattanti. Kiṃ kāraṇaṃ? Parisuddhavimalattā jinasāsanassa. Evaṃ parisuddhavimalabhāvaṃ dassenti.

‘‘Kathaṃ pāpehi asaṃvāsiyabhāvaṃ dassenti? Yathā, mahārāja, mahāsamuddo na matena kuṇapena saṃvasati, yaṃ hoti mahāsamudde mataṃ kuṇapaṃ, taṃ khippameva tīraṃ upaneti thalaṃ vā ussāreti. Kiṃ kāraṇaṃ? Mahābhūtānaṃ bhavanattā mahāsamuddassa. Evameva kho, mahārāja, ye keci pāpakā asaṃvutā ahirikā akiriyā osannavīriyā kusītā kiliṭṭhā dujjanā manussā jinasāsane pabbajanti, te na cirasseva jinasāsanato arahantavimalakhīṇāsavamahābhūtabhavanato nikkhamitvā asaṃvasitvā hīnāyāvattanti. Kiṃ kāraṇaṃ? Pāpehi asaṃvāsiyattā jinasāsanassa. Evaṃ pāpehi asaṃvāsiyabhāvaṃ dassenti.

‘‘Kathaṃ duppaṭivedhabhāvaṃ dassenti? Yathā, mahārāja, ye keci achekā asikkhitā asippino mativippahīnā issāsā [issatthā (sī. syā. pī.)] vālaggavedhaṃ avisahantā vigaḷanti pakkamanti. Kiṃ kāraṇaṃ? Saṇhasukhumaduppaṭivedhattā vālaggassa . Evameva kho, mahārāja, ye keci duppaññā jaḷā eḷamūgā mūḷhā dandhagatikā janā jinasāsane pabbajanti, te taṃ paramasaṇhasukhumacatusaccappaṭivedhaṃ paṭivijjhituṃ avisahantā jinasāsanā vigaḷitvā pakkamitvā na cirasseva hīnāyāvattanti. Kiṃ kāraṇaṃ? Paramasaṇhasukhumaduppaṭivedhatāya saccānaṃ. Evaṃ duppaṭivedhabhāvaṃ dassenti.

‘‘Kathaṃ bahusaṃvararakkhiyabhāvaṃ dassenti? Yathā, mahārāja, kocideva puriso mahatimahāyuddhabhūmimupagato parasenāya disāvidisāhi samantā parivārito sattihatthaṃ janamupentaṃ disvā bhīto osakkati paṭinivattati palāyati. Kiṃ kāraṇaṃ? Bahuvidhayuddhamukharakkhaṇabhayā. Evameva kho, mahārāja, ye keci pāpakā asaṃvutā ahirikā akiriyā akkhantī capalā calitā ittarā bālajanā jinasāsane pabbajanti, te bahuvidhaṃ sikkhāpadaṃ parirakkhituṃ avisahantā osakkitvā paṭinivattitvā palāyitvā na cirasseva hīnāyāvattanti. Kiṃ kāraṇaṃ? Bahuvidhasaṃvararakkhiyabhāvattā jinasāsanassa. Evaṃ bahuvidhasaṃvararakkhiyabhāvaṃ dassenti.

‘‘Thalajuttamepi, mahārāja, vassikāgumbe kimividdhāni pupphāni honti, tāni aṅkurāni saṅkuṭitāni antarā yeva paripatanti, na ca tesu paripatitesu vassikāgumbo hīḷito nāma hoti. Yāni tattha ṭhitāni pupphāni, tāni sammā gandhena disāvidisaṃ abhibyāpenti. Evameva kho, mahārāja, ye te jinasāsane pabbajitvā hīnāyāvattanti, te jinasāsane kimividdhāni vassikāpupphāni viya vaṇṇagandharahitā nibbaṇṇākārasīlā abhabbā vepullāya, na ca tesaṃ hīnāyāvattanena jinasāsanaṃ hīḷitaṃ nāma hoti. Ye tattha ṭhitā bhikkhū, te sadevakaṃ lokaṃ sīlavaragandhena abhibyāpenti.



“如何彰显清净纯洁呢？大王，就像水滴落在荷叶上，会散开、滚动、滑落，不会停留，也不会沾染。是什么原因呢？因为荷叶的清净纯洁。同样地，大王，那些邪恶、虚伪、不诚实、狡诈、见解不正的人，出家加入佛陀的教法，他们很快就会从清净纯洁、毫无瑕疵、光明磊落、殊胜卓越的教法中散开、滚动、滑落，无法停留，也不会沾染，（然后）退回到低劣的轮回。是什么原因呢？因为佛陀教法的清净纯洁。这样就彰显了清净纯洁。
“如何彰显（佛法与）罪恶不相容呢？大王，就像大海不会容纳死尸和腐肉，大海中的死尸和腐肉，很快就会被冲到岸边或漂浮到水面上。是什么原因呢？因为大海是由强大的元素构成的。同样地，大王，那些邪恶、放荡、无耻、不作为、懈怠、污秽、恶劣的人，出家加入佛陀的教法，他们很快就会从佛陀的教法——由阿罗汉、清净者、断除烦恼者这些强大的元素构成的教法——中被驱逐出去，无法共存，（然后）退回到低劣的轮回。是什么原因呢？因为佛陀的教法不容纳罪恶。这样就彰显了（佛法与）罪恶不相容。
“如何彰显（佛法的）难以理解呢？大王，就像那些没有学习、没有技能、缺乏智慧、想要（但）无法承受钻木取火（的艰辛）的人，会失败、放弃。是什么原因呢？因为钻木取火既精细又微妙，难以掌握。同样地，大王，那些愚笨、迟钝、愚昧、顽固、冥顽不灵的人，出家加入佛陀的教法，他们无法理解这极其精细微妙的四圣谛，（于是）从佛陀的教法中失败、放弃，很快就会退回到低劣的轮回。是什么原因呢？因为真理极其精细微妙，难以理解。这样就彰显了（佛法的）难以理解。
“如何彰显（佛法）需要守护许多戒律呢？大王，就像一个人来到巨大的战场，被敌军从四面八方包围，看到敌人手持武器蜂拥而至，他就会害怕、胆怯，然后撤退、逃跑。是什么原因呢？因为害怕在各种战斗中受伤。同样地，大王，那些邪恶、放荡、无耻、不作为、反复无常、轻浮、散漫、愚蠢的人，出家加入佛陀的教法，他们无法承受守护各种各样的戒律，（于是）感到胆怯，然后撤退、逃跑，很快就会退回到低劣的轮回。是什么原因呢？因为佛陀的教法需要守护许多戒律。这样就彰显了需要守护许多戒律。
“大王，即使在旱地上，一丛夜香树也会开出各种各样的花朵，有些花朵在含苞待放时就凋谢了，但夜香树并不会因此而受到损害。那些盛开的花朵，会散发出芬芳的香气，弥漫到各处。同样地，大王，那些出家加入佛陀的教法后退回到低劣轮回的人，就像夜香树上各种各样的花朵一样，没有颜色和香味，没有戒律的形态，没有能力盛开，但佛陀的教法并不会因此而受到损害。那些留在（教法中的）比丘，会以戒律的芬芳香气，弥漫整个世界。


‘‘Sālīnampi, mahārāja, nirātaṅkānaṃ lohitakānaṃ antare karumbhakaṃ nāma sālijāti uppajjitvā antarā yeva vinassati, na ca tassā vinaṭṭhattā lohitakasālī hīḷitā nāma honti. Ye tattha ṭhitā sālī, te rājūpabhogā honti. Evameva kho, mahārāja, ye te jinasāsane pabbajitvā hīnāyāvattanti, te lohitakasālīnamantare karumbhakā viya jinasāsane na vaḍḍhitvā vepullataṃ na pāpuṇitvā [vaḍḍhitvā vepullataṃ apāpuṇitvā (sī. ka.)] antarā yeva hīnāyāvattanti, na ca tesaṃ hīnāyāvattanena jinasāsanaṃ hīḷitaṃ nāma hoti. Ye tattha ṭhitā bhikkhū te arahattassa anucchavikā honti.

‘‘Kāmadadassāpi , mahārāja, maṇiratanassa ekadesaṃ [ekadese (ka.)] kakkasaṃ uppajjati, na ca tattha kakkasuppannattā maṇiratanaṃ hīḷitaṃ nāma hoti. Yaṃ tattha parisuddhaṃ maṇiratanassa, taṃ janassa hāsakaraṃ hoti. Evameva kho, mahārāja, ye te jinasāsane pabbajitvā hīnāyāvattanti, kakkasā te jinasāsane papaṭikā, na ca tesaṃ hīnāyāvattanena jinasāsanaṃ hīḷitaṃ nāma hoti. Ye tattha ṭhitā bhikkhū, te devamanussānaṃ hāsajanakā honti.

‘‘Jātisampannassapi, mahārāja, lohitacandanassa ekadesaṃ pūtikaṃ hoti appagandhaṃ. Na tena lohitacandanaṃ hīḷitaṃ nāma hoti. Yaṃ tattha apūtikaṃ sugandhaṃ, taṃ samantā vidhūpeti abhibyāpeti. Evameva kho, mahārāja, ye te jinasāsane pabbajitvā hīnāyāvattanti, te lohitacandanasārantare pūtikadesamiva chaḍḍanīyā jinasāsane, na ca tesaṃ hīnāyāvattanena jinasāsanaṃ hīḷitaṃ nāma hoti. Ye tattha ṭhitā bhikkhū, te sadevakaṃ lokaṃ sīlavaracandanagandhena anulimpayantī’’ti.

‘‘Sādhu, bhante nāgasena, tena tena anucchavikena tena tena sadisena kāraṇena niravajjamanupāpitaṃ jinasāsanaṃ seṭṭhabhāvena paridīpitaṃ, hīnāyāvattamānāpi te jinasāsanassa seṭṭhabhāvaṃ yeva paridīpentī’’ti.

Hīnāyāvattanapañho pañcamo.

6. Arahantavedanāvediyanapañho




“大王，即使在没有稗子的红色稻田中，也会生长一种叫做稗子的稻子，它生长到一半就会枯萎，但红色稻子并不会因此而受到损害。那里剩下的稻子，是国王享用的食物。同样地，大王，那些出家加入佛陀的教法后退回到低劣轮回的人，就像红色稻田中的稗子一样，在佛陀的教法中没有成长，没有成熟，中途就退回到低劣的轮回，但佛陀的教法并不会因此而受到损害。那些留在（教法中的）比丘，是阿罗汉的继承人。
“大王，即使是珍贵的宝石，也会有一部分粗糙，但宝石并不会因此而受到损害。宝石中纯净的部分，会让人们感到欢喜。同样地，大王，那些出家加入佛陀的教法后退回到低劣轮回的人，就像宝石中的粗糙部分一样，是佛陀教法中的瑕疵，但佛陀的教法并不会因此而受到损害。那些留在（教法中的）比丘，会给诸天和人类带来欢喜。
“大王，即使是名贵的红色檀香，也会有一部分腐烂，没有香味。但红色檀香并不会因此而受到损害。其中没有腐烂、散发香味的部分，会散发出香气，弥漫到各处。同样地，大王，那些出家加入佛陀的教法后退回到低劣轮回的人，就像红色檀香木中的腐烂部分一样，是佛陀教法中应该抛弃的部分，但佛陀的教法并不会因此而受到损害。那些留在（教法中的）比丘，会以戒律的芬芳，浸润整个世界。”
“好极了，尊者龙军，由于这些贴切的比喻，佛陀的教法完美无瑕，因其殊胜而更加辉煌，即使是那些退转的人，也彰显了佛陀教法的殊胜。”
关于低劣轮回的问题，第五个。
6. Arahantavedanāvediyanapañho（关于阿罗汉感受感受的问题）

6. ‘‘Bhante nāgasena, tumhe bhaṇatha ‘arahā ekaṃ vedanaṃ vedayati kāyikaṃ, na cetasika’nti. Kiṃ nu kho, bhante nāgasena, arahato cittaṃ yaṃ kāyaṃ nissāya pavattati, tattha arahā anissaro assāmī avasavattī’’ti ? ‘‘Āma, mahārājā’’ti. ‘‘Na kho, bhante nāgasena, yuttametaṃ, yaṃ so sakacittassa pavattamāne kāye anissaro hoti assāmī avasavattī; sakuṇopi tāva, bhante, yasmiṃ kulāvake paṭivasati, tattha so issaro hoti sāmī vasavattī’’ti.

‘‘Dasayime, mahārāja, kāyānugatā dhammā bhave bhave kāyaṃ anudhāvanti anuparivattanti. Katame dasa? Sītaṃ uṇhaṃ jighacchā pipāsā uccāro passāvo middhaṃ jarā byādhi maraṇaṃ. Ime kho, mahārāja, dasa kāyānugatā dhammā bhave bhave kāyaṃ anudhāvanti anuparivattanti, tattha arahā anissaro assāmī avasavattī’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, kena kāraṇena arahato kāye āṇā nappavattati issariyaṃ vā, tattha me kāraṇaṃ brūhī’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, ye keci pathavinissitā sattā, sabbe te pathaviṃ nissāya caranti viharanti vuttiṃ kappenti, api nu kho, mahārāja, tesaṃ pathaviyā āṇā pavattati issariyaṃ vā’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, arahato cittaṃ kāyaṃ nissāya pavattati, na ca arahato kāye āṇā pavattati issariyaṃ vā’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, kena kāraṇena puthujjano kāyikampi cetasikampi vedanaṃ vedayatī’’ti? ‘‘Abhāvitattā, mahārāja, cittassa puthujjano kāyikampi cetasikampi vedanaṃ vedayati. Yathā, mahārāja, goṇo chāto paritasito abaladubbalaparittakatiṇesu vā latāya vā upanibaddho assa, yadā so goṇo parikupito hoti, tadā saha upanibandhanena pakkamati. Evameva kho, mahārāja, abhāvitacittassa vedanā uppajjitvā cittaṃ parikopeti, cittaṃ parikupitaṃ kāyaṃ ābhujati nibbhujati samparivattakaṃ karoti. Atha kho so abhāvitacitto tasati ravati bheravarāvamabhiravati, idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena puthujjano kāyikampi cetasikampi vedanaṃ vedayatī’’ti.

‘‘Kiṃ pana taṃ kāraṇaṃ, yena kāraṇena arahā ekaṃ vedanaṃ vedayati kāyikaṃ, na cetasika’’nti? ‘‘Arahato, mahārāja, cittaṃ bhāvitaṃ hoti subhāvitaṃ dantaṃ sudantaṃ assavaṃ vacanakaraṃ, so dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno ‘anicca’nti daḷhaṃ gaṇhāti, samādhithambhe cittaṃ upanibandhati, tassa taṃ cittaṃ samādhithambhe upanibandhanaṃ na vedhati na calati, ṭhitaṃ hoti avikkhittaṃ, tassa vedanāvikāravipphārena kāyo ābhujati nibbhujati samparivattati, idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena arahā ekaṃ vedanaṃ vedayati kāyikaṃ, na cetasika’’nti.


“尊者龙军，你们说‘阿罗汉只感受一种感受，即身体的感受，不感受心的感受’。尊者龙军，阿罗汉的心依靠身体而运作，难道阿罗汉在（身体的）这方面没有权力、不是主人、没有控制权吗？” “是的，大王。” “尊者龙军，这说不通，他既然心依靠身体运作，却在（身体的）这方面没有权力、不是主人、没有控制权；即使是一只鸟，尊者，它居住在鸟巢里，它在（鸟巢的）这方面也有权力，是主人，有控制权。”
“大王，有十种伴随身体的法，在生命中追随着身体，围绕着身体。哪十种呢？冷、热、饥饿、口渴、大小便、疲劳、昏睡、衰老、疾病、死亡。大王，这十种伴随身体的法，在生命中追随着身体，围绕着身体，阿罗汉在（这些方面）没有权力，不是主人，没有控制权。”
“尊者龙军，是什么原因导致阿罗汉的身体不受他控制，没有权力呢？请告诉我原因。” “大王，就像所有依赖大地生存的众生，他们都依靠大地行走、居住、维持生活，大王，难道他们对大地有控制权，有权力吗？” “没有，尊者。” “同样地，大王，阿罗汉的心依靠身体而运作，但阿罗汉对身体没有控制权，没有权力。”
“尊者龙军，是什么原因导致凡夫俗子既感受身体的感受，也感受心的感受呢？” “大王，因为心没有被训练，凡夫俗子既感受身体的感受，也感受心的感受。大王，就像一头牛，饥饿、疲惫、虚弱、瘦弱，被绑在坚硬或柔软的绳子上，当这头牛被激怒时，它会带着绳子一起跑。同样地，大王，感受生起后，会激怒没有被训练的心，被激怒的心会冲击身体、折磨身体，使身体不安。然后，这个没有被训练的心会感到痛苦、哭泣、发出像驴一样的叫声。大王，这就是凡夫俗子既感受身体的感受，也感受心的感受的原因。”
“那么，是什么原因导致阿罗汉只感受一种感受，即身体的感受，不感受心的感受呢？” “大王，阿罗汉的心已经被训练，被良好地训练，调伏、驯服、没有烦恼、顺从。他接触到痛苦的感受时，会牢牢地把握‘无常’，将心系在禅定上，他的心系在禅定上，不会动摇，不会动摇，保持稳定，不会散乱。由于感受的变化，他的身体会受到冲击、折磨，变得不安。大王，这就是阿罗汉只感受一种感受，即身体的感受，不感受心的感受的原因。”


‘‘Bhante nāgasena, taṃ nāma loke acchariyaṃ yaṃ kāye calamāne cittaṃ na calati, tattha me kāraṇaṃ brūhī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, mahatimahārukkhe khandhasākhāpalāsasampanne anilabalasamāhate sākhā calati, api nu tassa khandhopi calatī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti . ‘‘Evameva kho, mahārāja, arahā dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno ‘anicca’nti daḷhaṃ gaṇhāti, samādhithambhe cittaṃ upanibandhati, tassa taṃ cittaṃ samādhithambhe upanibandhanaṃ na vedhati na calati, ṭhitaṃ hoti avikkhittaṃ, tassa vedanāvikāravipphārena kāyo ābhujati nibbhujati samparivattati, cittaṃ pana tassa na vedhati na calati khandho viya mahārukkhassā’’ti. ‘‘Acchariyaṃ, bhante nāgasena, abbhutaṃ, bhante nāgasena, na me evarūpo sabbakāliko dhammapadīpo diṭṭhapubbo’’ti.

Arahantavedanāvediyanapañho chaṭṭho.

7. Abhisamayantarāyakarapañho




“尊者龙军，身体摇动而心不动，这世间真是奇异，请告诉我其中的原因。” “大王，譬如一棵枝繁叶茂、树干粗壮的大树，在强风吹袭下，树枝摇动，但它的树干会摇动吗？” “不会，尊者。” “同样地，大王，阿罗汉接触到痛苦的感受时，会牢牢地把握‘无常’，将心系在禅定上，他的心系在禅定上，不会动摇，不会晃动，保持稳定，不会散乱。由于感受的变化，他的身体会受到冲击、折磨，变得不安，但是他的心不会动摇，不会晃动，就像大树的树干一样。” “真是奇异啊，尊者龙军，真是不可思议啊，尊者龙军，我以前从未见过如此恒常的法灯。”
关于阿罗汉感受感受的问题，第六个。
7. Abhisamayantarāyakarapañho（关于证悟障碍的问题）

7. ‘‘Bhante nāgasena, idha yo koci gihī pārājikaṃ ajjhāpanno bhaveyya, so aparena samayena pabbājeyya, attanāpi so na jāneyya ‘gihipārājikaṃ ajjhāpannosmī’ti, napi tassa añño koci ācikkheyya ‘gihipārājikaṃ ajjhāpannosī’ti. So ca tathattāya paṭipajjeyya, api nu tassa dhammābhisamayo bhaveyyā’’ti? ‘‘Na hi, mahārājā’’ti. ‘‘Kena, bhante, kāraṇenā’’ti? ‘‘Yo tassa hetu dhammābhisamayāya, so tassa samucchinno, tasmā dhammābhisamayo na bhavatī’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, tumhe bhaṇatha ‘jānantassa kukkuccaṃ hoti, kukkucce sati āvaraṇaṃ hoti, āvaṭe citte dhammābhisamayo na hotī’ti. Imassa pana ajānantassa akukkuccajātassa santacittassa viharato kena kāraṇena dhammābhisamayo na hoti, visamena visameneso pañho gacchati, cintetvā visajjethā’’ti.

‘‘Ruhati , mahārāja, sukaṭṭhe sukalale maṇḍakhette sāradaṃ sukhasayitaṃ bīja’’nti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Api nu, mahārāja, taññeva bījaṃ ghanaselasilātale ruheyyā’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana, mahārāja, taññeva bījaṃ kalale ruhati, kissa ghanasele na ruhatī’’ti? ‘‘Natthi, bhante, tassa bījassa ruhanāya ghanasele hetu, ahetunā bījaṃ na ruhatī’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yena hetunā tassa dhammābhisamayo bhaveyya, so tassa hetu samucchinno, ahetunā dhammābhisamayo na hoti.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, daṇḍaleḍḍulaguḷamuggarā pathaviyā ṭhānamupagacchanti, api nu, mahārāja, te yeva daṇḍaleḍḍulaguḷamuggarā gagane ṭhānamupagacchantī’’ti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Kiṃ panettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena te yeva daṇḍaleḍḍulaguḷamuggarā pathaviyā ṭhānamupagacchanti, kena kāraṇena gagane na tiṭṭhantī’’ti? ‘‘Natthi, bhante, tesaṃ daṇḍaleḍḍulaguḷamuggarānaṃ patiṭṭhānāya ākāse hetu, ahetunā na tiṭṭhantī’’ti . ‘‘Evameva kho, mahārāja, tassa tena dosena abhisamayahetu samucchinno, hetusamugghāte ahetunā abhisamayo na hotīti.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, thale aggi jalati, api nu kho, mahārāja, so yeva aggi udake jalatī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kiṃ panettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena so yeva aggi thale jalati, kena kāraṇena udake na jalatī’’ti? ‘‘Natthi, bhante, aggissa jalanāya udake hetu, ahetunā na jalatī’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, tassa tena dosena abhisamayahetu samucchinno, hetusamugghāte ahetunā dhammābhisamayo na hotī’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, punapetaṃ atthaṃ cintehi, na me tattha cittasaññatti bhavati, ajānantassa asati kukkucce āvaraṇaṃ hotīti, kāraṇena maṃ saññāpehī’’ti. ‘‘Api nu, mahārāja, visaṃ halāhalaṃ ajānantena khāyitaṃ jīvitaṃ haratī’’ti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ajānantenapi kataṃ pāpaṃ abhisamayantarāyakaraṃ hoti.

‘‘Api nu, mahārāja, aggi ajānitvā akkamantaṃ ḍahatī’’ti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ajānantenapi kataṃ pāpaṃ abhisamayantarāyakaraṃ hoti.

‘‘Api nu, mahārāja, ajānantaṃ āsīviso ḍaṃsitvā jīvitaṃ haratī’’ti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ajānantenapi kataṃ pāpaṃ abhisamayantarāyakaraṃ hoti.



“尊者龙军，如果一个在家者犯了波罗夷罪，后来他出家了，他自己也不知道‘我犯了在家波罗夷罪’，也没有其他人告诉他‘你犯了在家波罗夷罪’。他就这样修行，他能够证得佛法吗？” “不能，大王。” “尊者，是什么原因呢？” “他证得佛法的因缘已经被断绝了，所以他不能证得佛法。”
“尊者龙军，你们说‘知道（自己犯戒）的人会感到后悔，后悔会成为障碍，心有障碍就不能证得佛法’。但是这个人不知道（自己犯戒），没有后悔，内心平静地修行，是什么原因导致他不能证得佛法呢？这问题有不同的解释，请仔细思考后回答。”
“大王，良种会生长在肥沃、疏松、柔软的田地里吗？” “是的，尊者。” “大王，同样的种子，会生长在坚硬的岩石上吗？” “不会，尊者。” “大王，为什么同样的种子，在肥沃的土地上会生长，在坚硬的岩石上却不会生长呢？” “尊者，因为那颗种子在坚硬的岩石上没有生长的因缘，没有因缘，种子就不会生长。” “同样地，大王，他证得佛法的因缘已经被断绝了，没有因缘，就不能证得佛法。
“又比如，大王，棍棒、木槌、杵、锤子会落在地上吗？” “是的，尊者。” “大王，同样的棍棒、木槌、杵、锤子会停留在空中吗？” “不会，尊者。” “大王，是什么原因导致同样的棍棒、木槌、杵、锤子会落在地上，却不能停留在空中呢？” “尊者，因为这些棍棒、木槌、杵、锤子在空中没有支撑的因缘，没有因缘，它们就不能停留在空中。” “同样地，大王，由于这个过失，他证得佛法的因缘已经被断绝了，因缘被破坏，没有因缘，就不能证得佛法。
“又比如，大王，火会在陆地上燃烧吗？” “是的，尊者。” “大王，同样的火会在水中燃烧吗？” “不会，尊者。” “大王，是什么原因导致同样的火会在陆地上燃烧，却不能在水中燃烧呢？” “尊者，因为火在水中没有燃烧的因缘，没有因缘，火就不会燃烧。” “同样地，大王，由于这个过失，他证得佛法的因缘已经被断绝了，因缘被破坏，没有因缘，就不能证得佛法。”
“尊者龙军，请你再思考一下这个问题，我仍然不明白，不知道（自己犯戒）的人，没有后悔，怎么会有障碍呢？请你根据原因解释给我听。” “大王，不知道（毒药）而误服了鹤顶红，会致命吗？” “是的，尊者。” “同样地，大王，即使不知道（自己犯戒），所犯的罪业也会成为证悟的障碍。
“大王，即使不知道（火），走到火里，会被烧伤吗？” “是的，尊者。” “同样地，大王，即使不知道（自己犯戒），所犯的罪业也会成为证悟的障碍。
“大王，即使不知道（毒蛇），被毒蛇咬了，会致命吗？” “是的，尊者。” “同样地，大王，即使不知道（自己犯戒），所犯的罪业也会成为证悟的障碍。


‘‘Nanu, mahārāja, kāliṅgarājā samaṇakolañño sattaratanaparikiṇṇo hatthiratanamabhiruyha kuladassanāya gacchanto ajānantopi nāsakkhi bodhimaṇḍassa uparito gantuṃ, idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena ajānantenapi kataṃ pāpaṃ abhisamayantarāyakaraṃ hotī’’ti? ‘‘Jinabhāsitaṃ , bhante nāgasena, kāraṇaṃ na sakkā paṭikkosituṃ, esovetassa attho tathā sampaṭicchāmī’’ti.

Abhisamayantarāyakarapañho sattamo.

8. Dussīlapañho

8. ‘‘Bhante nāgasena, gihidussīlassa ca samaṇadussīlassa ca ko viseso, kiṃ nānākaraṇaṃ, ubhopete samasamagatikā, ubhinnampi samasamo vipāko hoti, udāhu kiñci nānākāraṇaṃ atthī’’ti?

‘‘Dasa yime, mahārāja, guṇā samaṇadussīlassa gihidussīlato visesena atirekā, dasahi ca kāraṇehi uttariṃ dakkhiṇaṃ visodheti.

‘‘Katame dasa guṇā samaṇadussīlassa gihidussīlato visesena atirekā? Idha, mahārāja, samaṇadussīlo buddhe sagāravo hoti, dhamme sagāravo hoti, saṅghe sagāravo hoti, sabrahmacārīsu sagāravo hoti, uddesaparipucchāya vāyamati, savanabahulo hoti, bhinnasīlopi, mahārāja, dussīlo parisagato ākappaṃ upaṭṭhapeti, garahabhayā kāyikaṃ vācasikaṃ rakkhati, padhānābhimukhañcassa hoti cittaṃ, bhikkhusāmaññaṃ upagato hoti. Karontopi, mahārāja, samaṇadussīlo pāpaṃ paṭicchannaṃ ācarati. Yathā, mahārāja, itthī sapatikā nilīyitvā rahasseneva pāpamācarati; evameva kho, mahārāja, karontopi samaṇadussīlo pāpaṃ paṭicchannaṃ ācarati. Ime kho, mahārāja, dasa guṇā samaṇadussīlassa gihidussīlato visesena atirekā.

‘‘Katamehi dasahi kāraṇehi uttariṃ dakkhiṇaṃ visodheti? Anavajjakavacadhāraṇatāyapi dakkhiṇaṃ visodheti, isisāmaññabhaṇḍuliṅgadhāraṇatopi dakkhiṇaṃ visodheti, saṅghasamayamanuppaviṭṭhatāyapi dakkhiṇaṃ visodheti, buddhadhammasaṅghasaraṇagatatāyapi dakkhiṇaṃ visodheti, padhānāsayaniketavāsitāyapi dakkhiṇaṃ visodheti, jinasāsanadhara [jinasāsanadhana (sī. pī.)] pariyesanatopi dakkhiṇaṃ visodheti, pavaradhammadesanatopi dakkhiṇaṃ visodheti, dhammadīpagatiparāyaṇatāyapi dakkhiṇaṃ visodheti, ‘aggo buddho’ti ekantaujudiṭṭhitāyapi dakkhiṇaṃ visodheti, uposathasamādānatopi dakkhiṇaṃ visodheti. Imehi kho, mahārāja, dasahi kāraṇehi uttariṃ dakkhiṇaṃ visodheti .

‘‘Suvipannopi hi, mahārāja, samaṇadussīlo dāyakānaṃ dakkhiṇaṃ visodheti. Yathā, mahārāja, udakaṃ subahalampi kalalakaddamarajojallaṃ apaneti; evameva kho, mahārāja, suvipannopi samaṇadussīlo dāyakānaṃ dakkhiṇaṃ visodheti.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, uṇhodakaṃ sukudhitampi [sukaṭhitampi (sī. pī), sukhuṭhitampi (syā.)] jjalantaṃ mahantaṃ aggikkhandhaṃ nibbāpeti, evameva kho, mahārāja, suvipannopi samaṇadussīlo dāyakānaṃ dakkhiṇaṃ visodheti.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, bhojanaṃ virasampi khudādubbalyaṃ apaneti, evameva kho, mahārāja, suvipannopi samaṇadussīlo dāyakānaṃ dakkhiṇaṃ visodheti.

‘‘Bhāsitampetaṃ, mahārāja, tathāgatena devātidevena majjhimanikāyavaralañchake dakkhiṇavibhaṅge veyyākaraṇe –

‘‘‘Yo sīlavā dussīlesu dadāti dānaṃ, dhammena laddhaṃ supasannacitto;

Abhisaddahaṃ kammaphalaṃ uḷāraṃ, sā dakkhiṇā dāyakato visujjhatī’’’ti [ma. ni. 

 这是巴利文佛教经典的一段内容,以下是中文翻译:

"大王,难道你不知道迦陵伽王萨曼那科兰纳被七宝环绕,骑着宝象去看望亲族,虽然他不知道,但也无法越过菩提道场上空?大王,这就是原因,即使是无知中所造的恶业也会成为证悟的障碍。"

"尊者那先,佛陀所说的道理是无可反驳的,我完全接受这个解释。"

第七个问题:关于证悟障碍的完结。

8. 恶行者的问题

8. "尊者那先,在家恶行者和出家恶行者有什么区别?有什么不同?两者是否结局相同,果报也一样?还是有什么差异?"

"大王,出家恶行者比在家恶行者有十种优越之处,并且在十个方面更能净化布施。

"哪十种优越之处呢?在这里,大王,出家恶行者尊敬佛陀、尊敬法、尊敬僧团、尊敬同修,努力学习和询问,乐于听闻。大王,即使破戒的恶行者,在众人面前也会维持威仪,因畏惧责备而约束身口,心向精进,已经进入比丘的行列。大王,即使出家恶行者造恶,也会隐蔽地进行。就像大王,有夫之妇会隐蔽地偷偷行恶;同样地,大王,出家恶行者造恶也会隐蔽地进行。大王,这就是出家恶行者比在家恶行者优越的十种特质。

"哪十个方面更能净化布施呢?因持守无过失的言论而净化布施,因穿着圣者的袈裟而净化布施,因加入僧团而净化布施,因皈依佛法僧而净化布施,因居住在精进修行的住处而净化布施,因追求佛陀教法而净化布施,因宣说殊胜的法而净化布施,因以法为灯、为归依而净化布施,因坚信'佛陀是最殊胜的'而净化布施,因持守布萨而净化布施。大王,这就是十个更能净化布施的方面。

"大王,即使是严重破戒的出家恶行者,也能净化施主的布施。就像大王,水能洗去大量的泥土污垢;同样地,大王,即使是严重破戒的出家恶行者,也能净化施主的布施。

"或者大王,就像沸腾的热水能熄灭巨大的火堆;同样地,大王,即使是严重破戒的出家恶行者,也能净化施主的布施。

"或者大王,就像难吃的食物也能消除饥饿和虚弱;同样地,大王,即使是严重破戒的出家恶行者,也能净化施主的布施。

"大王,天中之天如来在《中部》的《布施分别经》中也说过:

'持戒者对破戒者布施,以正当获得的财物,心怀净信,
深信业果的殊胜,这样的布施从施主方面得到净化。'"

3.382].

‘‘Acchariyaṃ , bhante nāgasena, abbhutaṃ, bhante nāgasena, tāvatakaṃ mayaṃ pañhaṃ apucchimha, taṃ tvaṃ opammehi kāraṇehi vibhāvento amatamadhuraṃ savanūpagaṃ akāsi. Yathā nāma, bhante, sūdo vā sūdantevāsī vā tāvatakaṃ maṃsaṃ labhitvā nānāvidhehi sambhārehi sampādetvā rājūpabhogaṃ karoti; evameva kho, bhante nāgasena, tāvatakaṃ mayaṃ pañhaṃ apucchimha, taṃ tvaṃ opammehi kāraṇehi vibhāvetvā amatamadhuraṃ savanūpagaṃ akāsī’’ti.

Dussīlapañho aṭṭhamo.

9. Udakasattajīvapañho


“真是奇异啊，尊者龙军，真是不可思议啊，尊者龙军，我们问了这么多问题，你用比喻和道理，使它们变得像甘露一样甜美，悦耳动听。尊者，就像厨子或厨子的弟子得到这么多肉，用各种各样的调料烹制，做成国王享用的食物；同样地，尊者龙军，我们问了这么多问题，你用比喻和道理，使它们变得像甘露一样甜美，悦耳动听。”
关于犯戒的问题，第八个。
9. Udakasattajīvapañho（关于水中生物的问题）

9. ‘‘Bhante nāgasena, imaṃ udakaṃ aggimhi tappamānaṃ cicciṭāyati ciṭiciṭāyati saddāyati bahuvidhaṃ, kiṃ nu kho, bhante nāgasena, udakaṃ jīvati, kiṃ kīḷamānaṃ saddāyati, udāhu aññena paṭipīḷitaṃ saddāyatī’’ti? ‘‘Na hi, mahārāja, udakaṃ jīvati, natthi udake jīvo vā satto vā, api ca, mahārāja, aggisantāpavegassa mahantatāya udakaṃ cicciṭāyati ciṭiciṭāyati saddāyati bahuvidha’’nti.

‘‘Bhante nāgasena, idhekacce titthiyā udakaṃ jīvatīti sītodakaṃ paṭikkhipitvā udakaṃ tāpetvā vekatikavekatikaṃ paribhuñjanti, te tumhe garahanti paribhavanti ‘ekindriyaṃ samaṇā sakyaputtiyā jīvaṃ viheṭhentī’ti, taṃ tesaṃ garahaṃ paribhavaṃ vinodehi apanehi nicchārehī’’ti. ‘‘Na hi, mahārāja, udakaṃ jīvati, natthi, mahārāja, udake jīvo vā satto vā, api ca, mahārāja, aggisantāpavegassa mahantatāya udakaṃ cicciṭāyati ciṭiciṭāyati saddāyati bahuvidhaṃ.

‘‘Yathā, mahārāja, udakaṃ sobbhasarasaritadahataḷākakandarapadaraudapānaninnapokkharaṇigataṃ vātātapavegassa mahantatāya pariyādiyati parikkhayaṃ gacchati, api nu tattha udakaṃ cicciṭāyati ciṭiciṭāyati saddāyati bahuvidha’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Yadi, mahārāja, udakaṃ jīveyya, tatthāpi udakaṃ saddāyeyya, imināpi, mahārāja, kāraṇena jānāhi ‘natthi udake jīvo vā satto vā, aggisantāpavegassa mahantatāya udakaṃ cicciṭāyati ciṭiciṭāyati saddāyati bahuvidha’nti.

‘‘Aparampi , mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi ‘natthi udake jīvo vā satto vā, aggisantāpavegassa mahantatāya udakaṃ saddāyatī’ti. Yadā pana, mahārāja, udakaṃ taṇḍulehi sammissitaṃ bhājanagataṃ hoti pihitaṃ uddhane aṭhapitaṃ, api nu tattha udakaṃ saddāyatī’’ti? ‘‘Na hi, bhante, acalaṃ hoti santasanta’’nti. ‘‘Taṃ yeva pana, mahārāja, udakaṃ bhājanagataṃ aggiṃ ujjāletvā uddhane ṭhapitaṃ hoti, api nu tattha udakaṃ acalaṃ hoti santasanta’’nti? ‘‘Na hi, bhante, calati khubbhati luḷati āvilati ūmijātaṃ hoti, uddhamadho disāvidisaṃ gacchati, uttarati patarati pheṇamālī hotīti. Kissa pana taṃ, mahārāja , pākatikaṃ udakaṃ na calati santasantaṃ hoti, kissa pana aggigataṃ calati khubbhati luḷati āvilati ūmijātaṃ hoti, uddhamadho disāvidisaṃ gacchati, uttarati patarati pheṇamālī hotī’’ti? ‘‘Pākatikaṃ, bhante, udakaṃ na calati, aggikataṃ pana udakaṃ aggisantāpavegassa mahantatāya cicciṭāyati ciṭiciṭāyati saddāyati bahuvidha’’nti. ‘‘Imināpi mahārāja, kāraṇena jānāhi ‘natthi udake jīvo vā satto vā, aggisantāpavegassa mahantatāya udakaṃ saddāyatī’ti.

‘‘Aparampi, mahārāja, uttaraṃ kāraṇaṃ suṇohi, natthi udake jīvo vā satto vā, aggisantāpavegassa mahantatāya udakaṃ saddāyati. Hoti taṃ, mahārāja, udakaṃ ghare ghare udakavārakagataṃ pihita’’nti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Api nu taṃ, mahārāja, udakaṃ calati khubbhati luḷati āvilati ūmijātaṃ hoti, uddhamadho disāvidisaṃ gacchati, uttarati patarati pheṇamālī hotī’’ti. ‘‘Na hi, bhante, acalaṃ taṃ hoti pākatikaṃ udakavārakagataṃ udaka’’nti.


“尊者龙军，这水在火上加热时，会发出嗞嗞的声音，会发出各种各样的声音，尊者龙军，这水是活的吗？是它在玩耍发出声音，还是被其他东西逼迫发出声音呢？” “大王，水不是活的，水中没有生命，没有生物，而且，大王，因为火的热力很大，水会发出嗞嗞的声音，会发出各种各样的声音。”
“尊者龙军，这里有些外道认为水是活的，他们不喝冷水，把水加热后，少量多次地喝。你们批评他们，轻视他们，说‘这些沙门释迦之子在杀害生命’。请你消除、去除、解释他们的批评和轻视。” “大王，水不是活的，大王，水中没有生命，没有生物，而且，大王，因为火的热力很大，水会发出嗞嗞的声音，会发出各种各样的声音。
“大王，就像水，在美丽的河流、溪流、池塘、湖泊、沼泽、水井、泉水中，因为风和太阳的威力很大，会蒸发，会减少，那里的水会发出嗞嗞的声音，会发出各种各样的声音吗？” “不会，尊者。” “大王，如果水是活的，那里的水也会发出声音，大王，也因为这个原因，要知道‘水中没有生命，没有生物，因为火的热力很大，水会发出嗞嗞的声音，会发出各种各样的声音’。
“大王，请你听另一个原因，‘水中没有生命，没有生物，因为火的热力很大，水会发出声音’。大王，当水与米混合，放在锅里，盖上盖子，放在炉子上，那里的水会发出声音吗？” “不会，尊者，它会静止不动，非常平静。” “大王，同样的水，放在锅里，点燃炉火，放在炉子上，那里的水会静止不动，非常平静吗？” “不会，尊者，它会晃动，会沸腾，会翻滚，会浑浊，会产生泡沫，会上下左右地流动，会升起，会落下，会产生泡沫。” “大王，为什么自然状态的水不会晃动，会静止不动，而放在火上的水会晃动，会沸腾，会翻滚，会浑浊，会产生泡沫，会上下左右地流动，会升起，会落下，会产生泡沫呢？” “尊者，自然状态的水不会晃动，而放在火上的水，因为火的热力很大，会发出嗞嗞的声音，会发出各种各样的声音。” “大王，也因为这个原因，要知道‘水中没有生命，没有生物，因为火的热力很大，水会发出声音’。
“大王，请你听另一个原因，水中没有生命，没有生物，因为火的热力很大，水会发出声音。大王，家家户户都有放在水罐里的水吗？” “是的，尊者。” “大王，那水会晃动，会沸腾，会翻滚，会浑浊，会产生泡沫，会上下左右地流动，会升起，会落下，会产生泡沫吗？” “不会，尊者，它会静止不动，那是放在水罐里的自然状态的水。”


‘‘Sutapubbaṃ pana tayā, mahārāja, ‘mahāsamudde udakaṃ calati khubbhati luḷati āvilati ūmijātaṃ hoti, uddhamadho disāvidisaṃ gacchati, uttarati patarati pheṇamālī hoti, ussakkitvā ossakkitvā [ossakkitvā’’ti padaṃ sī. pī. potthakesu natthi] velāya paharati saddāyati bahuvidha’’’nti? ‘‘Āma, bhante, sutapubbaṃ etaṃ mayā diṭṭhapubbañca ‘mahāsamudde udakaṃ hatthasatampi dvepi hatthasatāni gagane ussakkatī’’’ti. ‘‘Kissa, mahārāja, udakavārakagataṃ udakaṃ na calati na saddāyati, kissa pana mahāsamudde udakaṃ calati saddāyatī’’ti? ‘‘Vātavegassa mahantatāya, bhante, mahāsamudde udakaṃ calati saddāyati, udakavārakagataṃ udakaṃ aghaṭṭitaṃ kehici na calati na saddāyatī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, vātavegassa mahantatāya mahāsamudde udakaṃ calati saddāyati evameva aggisantāpavegassa mahantatāya udakaṃ saddāyatī’’ti.

‘‘Nanu, mahārāja, bheripokkharaṃ sukkhaṃ sukkhena gocammena onandhantī’’ti? ‘‘Āma, bhante’’. ‘‘Api nu, mahārāja, bheriyā jīvo vā satto vā atthī’’ti. ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana, mahārāja, bherī saddāyatī’’ti? ‘‘Itthiyā vā, bhante, purisassa vā tajjena vāyāmenā’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, itthiyā vā purisassa vā tajjena vāyāmena bherī saddāyati, evameva aggisantāpavegassa mahantatāya udakaṃ saddāyati. Imināpi, mahārāja , kāraṇena jānāhi ‘natthi udake jīvo vā satto vā, aggisantāpavegassa mahantatāya udakaṃ saddāyatī’ti.

‘‘Mayhampi tāva, mahārāja, tava pucchitabbaṃ atthi, evameso pañho suvinicchito hoti, kiṃ nu kho, mahārāja, sabbehipi bhājanehi udakaṃ tappamānaṃ saddāyati, udāhu ekaccehi yeva bhājanehi tappamānaṃ saddāyatī’’ti? ‘‘Na hi, bhante, sabbehipi bhājanehi udakaṃ tappamānaṃ saddāyati, ekaccehi yeva bhājanehi udakaṃ tappamānaṃ saddāyatī’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, jahitosi sakasamayaṃ, paccāgatosi mama visayaṃ, natthi udake jīvo vā satto vā. Yadi, mahārāja, sabbehipi bhājanehi udakaṃ tappamānaṃ saddāyeyya, yuttamidaṃ ‘udakaṃ jīvatī’ti vattuṃ. Na hi, mahārāja, udakaṃ dvayaṃ hoti, yaṃ saddāyati, taṃ jīvati, yaṃ na saddāyati, taṃ na jīvatīti. Yadi, mahārāja, udakaṃ jīveyya, mahantānaṃ hatthināgānaṃ ussannakāyānaṃ pabhinnānaṃ soṇḍāya ussiñcitvā mukhe pakkhipitvā kucchiṃ pavesayantānaṃ, tampi udakaṃ tesaṃ dantantare cippiyamānaṃ saddāyeyya. Hatthasatikāpi mahānāvā garukā bhārikā anekasatasahassabhāraparipūrā mahāsamudde vicaranti, tāhipi cippiyamānaṃ udakaṃ saddāyeyya. Mahatimahantāpi macchā anekasatayojanikakāyā timī timiṅgalā timirapiṅgalā abbhantare nimuggā mahāsamudde nivāsaṭṭhānatāya paṭivasantā mahāudakadhārā ācamanti dhamanti ca, tesampi taṃ dantantarepi udarantarepi cippiyamānaṃ udakaṃ saddāyeyya. Yasmā ca kho, mahārāja, evarūpehi evarūpehi mahantehi paṭipīḷanehi paṭipīḷitaṃ udakaṃ na saddāyati tasmāpi natthi udake jīvo vā satto vāti, evametaṃ, mahārāja, dhārehī’’ti.



“大王，你以前听说过‘大海中的水会晃动，会沸腾，会翻滚，会浑浊，会产生泡沫，会上下左右地流动，会升起，会落下，会产生泡沫，涌起又落下，发出各种各样的声音’吗？” “是的，尊者，我以前听说过，也亲眼见过‘大海中的水会涌起一、两百弓高’。” “大王，为什么放在水罐里的水不会晃动，不会发出声音，而大海中的水会晃动，会发出声音呢？” “尊者，因为风力很大，大海中的水会晃动，会发出声音，而放在水罐里的水，没有受到任何撞击，不会晃动，不会发出声音。” “大王，就像因为风力很大，大海中的水会晃动，会发出声音一样，因为火的热力很大，水会发出声音。”
“大王，难道不是用干燥的鹿皮摩擦干燥的鼓面，使鼓发出声音吗？” “是的，尊者。” “大王，鼓里有生命或生物吗？” “没有，尊者。” “大王，那鼓为什么会发出声音呢？” “尊者，因为女人或男人用它敲打。” “大王，就像因为女人或男人用它敲打，鼓会发出声音一样，因为火的热力很大，水会发出声音。大王，也因为这个原因，要知道‘水中没有生命，没有生物，因为火的热力很大，水会发出声音’。
“大王，我也要问你一个问题，这样这个问题就彻底弄清楚了，大王，所有容器里的水加热时都会发出声音，还是只有某些容器里的水加热时才会发出声音呢？” “尊者，不是所有容器里的水加热时都会发出声音，只有某些容器里的水加热时才会发出声音。” “那么，大王，你放弃了自己的观点，同意了我的观点，水中没有生命，没有生物。大王，如果所有容器里的水加热时都会发出声音，那么说‘水是活的’就合理了。大王，水并不是有两种，一种会发出声音，就是活的，一种不会发出声音，就不是活的。大王，如果水是活的，当大象口渴时，用水喷洒它们的身体，倒进它们的嘴里，进入它们的腹中，那水被它们的牙齿挤压时，也会发出声音。几百弓高的大船，沉重，装载着成百上千的货物，在大海中航行，那被挤压的水，也会发出声音。巨大的鱼，几百由旬长，鲸鱼、海豚、海怪，潜入海中，以大海为家，吞吐着大量的水流，那水被它们的牙齿、腹部挤压时，也会发出声音。大王，正因为水被如此巨大的挤压，也没有发出声音，所以水中没有生命，没有生物，大王，你应该这样理解。”


‘‘Sādhu , bhante nāgasena, dosāgato pañho anucchavikāya vibhattiyā vibhatto, yathā nāma, bhante nāgasena, mahagghaṃ maṇiratanaṃ chekaṃ ācariyaṃ kusalaṃ sikkhitaṃ maṇikāraṃ pāpuṇitvā kittiṃ labheyya thomanaṃ pasaṃsaṃ, muttāratanaṃ vā muttikaṃ dussaratanaṃ vā dussikaṃ, lohitacandanaṃ vā gandhikaṃ pāpuṇitvā kittiṃ labheyya thomanaṃ pasaṃsaṃ. Evameva kho, bhante nāgasena, dosāgato [desāgato (sī. pī.)] pañho anucchavikāya vibhattiyā vibhatto, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.

Udakasattajīvapañho navamo.

Buddhavaggo paṭhamo.

Imasmiṃ vagge nava pañhā.

2. Nippapañcavaggo

1. Nippapañcapañho



“好极了，尊者龙军，这有疑问的问题，经过你无与伦比的解释，（疑问）消除了。尊者龙军，就像贵重的宝石到了技艺高超、训练有素的宝石工匠手里，能够获得声誉、赞扬和称颂，珍珠或珍珠贝、劣质宝石或拙劣工匠、红木或香料工匠也是如此。同样地，尊者龙军，这有疑问的问题，经过你无与伦比的解释，（疑问）消除了，我就是这样理解的。”
关于水中生物的问题，第九个。
佛陀的章节，第一个。
在这个章节里有九个问题。
2. Nippapañcavaggo（关于寂静的问题）
1. Nippapañcapañho（关于寂静的问题）

1. ‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā ‘nippapañcārāmā, bhikkhave, viharatha nippapañcaratino’ti, katamaṃ taṃ nippapañca’’nti? ‘‘Sotāpattiphalaṃ, mahārāja, nippapañcaṃ, sakadāgāmiphalaṃ nippapañcaṃ, anāgāmiphalaṃ nippapañcaṃ, arahattaphalaṃ nippapañca’’nti.

‘‘Yadi, bhante nāgasena, sotāpattiphalaṃ nippapañcaṃ, sakadāgāmianāgāmiarahattaphalaṃ nippapañcaṃ , kissa pana ime bhikkhū uddisanti paripucchanti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ, navakammena palibujjhanti dānena ca pūjāya ca, nanu te jinappaṭikkhittaṃ kammaṃ karotī’’ti?

‘‘Ye te, mahārāja, bhikkhū uddisanti paripucchanti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthaṃ udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ, navakammena palibujjhanti dānena ca pūjāya ca, sabbe te nippapañcassa pattiyā karonti. Ye te, mahārāja, sabhāvaparisuddhā pubbe vāsitavāsanā, te ekacittakkhaṇena nippapaca honti. Ye pana te bhikkhū mahārajakkhā, te imehi payogehi nippapañcā honti.

‘‘Yathā, mahārāja, eko puriso khette bījaṃ ropetvā attano yathābalavīriyena vinā pākāravatiyā dhaññaṃ uddhareyya, eko puriso khette bījaṃ ropetvā vanaṃ pavisitvā kaṭṭhañca sākhañca chinditvā vatipākāraṃ katvā dhaññaṃ uddhareyya. Yā tattha tassa vatipākārapariyesanā, sā dhaññatthāya. Evameva kho, mahārāja, ye te sabhāvaparisuddhā pubbe vāsitavāsanā, te ekacittakkhaṇena nippapañcā honti, vinā vatipākāraṃ puriso viya dhaññuddhāro. Ye pana te bhikkhū mahārajakkhā, te imehi payogehi nippapañcā honti, vatipākāraṃ katvā puriso viya dhaññuddhāro.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, puriso mahatimahante ambarukkhamatthake phalapiṇḍi bhaveyya, atha tattha yo koci iddhimā āgantvā tassa phalaṃ hareyya, yo pana tattha aniddhimā, so kaṭṭhañca valliñca chinditvā nisseṇiṃ bandhitvā tāya taṃ rukkhaṃ abhiruhitvā phalaṃ hareyya. Yā tattha tassa nisseṇipariyesanā, sā phalatthāya. Evameva kho, mahārāja, ye te sabhāvaparisuddhā pubbe vāsitavāsanā, te ekacittakkhaṇena nippapañcā honti, iddhimā viya rukkhaphalaṃ haranto. Ye pana te bhikkhū mahārajakkhā, te iminā payogena saccāni abhisamenti, nisseṇiyā viya puriso rukkhaphalaṃ haranto .

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, eko puriso atthakaraṇiko ekako yeva sāmikaṃ upagantvā atthaṃ sādheti. Eko dhanavā dhanavasena parisaṃ vaḍḍhetvā parisāya atthaṃ sādheti. Yā tattha tassa parisapariyesanā, sā atthatthāya. Evameva kho, mahārāja, ye te sabhāvaparisuddhā pubbe vāsitavāsanā, te ekacittakkhaṇena chasu abhiññāsu vasibhāvaṃ pāpuṇanti, puriso viya ekako atthasiddhiṃ karonto. Ye pana te bhikkhū mahārajakkhā, te imehi payogehi sāmaññatthamabhisādhenti, parisāya viya puriso atthasiddhiṃ karonto.


1. Nippapañcapañho（关于寂静的问题）
1. “尊者龙军，佛陀说过‘比丘们，你们要安住于寂静，乐于寂静’，什么是寂静？” “大王，须陀洹果是寂静，斯陀含果是寂静，阿那含果是寂静，阿罗汉果是寂静。”
“尊者龙军，如果须陀洹果是寂静，斯陀含、阿那含、阿罗汉果也是寂静，那么，为什么这些比丘还要讨论、请教经、祇夜、授记经、偈颂、自说经、如是语、本生、未曾有法、譬喻，学习新的经典，用布施和供养（佛法僧），难道他们是在做佛陀不认可的事情吗？”
“大王，那些讨论、请教经、祇夜、授记经、偈颂、自说经、如是语、本生、未曾有法、譬喻，学习新的经典，用布施和供养（佛法僧）的比丘们，他们所有这一切都是为了证得寂静。大王，那些本性清净，过去世种下善根的人，他们在一刹那间就能证得寂静。大王，而那些（其他）比丘们，他们通过这些修行方法证得寂静。
“大王，就像一个人在田里播种后，凭借自己的力量，不用修筑篱笆，就能收获庄稼；另一个人在田里播种后，进入森林，砍伐树木和树枝，修筑篱笆，然后收获庄稼。他修筑篱笆，是为了庄稼。同样地，大王，那些本性清净，过去世种下善根的人，他们在一刹那间就能证得寂静，就像不用修筑篱笆就能收获庄稼的人。大王，而那些（其他）比丘们，他们通过这些修行方法证得寂静，就像修筑篱笆然后收获庄稼的人。
“又比如，大王，一个人在一棵巨大的芒果树顶上放了一筐芒果，如果有神通的人来了，就能拿走芒果；而没有神通的人，就要砍伐树木和藤蔓，编织绳梯，爬上树去拿芒果。他编织绳梯，是为了芒果。同样地，大王，那些本性清净，过去世种下善根的人，他们在一刹那间就能证得寂静，就像有神通的人摘取树上的果实。大王，而那些（其他）比丘们，他们通过这种修行方法体证真理，就像用绳梯爬上树摘取果实的人。
“又比如，大王，一个有能力的人，独自一人去见主人，就能办成事情。一个富人，带着随从，增加声势，然后通过随从办成事情。他带着随从，是为了办成事情。同样地，大王，那些本性清净，过去世种下善根的人，他们在一刹那间就能证得六神通，就像独自一人办成事情的人。大王，而那些（其他）比丘们，他们通过这些修行方法实现修行的目标，就像带着随从办成事情的人。


‘‘Uddesopi, mahārāja, bahukāro, paripucchāpi bahukārā, navakammampi bahukāraṃ, dānampi bahukāraṃ, pūjāpi bahukārā tesu tesu karaṇīyesu. Yathā, mahārāja, puriso rājūpasevī katāvī amaccabhaṭabaladovārikaanīkaṭṭhapārisajjajanehi, te tassa karaṇīye anuppatte sabbepi upakārā honti. Evameva kho, mahārāja, uddesopi bahukāro, paripucchāpi bahukārā, navakammampi bahukāraṃ, dānampi bahukāraṃ, pūjāpi bahukārā tesu tesu karaṇīyesu. Yadi, mahārāja, sabbepi abhijātiparisuddhā bhaveyyuṃ, anusāsanena [anusāsakena (sī. pī.)] karaṇīyaṃ na bhaveyya. Yasmā ca kho, mahārāja, savanena karaṇīyaṃ hoti, thero, mahārāja, sāriputto aparimitamasaṅkheyyakappaṃ upādāya upacitakusalamūlo paññāya koṭiṃ gato, sopi vinā savanena nāsakkhi āsavakkhayaṃ pāpuṇituṃ. Tasmā, mahārāja, bahukāraṃ savanaṃ, tathā uddesopi paripucchāpi. Tasmā uddesaparipucchāpi nippapañcā saṅkhatā’’ti. ‘‘Sunijjhāpito, bhante nāgasena, pañho, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.

Nippapañcapañho paṭhamo.

2. Khīṇāsavabhāvapañho

2. ‘‘Bhante nāgasena, tumhe bhaṇatha ‘yo gihī arahattaṃ patto, dve vāssa gatiyo bhavanti anaññā, tasmiṃ yeva divase pabbajati vā parinibbāyati vā. Na so divaso sakkā atikkametu’nti. Sace so, bhante nāgasena, tasmiṃ divase ācariyaṃ vā upajjhāyaṃ vā pattacīvaraṃ vā na labhetha, api nu kho so arahā sayaṃ vā pabbajeyya divasaṃ vā atikkameyya, añño koci arahā iddhimā āgantvā taṃ pabbājeyya vā parinibbāyeyya vā’’ti? ‘‘Na so, mahārāja, arahā sayaṃ pabbajeyya, sayaṃ pabbajanto theyyaṃ āpajjati, na ca divasaṃ atikkameyya, aññassa arahantassa āgamanaṃ bhaveyya vā na vā bhaveyya, tasmiṃ yeva divase parinibbāyeyyā’’ti. ‘‘Tena hi, bhante nāgasena, arahattassa santabhāvo vijahito hoti, yena adhigatassa jīvitahāro bhavatī’’ti.

‘‘Visamaṃ, mahārāja, gihiliṅgaṃ, visame liṅge liṅgadubbalatāya arahattaṃ patto gihī tasmiṃ yeva divase pabbajati vā parinibbāyati vā. Neso, mahārāja, doso arahattassa, gihiliṅgasseveso doso yadidaṃ liṅgadubbalatā.

‘‘Yathā, mahārāja, bhojanaṃ sabbasattānaṃ āyupālakaṃ jīvitarakkhakaṃ visamakoṭṭhassa mandadubbalagahaṇikassa avipākena jīvitaṃ harati. Neso, mahārāja, doso bhojanassa, koṭṭhasseveso doso yadidaṃ aggidubbalatā. Evameva kho, mahārāja, visame liṅge liṅgadubbalatāya arahattaṃ patto gihī tasmiṃ yeva divase pabbajati vā parinibbāyati vā. Neso, mahārāja, doso arahattassa, gihiliṅgasseveso doso yadidaṃ liṅgadubbalatā.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, parittaṃ tiṇasalākaṃ upari garuke pāsāṇe ṭhapite dubbalatāya bhijjitvā patati. Evameva kho, mahārāja, arahattaṃ patto gihī tena liṅgena arahattaṃ dhāretuṃ asakkonto tasmiṃ yeva divase pabbajati vā parinibbāyati vā.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, puriso abalo dubbalo nihīnajacco parittapuñño mahatimahārajjaṃ labhitvā khaṇena paripatati paridhaṃsati osakkati, na sakkoti issariyaṃ dhāretuṃ, evameva kho, mahārāja, arahattaṃ patto gihī tena liṅgena arahattaṃ dhāretuṃ na sakkoti , tena kāraṇena tasmiṃ yeva divase pabbajati vā parinibbāyati vā’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.

Khīṇāsavabhāvapañho dutiyo.



“大王，提问有很多种，请教也有很多种，学习新的经典也有很多种，布施也有很多种，供养也有很多种，在各自应该做的事情上。大王，就像侍奉国王的人，拥有大臣、武士、守门人、军队、仓库管理员和仆人，这些都是为他办事所必需的。同样地，大王，提问有很多种，请教也有很多种，学习新的经典也有很多种，布施也有很多种，供养也有很多种，在各自应该做的事情上。大王，如果所有的人都天生清净，那么就不需要教导了。大王，正因为通过听闻佛法才能（证得寂静），舍利弗尊者，积累了无数劫的功德，智慧超群，即使是他，不听闻佛法也不能证得阿罗汉果。所以，大王，听闻佛法有很多种，提问和请教也是如此。因此，提问和请教也属于寂静。” “尊者龙军，这个问题解释得很好，我就是这样理解的。”
关于寂静的问题，第一个。
2. Khīṇāsavabhāvapañho（关于阿罗汉本性的问题）
2. “尊者龙军，你们说‘证得阿罗汉果的在家居士，只有两种选择，在当天就要出家或涅槃。这一天不能过去’。尊者龙军，如果他在当天找不到老师、依止处或袈裟，那么这位阿罗汉是会自己出家，还是这一天会过去，或者会有其他有神通的阿罗汉来让他出家或涅槃呢？” “大王，这位阿罗汉不会自己出家，自己出家就犯了盗戒，这一天也不会过去，无论其他阿罗汉会不会来，他都会在当天涅槃。” “那么，尊者龙军，阿罗汉的平静本性就被破坏了，因为他失去了生命。”
“大王，在家身份是危险的，在危险的身份中，因为身份的脆弱，证得阿罗汉果的在家居士，在当天就要出家或涅槃。大王，这不是阿罗汉的过错，是在家身份的过错，这就是身份的脆弱。
“大王，就像食物，能维持所有众生的生命，保护生命，但对于消化不良、虚弱的人来说，食物反而会夺走生命。大王，这不是食物的过错，是胃的过错，这就是消化能力的虚弱。同样地，大王，在危险的身份中，因为身份的脆弱，证得阿罗汉果的在家居士，在当天就要出家或涅槃。大王，这不是阿罗汉的过错，是在家身份的过错，这就是身份的脆弱。
“又比如，大王，细小的草茎，上面放着沉重的石头，因为脆弱就会断裂，掉落下来。同样地，大王，证得阿罗汉果的在家居士，因为那个身份无法承受阿罗汉果，在当天就要出家或涅槃。
“又比如，大王，虚弱、没有力量、出身低贱、少福德的人，得到巨大的王国，很快就会衰败、毁灭、崩溃，无法维持王位；同样地，大王，证得阿罗汉果的在家居士，因为那个身份无法承受阿罗汉果，所以，在当天就要出家或涅槃。” “好极了，尊者龙军，我就是这样理解的。”
关于阿罗汉本性的问题，第二个。

3. Khīṇāsavasatisammosapañho

3. ‘‘Bhante nāgasena, atthi arahato satisammoso’’ti? ‘‘Vigatasatisammosā kho, mahārāja, arahanto, natthi arahantānaṃ satisammoso’’ti. ‘‘Āpajjeyya pana, bhante, arahā āpatti’’nti? ‘‘Āma, mahārājā’’ti. ‘‘Kismiṃ vatthusmi’’nti? ‘‘Kuṭikāre, mahārāja, sañcaritte, vikāle kālasaññāya, pavārite appavāritasaññāya, anatiritte atirittasaññāyā’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, tumhe bhaṇatha ‘ye āpattiṃ āpajjanti, te dvīhi kāraṇehi āpajjanti anādariyena vā ajānanena vā’ti. Api nu kho, bhante, arahato anādariyaṃ hoti, yaṃ arahā āpattiṃ āpajjatī’’ti? ‘‘Na hi, mahārājā’’ti.

‘‘Yadi, bhante nāgasena, arahā āpattiṃ āpajjati, natthi ca arahato anādariyaṃ, tena hi atthi arahato satisammoso’’ti? ‘‘Natthi, mahārāja, arahato satisammoso, āpattiñca arahā āpajjatī’’ti.

‘‘Tena hi, bhante, kāraṇena maṃ saññāpehi, kiṃ tattha kāraṇa’’nti? ‘‘Dveme, mahārāja, kilesā lokavajjaṃ paṇṇattivajjañcāti. Katamaṃ, mahārāja, lokavajjaṃ? Dasa akusalakammapathā, idaṃ vuccati lokavajjaṃ. Katamaṃ paṇṇattivajjaṃ? Yaṃ loke atthi samaṇānaṃ ananucchavikaṃ ananulomikaṃ, gihīnaṃ anavajjaṃ. Tattha bhagavā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeti ‘yāvajīvaṃ anatikkamanīya’nti. Vikālabhojanaṃ, mahārāja, lokassa anavajjaṃ, taṃ jinasāsane vajjaṃ. Bhūtagāmavikopanaṃ, mahārāja, lokassa anavajjaṃ, taṃ jinasāsane vajjaṃ. Udake hassadhammaṃ, mahārāja, lokassa anavajjaṃ, taṃ jinasāsane vajjaṃ. Iti evarūpāni evarūpāni, mahārāja , jinasāsane vajjāni, idaṃ vuccati paṇṇattivajjaṃ.

‘‘Lokavajjaṃ abhabbo khīṇāsavo taṃ ajjhācarituṃ, yaṃ kilesaṃ paṇṇattivajjaṃ, taṃ ajānanto āpajjeyya. Avisayo, mahārāja, ekaccassa arahato sabbaṃ jānituṃ, na hi tassa balaṃ atthi sabbaṃ jānituṃ. Anaññātaṃ, mahārāja, arahato itthipurisānaṃ nāmampi gottampi, maggopi tassa mahiyā anaññāto; vimuttiṃ yeva, mahārāja, ekacco arahā jāneyya; chaḷabhiñño arahā sakavisayaṃ jāneyya; sabbaññū, mahārāja, tathāgatova sabbaṃ jānātī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.

Khīṇāsavasatisammosapañho tatiyo.

4. Loke natthibhāvapañho


3. Khīṇāsavasatisammosapañho（关于阿罗汉正念之失的问题）
3. “尊者龙军，阿罗汉会有正念之失吗？” “大王，阿罗汉没有正念之失，阿罗汉不会有正念之失。” “尊者，阿罗汉会犯戒吗？” “是的，大王。” “在什么情况下呢？” “大王，在建造房屋，在行走，在非时食，误认为是正时，在允许的情况下误认为是不允许的，在不允许的情况下误认为是允许的（这几种情况下会犯戒）。”
“尊者龙军，你们说‘犯戒的人，是因为两种原因犯戒的：不恭敬或不知道’。尊者，阿罗汉会犯戒，难道阿罗汉会有不恭敬之心吗？” “不会，大王。”
“尊者龙军，如果阿罗汉会犯戒，而阿罗汉又没有不恭敬之心，那么阿罗汉会有正念之失吗？” “大王，阿罗汉没有正念之失，但阿罗汉会犯戒。”
“那么，尊者，请你告诉我原因，是什么原因呢？” “大王，有两种烦恼：世俗的过错和制定的过错。大王，什么是世俗的过错？十种不善业道，这就是世俗的过错。什么是制定的过错？世间存在一些与沙门不相称、不一致的行为，对在家居士来说不是过错。佛陀为弟子制定了戒律‘要终生遵守’。大王，非时食，对世人来说不是过错，但在佛的教法中是过错。搅扰村庄，大王，对世人来说不是过错，但在佛的教法中是过错。在水中嬉戏，大王，对世人来说不是过错，但在佛的教法中是过错。大王，诸如此类，在佛的教法中是过错，这就是制定的过错。
“断尽烦恼的阿罗汉不可能犯世俗的过错，至于制定的过错，他可能因为不知道而犯戒。大王，某个阿罗汉不可能知道一切，他没有能力知道一切。大王，阿罗汉不知道男女的姓名、种族，也不知道地上的道路；大王，有些阿罗汉只知道解脱；六神通的阿罗汉只知道自己的领域；大王，只有佛陀才知道一切。” “好极了，尊者龙军，我就是这样理解的。”
关于阿罗汉正念之失的问题，第三个。
4. Loke natthibhāvapañho（关于世间不存在的问题）

4. ‘‘Bhante nāgasena, dissanti loke buddhā, dissanti paccekabuddhā, dissanti tathāgatassa sāvakā, dissanti cakkavattirājāno, dissanti padesarājāno, dissanti devamanussā, dissanti sadhanā, dissanti adhanā, dissanti sugatā, dissanti duggatā, dissati purisassa itthiliṅgaṃ pātubhūtaṃ, dissati itthiyā purisaliṅgaṃ pātubhūtaṃ, dissati sukataṃ dukkataṃ kammaṃ, dissanti kalyāṇapāpakānaṃ kammānaṃ vipākūpabhogino sattā, atthi loke sattā aṇḍajā jalābujā saṃsedajā opapātikā, atthi sattā apadā dvipadā catuppadā bahuppadā, atthi loke yakkhā rakkhasā kumbhaṇḍā asurā dānavā gandhabbā petā pisācā, atthi kinnarā mahoragā nāgā supaṇṇā siddhā vijjādharā, atthi hatthī assā gāvo mahiṃsā [mahisā (sī. pī.)] oṭṭhā gadrabhā ajā eḷakā migā sūkarā sīhā byagghā dīpī acchā kokā taracchā soṇā siṅgālā, atthi bahuvidhā sakuṇā, atthi suvaṇṇaṃ rajataṃ muttā maṇi saṅkho silā pavāḷaṃ lohitaṅko masāragallaṃ veḷuriyo vajiraṃ phalikaṃ kāḷalohaṃ tambalohaṃ vaṭṭalohaṃ kaṃsalohaṃ, atthi khomaṃ koseyyaṃ kappāsikaṃ sāṇaṃ bhaṅgaṃ kambalaṃ, atthi sāli vīhi yavo kaṅgu kudrūso varako godhūmo muggo, māso tilaṃ kulatthaṃ, atthi mūlagandho sāragandho pheggugandho tacagandho pattagandho pupphagandho phalagandho sabbagandho, atthi tiṇa latā gaccha rukkha osadhi vanappati nadī pabbata samudda macchakacchapā sabbaṃ loke atthi. Yaṃ, bhante, loke natthi, taṃ me kathehī’’ti.

‘‘Tīṇimāni, mahārāja, loke natthi. Katamāni tīṇi? Sacetanā vā acetanā vā ajarāmarā loke natthi, saṅkhārānaṃ niccatā natthi, paramatthena sattūpaladdhi natthi, imāni kho, mahārāja, tīṇi loke natthī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.

Loke natthibhāvapañho catuttho.

5. Akammajādipañho


4. “尊者龙军，世间可见佛陀，可见辟支佛，可见佛的弟子，可见转轮圣王，可见地方国王，可见天神和人类，可见富人，可见穷人，可见善人，可见恶人，可见男人有女性特征，可见女人有男性特征，可见善业和恶业，可见感受善恶业报的众生，世间有卵生、胎生、湿生、化生的众生，有无足、两足、四足、多足的众生，世间有夜叉、罗刹、鸠槃荼、阿修罗、达那婆、乾闼婆、饿鬼、毕舍遮，有紧那罗、摩睺罗伽、龙、金翅鸟、仙人、持明者，有大象、马、牛、水牛、骆驼、驴、山羊、鹿、孔雀、猪、狮子、老虎、豹、熊、狗、豺狼、狐狸、胡狼、猴子，有很多种鸟，有金、银、珍珠、宝石、贝壳、水晶、珊瑚、红宝石、绿柱石、金刚石、水晶、铁、铜、锡、铅，有麻、丝绸、棉布、粗布、大麻、毛毯，有稻米、小麦、大麦、小米、黑米、绿豆、小麦、芝麻、扁豆，有根的香味、心的香味、树皮的香味、树脂的香味、叶的香味、花的香味、果实的香味、所有的香味，有草、藤、灌木、树木、药草、森林、河流、山脉、海洋、鱼和乌龟，世间的一切都存在。尊者，请你告诉我世间有什么是不存在的。”
“大王，世间有三种东西不存在。哪三种呢？无论是具有感知的还是不具有感知的，长生不老是不存在的，诸行无常，究竟意义上的众生是不存在的，大王，这三种东西在世间是不存在的。” “好极了，尊者龙军，我就是这样理解的。”
世间不存在的问题，第四个。
5. Akammajādipañho（关于非业生的问题）

5. ‘‘Bhante nāgasena, dissanti loke kammanibbattā, dissanti hetunibbattā, dissanti utunibbattā, yaṃ loke akammajaṃ ahetujaṃ anutujaṃ, taṃ me kathehī’’ti. ‘‘Dveme, mahārāja, lokasmiṃ akammajā ahetujā anutujā. Katame dve? Ākāso, mahārāja, akammajo ahetujo anutujo; nibbānaṃ, mahārāja, akammajaṃ ahetujaṃ anutujaṃ. Ime kho, mahārāja, dve akammajā ahetujā anutujā’’ti.

‘‘Mā, bhante nāgasena, jinavacanaṃ makkhehi, mā ajānitvā pañhaṃ byākarohī’’ti. ‘‘Kiṃ kho, mahārāja, ahaṃ vadāmi, yaṃ maṃ tvaṃ evaṃ vadesi ‘mā, bhante nāgasena, jinavacanaṃ makkhehi, mā ajānitvā pañhaṃ byākarohī’’’ti? ‘‘Bhante nāgasena, yuttamidaṃ tāva vattuṃ ‘ākāso akammajo ahetujo anutujo’ti. Anekasatehi pana, bhante nāgasena, kāraṇehi bhagavatā sāvakānaṃ nibbānassa sacchikiriyāya maggo akkhāto, atha ca pana tvaṃ evaṃ vadesi ‘ahetujaṃ nibbāna’’’nti. ‘‘Saccaṃ, mahārāja, bhagavatā anekasatehi kāraṇehi sāvakānaṃ nibbānassa sacchikiriyāya maggo akkhāto, na ca pana nibbānassa uppādāya hetu akkhāto’’ti.

‘‘Ettha mayaṃ, bhante nāgasena, andhakārato andhakārataraṃ pavisāma, vanato vanataraṃ pavisāma, gahanato gahanataraṃ [gahanantarato gahanantaraṃ (ka.)] pavisāma, yatra hi nāma nibbānassa sacchikiriyāya hetu atthi, tassa pana dhammassa uppādāya hetu natthi. Yadi, bhante nāgasena, nibbānassa sacchikiriyāya hetu atthi, tena hi nibbānassa uppādāyapi hetu icchitabbo.

‘‘Yathā pana, bhante nāgasena, puttassa pitā atthi, tena kāraṇena pitunopi pitā icchitabbo. Yathā antevāsikassa ācariyo atthi, tena kāraṇena ācariyassapi ācariyo icchitabbo . Yathā aṅkurassa bījaṃ atthi, tena kāraṇena bījassapi bījaṃ icchitabbaṃ. Evameva kho, bhante nāgasena, yadi nibbānassa sacchikiriyāya hetu atthi, tena kāraṇena nibbānassa uppādāyapi hetu icchitabbo.

‘‘Yathā rukkhassa vā latāya vā agge sati tena kāraṇena majjhampi atthi, mūlampi atthi. Evameva kho, bhante nāgasena, yadi nibbānassa sacchikiriyāya hetu atthi, tena kāraṇena nibbānassa uppādāyapi hetu icchitabbo’’’ti.

‘‘Anuppādanīyaṃ, mahārāja, nibbānaṃ, tasmā na nibbānassa uppādāya hetu akkhāto’’ti. ‘‘Iṅgha, bhante nāgasena, kāraṇaṃ dassetvā kāraṇena maṃ saññāpehi, yathāhaṃ jāneyyaṃ nibbānassa sacchikiriyāya hetu atthi, nibbānassa uppādāya hetu natthī’’ti.

‘‘Tena hi, mahārāja, sakkaccaṃ sotaṃ odaha, sādhukaṃ suṇohi, vakkhāmi tattha kāraṇaṃ, sakkuṇeyya, mahārāja, puriso pākatikena balena ito himavantaṃ pabbatarājaṃ upagantu’’nti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Sakkuṇeyya pana so, mahārāja, puriso pākatikena balena himavantaṃ pabbatarājaṃ idha āharitu’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, sakkā nibbānassa sacchikiriyāya maggo akkhātuṃ, na sakkā nibbānassa uppādāya hetu dassetuṃ.


5. “尊者龙军，世间可见由业生的，可见由因生的，可见由缘生的，请你告诉我世间什么是非业生、非因生、非缘生的。” “大王，世间有两种是非业生、非因生、非缘生的。哪两种呢？大王，虚空是非业生、非因生、非缘生的；大王，涅槃是非业生、非因生、非缘生的。大王，这两种是非业生、非因生、非缘生的。”
“尊者龙军，不要歪曲佛陀的教导，不要不明白问题就解释。” “大王，我说了什么，让你这样说‘尊者龙军，不要歪曲佛陀的教导，不要不明白问题就解释’？” “尊者龙军，说‘虚空是非业生、非因生、非缘生’是合理的。尊者龙军，佛陀为了让弟子们体证涅槃，说了几百种方法，而你却说‘涅槃是非因生的’。” “大王，佛陀确实为了让弟子们体证涅槃，说了几百种方法，但却没有说涅槃产生的原因。”
“尊者龙军，这样我们就从黑暗进入更深的黑暗，从森林进入更深的森林，从困境进入更深的困境，也就是说，体证涅槃是有方法的，而涅槃本身却没有产生之因。尊者龙军，如果体证涅槃有方法，那么涅槃的产生也应该有原因。
“尊者龙军，比如，儿子有父亲，那么父亲也应该有父亲。比如，侍者有老师，那么老师也应该有老师。比如，嫩芽有种子，那么种子也应该有种子。同样地，尊者龙军，如果体证涅槃有方法，那么涅槃的产生也应该有原因。
“尊者龙军，比如，树木或藤蔓有顶端，那么就一定有中间部分和根部。同样地，尊者龙军，如果体证涅槃有方法，那么涅槃的产生也应该有原因。”
“大王，涅槃是无生的，所以没有说涅槃产生的原因。” “尊者龙军，请你说明原因，让我明白体证涅槃有方法，而涅槃本身却没有产生之因。”
“那么，大王，请你仔细听，我会说明原因。大王，一个人凭借自身的力量，能够从这里到达喜马拉雅山吗？” “是的，尊者。” “大王，那么，这个人凭借自身的力量，能够把喜马拉雅山搬到这里来吗？” “不能，尊者。” “同样地，大王，能够说明体证涅槃的方法，却不能说明涅槃产生的原因。


‘‘Sakkuṇeyya, mahārāja, puriso pākatikena balena mahāsamuddaṃ nāvāya uttaritvā pārimatīraṃ gantu’’nti? ‘‘Āma, bhante’’ti? ‘‘Sakkuṇeyya pana so, mahārāja , puriso pākatikena balena mahāsamuddassa pārimatīraṃ idha āharitu’’nti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, sakkā nibbānassa sacchikiriyāya maggo akkhātuṃ, na sakkā nibbānassa uppādāya hetu dassetuṃ. Kiṃ kāraṇā? Asaṅkhatattā dhammassā’’ti.

‘‘Asaṅkhataṃ , bhante nāgasena, nibbāna’’nti? ‘‘Āma, mahārāja, asaṅkhataṃ nibbānaṃ na kehici kataṃ, nibbānaṃ, mahārāja, na vattabbaṃ uppannanti vā anuppannanti vā uppādanīyanti vā atītanti vā anāgatanti vā paccuppannanti vā cakkhuviññeyyanti vā sotaviññeyyanti vā ghānaviññeyyanti vā jivhāviññeyyanti vā kāyaviññeyyanti vā’’ti. ‘‘Yadi, bhante nāgasena, nibbānaṃ na uppannaṃ na anuppannaṃ na uppādanīyaṃ na atītaṃ na anāgataṃ na paccuppannaṃ na cakkhuviññeyyaṃ na sotaviññeyyaṃ na ghānaviññeyyaṃ na jivhāviññeyyaṃ na kāyaviññeyyaṃ, tena hi, bhante nāgasena, tumhe natthidhammaṃ nibbānaṃ apadisatha ‘natthi nibbāna’nti. ‘‘Atthi, mahārāja, nibbānaṃ, manoviññeyyaṃ nibbānaṃ, visuddhena mānasena paṇītena ujukena anāvaraṇena nirāmisena sammāpaṭipanno ariyasāvako nibbānaṃ passatī’’ti.

‘‘Kīdisaṃ pana taṃ, bhante, nibbānaṃ, yaṃ taṃ opammehi ādīpanīyaṃ kāraṇehi maṃ saññāpehi, yathā atthidhammaṃ opammehi ādīpanīya’’nti. ‘‘Atthi, mahārāja, vāto nāmā’’ti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Iṅgha, mahārāja, vātaṃ dassehi vaṇṇato vā saṇṭhānato vā aṇuṃ vā thūlaṃ vā dīghaṃ vā rassaṃ vā’’ti. ‘‘Na sakkā, bhante nāgasena, vāto upadassayituṃ, na so vāto hatthaggahaṇaṃ vā nimmaddanaṃ vā upeti, api ca atthi so vāto’’ti. ‘‘Yadi, mahārāja, na sakkā vāto upadassayituṃ, tena hi natthi vāto’’ti? ‘‘Jānāmahaṃ, bhante nāgasena, vāto atthīti me hadaye anupaviṭṭhaṃ, na cāhaṃ sakkomi vātaṃ upadassayitu’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, atthi nibbānaṃ, na ca sakkā nibbānaṃ upadassayituṃ vaṇṇena vā saṇṭhānena vā’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, sūpadassitaṃ opammaṃ, suniddiṭṭhaṃ kāraṇaṃ, evametaṃ tathā sampaṭicchāmi ‘atthi nibbāna’’’nti.

Akammajādipañho pañcamo.

6. Kammajādipañho

6. ‘‘Bhante nāgasena, katame ettha kammajā, katame hetujā, katame utujā, katame na kammajā, na hetujā, na utujā’’ti? ‘‘Ye keci, mahārāja, sattā sacetanā, sabbe te kammajā; aggi ca sabbāni ca bījajātāni hetujāni; pathavī ca pabbatā ca udakañca vāto ca, sabbe te utujā; ākāso ca nibbānañca ime dve akammajā ahetujā anutujā. Nibbānaṃ pana, mahārāja, na vattabbaṃ kammajanti vā hetujanti vā utujanti vā uppannanti vā anuppannanti vā uppādanīyanti vā atītanti vā anāgatanti vā paccuppannanti vā cakkhuviññeyyanti vā sotaviññeyyanti vā ghānaviññeyyanti vā jivhāviññeyyanti vā kāyaviññeyyanti vā, api ca, mahārāja, manoviññeyyaṃ nibbānaṃ, yaṃ so sammāpaṭipanno ariyasāvako visuddhena ñāṇena passatī’’ti. ‘‘Ramaṇīyo, bhante nāgasena, pañho suvinicchito nissaṃsayo ekantagato, vimati uppacchinnā, tvaṃ gaṇivarapavaramāsajjā’’ti.

Kammajādipañho chaṭṭho.

7. Yakkhapañho


“大王，一个人凭借自身的力量，能够渡过大海到达彼岸吗？” “是的，尊者。” “大王，那么，这个人凭借自身的力量，能够把大海的彼岸搬到这里来吗？” “不能，尊者。” “同样地，大王，能够说明体证涅槃的方法，却不能说明涅槃产生的原因。是什么原因呢？因为涅槃是无为法。”
“尊者龙军，涅槃是无为的吗？” “是的，大王，涅槃是无为的，不是任何人造作的，大王，涅槃不能说是已生、未生、应生、过去、未来、现在、眼识知的、耳识知的、鼻识知的、舌识知的、身识知的。” “尊者龙军，如果涅槃不是已生、未生、应生、过去、未来、现在、眼识知的、耳识知的、鼻识知的、舌识知的、身识知的，那么，尊者龙军，你说涅槃是不存在的‘涅槃不存在’。” “大王，涅槃是存在的，涅槃是意识知的，修行正道的圣弟子以清净的、善的、正直的、无障碍的、寂静的心识见涅槃。”
“尊者，那涅槃是什么样的呢？请你用比喻和理由说明，就像用比喻说明存在的事物一样。” “大王，有风吗？” “是的，尊者。” “大王，请你说明风的颜色、形状、大小、长短。” “尊者龙军，我无法指出风，风不能被手抓住或创造出来，但风是存在的。” “大王，如果无法指出风，那么风就不存在吗？” “尊者龙军，我知道风是存在的，这在我的心中是确定的，但我无法指出风。” “同样地，大王，涅槃是存在的，但不能用颜色或形状来说明涅槃。” “好极了，尊者龙军，比喻很恰当，理由很清楚，我就是这样理解的‘涅槃是存在的’。”
关于非业生的问题，第五个。
2. Nippapañcavaggo（关于寂静的问题）
6. Kammajādipañho（关于业生的问题）
6. “尊者龙军，什么是业生的，什么是因生的，什么是缘生的，什么是非业生、非因生、非缘生的？” “大王，所有有情众生都是业生的；火和所有种子生的都是因生的；地、山、水、风都是缘生的；虚空和涅槃这两种是非业生、非因生、非缘生的。大王，涅槃不能说是业生的、因生的、缘生的、已生、未生、应生、过去、未来、现在、眼识知的、耳识知的、鼻识知的、舌识知的、身识知的，但是，大王，涅槃是意识知的，修行正道的圣弟子以清净的智慧见到涅槃。” “尊者龙军，这个问题解释得很好，分析得很透彻，没有疑问，最终的结论，消除了疑惑，你是最优秀的辩论者。”
关于业生的问题，第六个。
7. Yakkhapañho（关于夜叉的问题）

7. ‘‘Bhante nāgasena, atthi loke yakkhā nāmā’’ti? ‘‘Āma, mahārāja, atthi loke yakkhā nāmā’’ti. ‘‘Cavanti pana te, bhante, yakkhā tamhā yoniyā’’ti? ‘‘Āma, mahārāja, cavanti te yakkhā tamhā yoniyā’’ti. ‘‘Kissa pana, bhante nāgasena, tesaṃ matānaṃ yakkhānaṃ sarīraṃ na dissati, kuṇapagandhopi na vāyatī’’ti? ‘‘Dissati, mahārāja, matānaṃ yakkhānaṃ sarīraṃ, kuṇapagandhopi tesaṃ vāyati, matānaṃ, mahārāja, yakkhānaṃ sarīraṃ kīṭavaṇṇena vā dissati, kimivaṇṇena vā dissati, kipillikavaṇṇena vā dissati, paṭaṅgavaṇṇena vā dissati, ahivaṇṇena vā dissati, vicchikavaṇṇena vā dissati, satapadivaṇṇena vā dissati, dijavaṇṇena vā dissati, migavaṇṇena vā dissatī’’ti. ‘‘Ko hi, bhante nāgasena, añño idaṃ pañhaṃ puṭṭho visajjeyya aññatra tavādisena buddhimatā’’ti.

Yakkhapañho sattamo.

8. Anavasesasikkhāpadapañho

8. ‘‘Bhante nāgasena, ye te ahesuṃ tikicchakānaṃ pubbakā ācariyā seyyathidaṃ, nārado dhammantarī [dhanvantarī (?)] aṅgiraso kapilo kaṇḍaraggi sāmo atulo pubbakaccāyano, sabbepete ācariyā sakiṃ yeva roguppattiñca nidānañca sabhāvañca samuṭṭhānañca tikicchañca kiriyañca siddhāsiddhañca sabbaṃ taṃ [santaṃ (ka.)] niravasesaṃ jānitvā ‘imasmiṃ kāye ettakā rogā uppajjissantī’ti ekappahārena kalāpaggāhaṃ karitvā suttaṃ bandhiṃsu, asabbaññuno ete sabbe, kissa pana tathāgato sabbaññū samāno anāgataṃ kiriyaṃ buddhañāṇena jānitvā ‘ettake nāma vatthusmiṃ ettakaṃ nāma sikkhāpadaṃ paññapetabbaṃ bhavissatī’ti paricchinditvā anavasesato sikkhāpadaṃ na paññapesi, uppannuppanne vatthusmiṃ ayase pākaṭe dose vitthārike puthugate ujjhāyantesu manussesu tasmiṃ tasmiṃ kāle sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapesī’’ti?

‘‘Ñātametaṃ, mahārāja, tathāgatassa ‘imasmiṃ samaye imesu manussesu sādhikaṃ diyaḍḍhasikkhāpadasataṃ paññapetabbaṃ bhavissatī’ti, api ca tathāgatassa evaṃ ahosi ‘sace kho ahaṃ sādhikaṃ diyaḍḍhasikkhāpadasataṃ ekappahāraṃ paññapessāmi, mahājano santāsamāpajjissati ‘bahukaṃ idha rakkhitabbaṃ, dukkaraṃ vata bho samaṇassa gotamassa sāsane pabbajitu’nti, pabbajitukāmāpi na pabbajissanti, vacanañca me na saddahissanti, asaddahantā te manussā apāyagāmino bhavissanna-ti uppannuppanne vatthusmiṃ dhammadesanāya viññāpetvā pākaṭe dose sikkhāpadaṃ paññapessāmī’’’ti. ‘‘Acchariyaṃ, bhante nāgasena, buddhānaṃ, abbhutaṃ, bhante nāgasena, buddhānaṃ, yāva mahantaṃ tathāgatassa sabbaññutañāṇaṃ, evametaṃ, bhante nāgasena, suniddiṭṭho eso attho tathāgatena, ‘bahukaṃ idha sikkhitabba’nti sutvā sattānaṃ santāso uppajjeyya, ekopi jinasāsane na pabbajeyya, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.

Anavasesasikkhāpadapañho aṭṭhamo.

9. Sūriyatapanapañho



7. “尊者龙军，世间有夜叉吗？” “是的，大王，世间有夜叉。” “尊者，夜叉会从那一道（投胎）死去吗？” “是的，大王，夜叉会从那一道死去。” “尊者龙军，为什么死去的夜叉，看不到尸体，也闻不到腐臭味呢？” “大王，能看到死去的夜叉的尸体，也能闻到他们的腐臭味，大王，死去的夜叉的尸体，看起来像昆虫的颜色，或者像蠕虫的颜色，或者像蚂蚁的颜色，或者像飞蛾的颜色，或者像蛇的颜色，或者像蝎子的颜色，或者像蜈蚣的颜色，或者像鸟的颜色，或者像鹿的颜色。” “尊者龙军，除了像你这样有智慧的人，还有谁能回答这个问题呢？”
关于夜叉的问题，第七个。
8. Anavasesasikkhāpadapañho（关于没有制定所有戒律的问题）
8. “尊者龙军，以前的古代医生，像那罗陀、昙曼陀梨、鸯耆罗娑、迦毘罗、乾陀罗耆、娑摩、阿都罗、富楼迦遮衍那，这些医生都只凭医术，就能彻底地了解疾病的起因、病状、性质、根源、治疗方法和疗效，然后预先推测‘这个身体将会发生这些疾病’，并把它们写成医书。他们都不是一切智者，为什么佛陀作为一切智者，不用佛智预先知道未来的行为，明确地制定所有戒律‘在这些情况下，应该制定这些戒律’，而是在事情发生后，在错误显现、罪过彰显、广泛传播、众人皆知的时候，才为弟子们制定戒律呢？”
“大王，佛陀知道‘在这个时代，对这些人应该制定二百五十条戒律’，但是佛陀这样想：‘如果我一次性制定二百五十条戒律，大众就会感到恐惧，‘这里有这么多戒律要遵守，出家到沙门瞿昙的教法中太难了’，想出家的人也就不出家了，也不会相信我的话，不相信的人就会堕入恶道。’所以，在事情发生后，为了说法教化，在错误显现的时候才制定戒律。” “尊者龙军，佛陀真是不可思议，真是奇妙，佛陀的一切智智是多么伟大啊！尊者龙军，佛陀这样想是正确的，‘这里有这么多戒律要学习’，听到这话，众生就会产生恐惧，甚至没有人会出家到佛的教法中来，我就是这样理解的。”
关于没有制定所有戒律的问题，第八个。
9. Sūriyatapanapañho（关于太阳照射的问题）

9. ‘‘Bhante nāgasena, ayaṃ sūriyo sabbakālaṃ kaṭhinaṃ tapati, udāhu kiñcikālaṃ mandaṃ tapatī’’ti? ‘‘Sabbakālaṃ, mahārāja, sūriyo kaṭhinaṃ tapati , na kiñcikālaṃ mandaṃ tapatī’’ti. ‘‘Yadi, bhante nāgasena, sūriyo sabbakālaṃ kaṭhinaṃ tapati, kissa pana appekadā sūriyo kaṭhinaṃ tapati, appekadā mandaṃ tapatī’’ti? ‘‘Cattārome, mahārāja, sūriyassa rogā, yesaṃ aññatarena rogena paṭipīḷito sūriyo mandaṃ tapati. Katame cattāro? Abbhaṃ, mahārāja, sūriyassa rogo, tena rogena paṭipīḷito sūriyo mandaṃ tapati. Mahikā, mahārāja, sūriyassa rogo, tena rogena paṭipīḷito sūriyo mandaṃ tapati. Megho, mahārāja, sūriyassa rogo, tena rogena paṭipīḷito sūriyo mandaṃ tapati. Rāhu, mahārāja, sūriyassa rogo, tena rogena paṭipīḷito sūriyo mandaṃ tapati. Ime kho, mahārāja, cattāro sūriyassa rogā, yesaṃ aññatarena rogena paṭipīḷito sūriyo mandaṃ tapatī’’ti. ‘‘Acchariyaṃ, bhante nāgasena, abbhutaṃ, bhante nāgasena, sūriyassapi tāva tejosampannassa rogo uppajjissati, kimaṅgaṃ pana aññesaṃ sattānaṃ, natthi, bhante, esā vibhatti aññassa aññatra tavādisena buddhimatā’’ti.

Sūriyatapanapañho navamo.

10. Kaṭhinatapanapañho

10. ‘‘Bhante nāgasena, kissa hemante sūriyo kaṭhinaṃ tapati, no tathā gimhe’’ti? ‘‘Gimhe, mahārāja, anupahataṃ hoti rajojallaṃ, vātakkhubhitā reṇū gaganānugatā honti, ākāsepi abbhā subahalā honti, mahāvāto ca adhimattaṃ vāyati, te sabbe nānākulā samāyutā sūriyaraṃsiyo pidahanti, tena gimhe sūriyo mandaṃ tapati.

‘‘Hemante pana, mahārāja, heṭṭhā pathavī nibbutā hoti, upari mahāmegho upaṭṭhito hoti, upasantaṃ hoti rajojallaṃ, reṇu ca santasantaṃ gagane carati, vigatavalāhako ca hoti ākāso, vāto ca mandamandaṃ vāyati, etesaṃ uparatiyā visuddhā [visadā (sī. pī.)] honti sūriyaraṃsiyo, upaghātavimuttassa sūriyassa tāpo ati viya tapati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena sūriyo hemante kaṭhinaṃ tapati, no tathā gimhe’’ti. ‘‘Sabbītimutto, bhante, sūriyo kaṭhinaṃ tapati, meghādisahagato kaṭhinaṃ na tapatī’’ti.

Kaṭhinatapanapañho dasamo.

Nippapañcavaggo dutiyo.

Imasmiṃ vagge dasa pañhā.

3. Vessantaravaggo

1. Vessantarapañho


9. “尊者龙军，太阳一直都是强烈地照射，还是有时柔和地照射？” “大王，太阳一直都是强烈地照射，没有柔和地照射的时候。” “尊者龙军，如果太阳一直都是强烈地照射，为什么有时候太阳强烈地照射，有时候柔和地照射呢？” “大王，太阳有四种病，太阳因为其中一种病的折磨而柔和地照射。哪四种呢？大王，水汽是太阳的病，太阳被这种病折磨而柔和地照射。尘埃是太阳的病，太阳被这种病折磨而柔和地照射。云是太阳的病，太阳被这种病折磨而柔和地照射。罗睺（计都星）是太阳的病，太阳被这种病折磨而柔和地照射。大王，这四种是太阳的病，太阳因为其中一种病的折磨而柔和地照射。” “尊者龙军，真是不可思议，真是奇妙，连光芒万丈的太阳都会生病，更何况其他众生呢！尊者，除了像你这样有智慧的人，没有人能解释清楚这个问题。”
关于太阳照射的问题，第九个。
2. Nippapañcavaggo（关于寂静的问题）
10. Kaṭhinatapanapañho（关于强烈照射的问题）
10. “尊者龙军，为什么冬天太阳强烈地照射，而夏天却不是这样呢？” “大王，夏天，尘土飞扬，风吹起的尘土弥漫天空，天空中也有厚厚的云层，强风猛烈地吹，这些各种各样的东西混合在一起，遮挡了太阳的光线，所以夏天太阳柔和地照射。
“大王，冬天，地面凝固，上空有大片的云层，没有尘土飞扬，尘土安静地在空中飘浮，天空万里无云，风轻轻地吹，因为这些因素的消退，太阳的光线变得清晰，没有遮挡的太阳，热量似乎更加强烈。大王，这就是为什么冬天太阳强烈地照射，而夏天却不是这样的原因。” “尊者，太阳不受任何阻碍时强烈地照射，被云等遮挡时就不强烈地照射。”
关于强烈照射的问题，第十个。
关于寂静的问题，第二章。
本章有十个问题。

1. Vessantarapañho（关于毗输安呾罗的问题）

1. ‘‘Bhante nāgasena, sabbeva bodhisattā puttadāraṃ denti, udāhu vessantareneva raññā puttadāraṃ dinna’’nti? ‘‘Sabbepi, mahārāja, bodhisattā puttadāraṃ denti, na vessantareneva raññā puttadāraṃ dinna’’nti. ‘‘Api ca kho, bhante nāgasena, tesaṃ anumatena dentī’’ti. ‘‘Bhariyā, mahārāja, anumatā, dārakā pana bālatāya vilapiṃsu [lālapiṃsu (sī. pī.)], yadi te atthato jāneyyuṃ, tepi anumodeyyuṃ, na te vilapeyyu’’nti.

‘‘Dukkaraṃ, bhante nāgasena, bodhisattena kataṃ, yaṃ so attano orase piye putte brāhmaṇassa dāsatthāya adāsi.

‘‘Idampi dutiyaṃ dukkarato dukkarataraṃ, yaṃ so attano orase piye putte bālake taruṇake latāya bandhitvā tena brāhmaṇena latāya anumajjīyante disvā ajjhupekkhi.

‘‘Idampi tatiyaṃ dukkarato dukkarataraṃ, yaṃ so sakena balena bandhanā muccitvā āgate dārake sārajjamupagate punadeva latāya bandhitvā adāsi.

‘‘Idampi catutthaṃ dukkarato dukkarataraṃ, yaṃ so dārake ‘ayaṃ kho, tāta, yakkho khādituṃ neti amhe’ti vilapante ‘mā bhāyitthā’ti na assāsesi.

‘‘Idampi pañcamaṃ dukkarato dukkarataraṃ, yaṃ so jālissa kumārassa rudamānassa pādesu nipatitvā ‘alaṃ, tāta, kaṇhājinaṃ nivattehi, ahameva gacchāmi yakkhena saha, khādatu maṃ yakkho’ti yācamānassa evaṃ na sampaṭicchi.

‘‘Idampi chaṭṭhaṃ dukkarato dukkarataraṃ, yaṃ so jālissa kumārassa ‘pāsāṇasamaṃ nūna te, tāta, hadayaṃ, yaṃ tvaṃ amhākaṃ dukkhitānaṃ pekkhamāno nimmanussake brahāraññe yakkhena nīyamāne na nivāresī’ti vilapamānassa kāruññaṃ nākāsi.

‘‘Idampi sattamaṃ dukkarato dukkarataraṃ, yaṃ tassa ruḷaruḷassa bhīmabhīmassa nīte dārake adassanaṃ gamite na phali hadayaṃ satadhā vā sahassadhā vā, puññakāmena manujena kiṃ paradukkhāpanena, nanu nāma sakadānaṃ dātabbaṃ hotī’’ti?

‘‘Dukkarassa, mahārāja, katattā bodhisattassa kittisaddo dasasahassiyā lokadhātuyā sadevamanussesu abbhuggato, devā devabhavane pakittenti, asurā asurabhavane pakittenti, garuḷā garuḷabhavane pakittenti, nāgā nāgabhavane pakittenti, yakkhā yakkhabhavane pakittenti, anupubbena tassa kittisaddo paramparāya ajjetarahi idha amhākaṃ samayaṃ anuppatto, taṃ mayaṃ dānaṃ pakittentā vikopentā nisinnā sudinnaṃ, udāhu duddinnanti. So kho panāyaṃ, mahārāja, kittisaddo nipuṇānaṃ viññūnaṃ vidūnaṃ vibhāvīnaṃ bodhisattānaṃ dasa guṇe anudassati. Katame dasa? Agedhatā nirālayatā cāgo pahānaṃ apunarāvattitā sukhumatā mahantatā duranubodhatā dullabhatā asadisatā buddhadhammassa, so kho panāyaṃ, mahārāja, kittisaddo nipuṇānaṃ viññūnaṃ vidūnaṃ vibhāvīnaṃ bodhisattānaṃ ime dasa guṇe anudassatī’’ti.


1. “尊者龙军，所有的菩萨都布施儿女吗？还是只有毗输安呾罗王布施了儿女？” “大王，所有的菩萨都布施儿女，不只是毗输安呾罗王布施了儿女。” “尊者龙军，他们是在（妻子儿女）同意的情况下布施的吗？” “大王，妻子是同意的，孩子们因为年幼而哭泣，如果他们明白事理，也会同意的，他们就不会哭泣了。”
“尊者龙军，菩萨的做法太难了，他把亲生的、心爱的儿女布施给婆罗门做奴隶。
“这第二件事比第一件事更难，他把亲生的、心爱的、年幼的儿女绑在树上，看着婆罗门用鞭子抽打他们，却袖手旁观。
“这第三件事比第二件事更难，他亲手解开孩子们的绳索，孩子们跑回来，他又把他们绑在树上布施了出去。
“这第四件事比第三件事更难，孩子们哭喊着‘爸爸，这个夜叉要来吃我们了’，他却不安慰他们‘不要害怕’。
“这第五件事比第四件事更难，儿子[善见]王子跪在他的脚下哭泣，请求他‘爸爸，把黑色的羚羊皮披上，我自己去跟着夜叉，让夜叉吃我吧’，他却没有答应。
“这第六件事比第五件事更难，儿子[善见]王子哭喊着‘爸爸，你的心肠一定像石头一样硬，你看着我们痛苦，却眼睁睁地看着婆罗门像夜叉一样把我们带走，也不阻止’，他却没有生起怜悯之心。
“这第七件事比第六件事更难，他那哭哭啼啼、担惊受怕的孩子被带走，消失不见了，他的心也没有碎成百块、千块，一个追求功德的人，为什么要折磨别人呢？难道不应该布施自己的东西吗？”
“大王，正因为菩萨做了难行之事，他的名声才传遍了十方世界，天神在天宫赞叹，阿修罗在阿修罗宫赞叹，金翅鸟在金翅鸟宫赞叹，龙王在龙宫赞叹，夜叉在夜叉宫赞叹，他的名声一代代相传，直到今天我们这个时代，我们赞叹、宣扬他的布施，这是善施，还是恶施？大王，这名声彰显了精进的、智慧的、博学的、有远见的菩萨的十种功德。哪十种呢？离贪欲、离家、布施、舍弃、不再轮回、微细、广大、难以理解、稀有、佛法的无与伦比，大王，这名声彰显了精进的、智慧的、博学的、有远见的菩萨的这十种功德。”


‘‘Bhante nāgasena, yo paraṃ dukkhāpetvā dānaṃ deti, api nu taṃ dānaṃ sukhavipākaṃ hoti saggasaṃvattanika’’nti? ‘‘Āma, mahārāja, kiṃ vattabba’’nti. ‘‘Iṅgha, bhante nāgasena, kāraṇaṃ upadassehī’’ti. ‘‘Idha, mahārāja, koci samaṇo vā brāhmaṇo vā sīlavā hoti kalyāṇadhammo, so bhaveyya pakkhahato vā pīṭhasappī vā aññataraṃ vā byādhiṃ āpanno, tamenaṃ yo koci puññakāmo yānaṃ āropetvā patthitaṃ desamanupāpeyya, api nu kho, mahārāja, tassa purisassa tatonidānaṃ kiñci sukhaṃ nibbatteyya saggasaṃvattanikaṃ taṃ kamma’’nti? ‘‘Āma, bhante, kiṃ vattabbaṃ? Hatthiyānaṃ vā so, bhante, puriso labheyya assayānaṃ vā rathayānaṃ vā, thale thalayānaṃ jale jalayānaṃ devesu devayānaṃ manussesu manussayānaṃ, tadanucchavikaṃ tadanulomikaṃ bhave bhave nibbatteyya, tadanucchavikāni tadanulomikāni cassa sukhāni nibbatteyyuṃ, sugatito sugatiṃ gaccheyya, teneva kammābhisandena iddhiyānaṃ abhiruyha patthitaṃ nibbānanagaraṃ pāpuṇeyyā’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, paradukkhāpanena dinnadānaṃ sukhavipākaṃ hoti saggasaṃvattanikaṃ , yaṃ so puriso balībadde dukkhāpetvā evarūpaṃ sukhaṃ anubhavati.

‘‘Aparampi , mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, yathā paradukkhāpanena dinnadānaṃ sukhavipākaṃ hoti saggasaṃvattanikaṃ. Idha, mahārāja, yo koci rājā janapadato dhammikaṃ baliṃ uddharāpetvā āṇāpavattanena dānaṃ dadeyya, api nu kho so, mahārāja, rājā tatonidānaṃ kiñci sukhaṃ anubhaveyya saggasaṃvattanikaṃ taṃ dāna’’nti? ‘‘Āma, bhante, kiṃ vattabbaṃ, tatonidānaṃ so, bhante, rājā uttariṃ anekasatasahassaguṇaṃ labheyya. Rājūnaṃ atirājā bhaveyya, devānaṃ atidevo bhaveyya, brahmānaṃ atibrahmā bhaveyya, samaṇānaṃ atisamaṇo bhaveyya, brāhmaṇānaṃ atibrāhmaṇo bhaveyya, arahantānaṃ atiarahā [atiarahanto (syā. ka.)] bhaveyyā’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, paradukkhāpanena dinnadānaṃ sukhavipākaṃ hoti saggasaṃvattanikaṃ, yaṃ so rājā balinā janaṃ pīḷetvā dinnadānena evarūpaṃ uttariṃ yasasukhaṃ anubhavatī’’ti.

‘‘Atidānaṃ, bhante nāgasena, vessantarena raññā dinnaṃ, yaṃ so sakaṃ bhariyaṃ parassa bhariyatthāya adāsi, sake orase putte brāhmaṇassa dāsatthāya adāsi, atidānaṃ nāma, bhante nāgasena, loke vidūhi ninditaṃ garahitaṃ, yathā nāma, bhante nāgasena, atibhārena sakaṭassa akkho bhijjati, atibhārena nāvā osīdati, atibhuttena bhojanaṃ visamaṃ pariṇamati, ativassena dhaññaṃ vinassati, atidānena bhogakkhayaṃ upeti, atitāpena pathavī upaḍayhati, atirāgena ummattako hoti, atidosena vajjho hoti, atimohena anayaṃ āpajjati, atilobhena coraggahaṇamupagacchati, atibhayena nirujjhati, atipūrena nadī uttarati, ativātena asani patati, atiagginā odanaṃ uttarati, atisañcaraṇena na ciraṃ jīvati. Evameva kho, bhante nāgasena, atidānaṃ nāma loke vidūhi ninditaṃ garahitaṃ, atidānaṃ, bhante nāgasena, vessantarena raññā dinnaṃ, na tattha kiñci phalaṃ icchitabba’’nti.


“尊者龙军，折磨别人而布施，这种布施会有快乐的果报，能带来天上的福报吗？” “是的，大王，怎么会没有呢？” “尊者龙军，请你说明原因。” “大王，这里有位沙门或者婆罗门，持戒，品德高尚，他可能患了瘫痪、褥疮或者其他疾病，有位想做功德的人，用车把他送到想去的地方，大王，这个人的行为会给他带来快乐，带来天上的福报吗？” “是的，尊者，怎么会没有呢？尊者，这个人会得到象车、马车或者牛车，在陆地有陆地上的交通工具，在水上[水中]有水上的交通工具，在天界有天界的交通工具，在人界有人界的交通工具，他会世世代代投生到称心如意的地方，享受与之相应的快乐，往生善趣，投生到善道，凭借这种业的意愿，乘愿力到达想去的地方，证得涅槃。” “所以，大王，折磨别人而布施，会有快乐的果报，能带来天上的福报，这个人折磨了牲畜，却享受了这样的快乐。
“大王，请你听另一个原因，说明折磨别人而布施会有快乐的果报，能带来天上的福报。大王，这里有位国王，从百姓那里征收合理的赋税，然后用这些赋税布施，大王，这位国王会因为这种布施而享受快乐，获得天上的福报吗？” “是的，尊者，怎么会没有呢？尊者，这位国王会因此获得百千万倍的回报。他会成为国王中的国王，天神中的天神，梵天中的梵天，沙门中的沙门，婆罗门中的婆罗门，阿罗汉中的阿罗汉。” “所以，大王，折磨别人而布施，会有快乐的果报，能带来天上的福报，这位国王用强力压迫百姓，却因为布施而享受了如此殊胜的名声和快乐。”
“尊者龙军，毗输安呾罗王做的是过度的布施，他把自己的妻子布施给别人做妻子，把亲生的儿女布施给婆罗门做奴隶，尊者龙军，过度的布施，在世间是被智者批评、指责的，尊者龙军，就像车 overloaded 会断轴，船 overloaded 会沉没，吃 overloaded 会消化不良，雨水 overloaded 会毁坏庄稼，布施 overloaded 会导致财富耗尽，加热 overloaded 会使土地龟裂，愤怒 overloaded 会使人疯狂，怨恨 overloaded 会导致犯罪，愚痴 overloaded 会导致灾祸，贪婪 overloaded 会导致偷盗，恐惧 overloaded 会导致瘫痪，河水 overloaded 会泛滥，狂风 overloaded 会导致闪电，火焰 overloaded 会烧焦米饭，行走 overloaded 会导致短命。同样地，尊者龙军，过度的布施在世间是被智者批评、指责的，尊者龙军，毗输安呾罗王做了过度的布施，不应该期望有任何果报。”


‘‘Atidānaṃ, mahārāja, loke vidūhi vaṇṇitaṃ thutaṃ pasatthaṃ, ye keci yādisaṃ kīdisaṃ dānaṃ denti [keci yādisaṃ tādisaṃ dānaṃ denti (syā.)], atidānadāyī loke kittiṃ pāpuṇāti. Yathā , mahārāja, atipavaratāya dibbaṃ vanamūlaṃ gahitampi hatthapāse ṭhitānaṃ parajanānaṃ na dassayati, agado atijaccatāya [atiusabhatāya (ka.)] pīḷāya samugghātako rogānaṃ antakaro, aggi atijotitāya ḍahati, udakaṃ atisītatāya nibbāpeti, padumaṃ parisuddhatāya na upalimpati vārikaddamena, maṇi atiguṇatāya kāmadado, vajiraṃ atitikhiṇatāya vijjhati maṇimuttāphalikaṃ, pathavī atimahantatāya naroragamigapakkhijalaselapabbatadume dhāreti, samuddo atimahantatāya aparipūraṇo, sineru atibhāratāya acalo, ākāso ativitthāratāya ananto, sūriyo atippabhatāya timiraṃ ghāteti, sīho atijātitāya vigatabhayo, mallo atibalavatāya paṭimallaṃ khippaṃ ukkhipati , rājā atipuññatāya adhipati, bhikkhu atisīlavantatāya nāgayakkhanaramarūhi namassanīyo, buddho atiaggatāya [ativisiṭṭhatāya (syā.)] anupamo. Evameva kho, mahārāja, atidānaṃ nāma loke vidūhi vaṇṇitaṃ thutaṃ pasatthaṃ, ye keci yādisaṃ kīdisaṃ dānaṃ denti, atidānadāyī loke kittiṃ pāpuṇāti, atidānena vessantaro rājā dasasahassiyā lokadhātuyā vaṇṇito thuto pasattho mahito kittito, teneva atidānena vessantaro rājā ajjetarahi buddho jāto aggo sadevake loke.

‘‘Atthi pana, mahārāja, loke ṭhapanīyaṃ dānaṃ, yaṃ dakkhiṇeyye anuppatte na dātabba’’nti? ‘‘Dasa kho panimāni, bhante nāgasena, dānāni, yāni loke adānasammatāni, yo tāni dānāni deti, so apāyagāmī hoti. Katamāni dasa? Majjadānaṃ, bhante nāgasena, loke adānasammataṃ, yo taṃ dānaṃ deti, so apāyagāmī hoti. Samajjadānaṃ…pe… itthidānaṃ…pe… usabhadānaṃ…pe… cittakammadānaṃ…pe… satthadānaṃ …pe… visadānaṃ…pe… saṅkhalikadānaṃ…pe… kukkuṭasūkaradānaṃ…pe… tulākūṭamānakūṭadānaṃ, bhante nāgasena, loke adānasammataṃ hoti, yo taṃ dānaṃ deti, so apāyagāmī hoti. Imāni kho, bhante nāgasena, dasa dānāni loke adānasammatāni, yo tāni dānāni deti, so apāyagāmī hotī’’ti.


“大王，过度的布施在世间是被智者称赞、颂扬、嘉许的，无论是什么人布施什么东西，布施过度的人在世间都会获得名声。大王，就像高大的树木，即使被人抓住树梢，站在手中，也不会让别人看到；毒药因为剧毒而致命，能治愈疾病，消除病痛；火因为强烈的光亮而燃烧；水因为极度的寒冷而凝结成冰；莲花因为纯洁而不被污泥沾染；宝石因为无比珍贵而能满足愿望；金刚石因为极其锋利而能切割宝石和水晶；大地因为极其广阔而承载着人类、龙族、动物、鸟类、水族、山川和树木；大海因为极其广阔而永不满溢；须弥山因为极其雄伟而不动摇；虚空因为极其宽广而无边无际；太阳因为极其光明而驱散黑暗；狮子因为极其勇猛而无所畏惧；摔跤手因为极其强壮而能迅速摔倒对手；国王因为极其贤明而成为统治者；比丘因为极其持戒而受到龙王、夜叉、人类和天神的敬仰；佛陀因为极其殊胜而无与伦比。同样地，大王，过度的布施在世间是被智者称赞、颂扬、嘉许的，无论是什么人布施什么东西，布施过度的人在世间都会获得名声，毗输安呾罗王因为过度的布施，在十方世界受到称赞、颂扬、嘉许和敬仰，正因为过度的布施，毗输安呾罗王如今成了佛陀，在世人和天人之中最为殊胜。
“大王，世间有没有不应该布施的东西，即使遇到合适的对象也不应该布施呢？” “尊者龙军，这十种布施，在世间是被认为不合适的，布施这些东西的人，会堕入恶道。哪十种呢？尊者龙军，布施酒，在世间是被认为不合适的，布施酒的人，会堕入恶道。布施毒药……布施女人……布施公牛……布施杀人[暗杀]的勾当……布施武器……布施毒药……布施锁链……布施鸡和猪……尊者龙军，布施称量和度量的工具[不公平的天平和量器]，在世间是被认为不合适的，布施称量和度量工具[不公平的天平和量器]的人，会堕入恶道。尊者龙军，这十种布施在世间是被认为不合适的，布施这些东西的人，会堕入恶道。”


‘‘Nāhaṃ taṃ, mahārāja, adānasammataṃ pucchāmi, imaṃ khvāhaṃ, mahārāja, taṃ pucchāmi ‘atthi pana, mahārāja, loke ṭhapanīyaṃ dānaṃ, yaṃ dakkhiṇeyye anuppatte na dātabba’nti. ‘‘Natthi, bhante nāgasena, loke ṭhapanīyaṃ dānaṃ. Yaṃ dakkhiṇeyye anuppatte na dātabbaṃ, cittappasāde uppanne keci dakkhiṇeyyānaṃ bhojanaṃ denti, keci acchādanaṃ, keci sayanaṃ, keci āvasathaṃ, keci attharaṇapāvuraṇaṃ, keci dāsidāsaṃ, keci khettavatthuṃ, keci dvipadacatuppadaṃ, keci sataṃ sahassaṃ satasahassaṃ, keci mahārajjaṃ, keci jīvitampi dentī’’ti. ‘‘Yadi pana, mahārāja, keci jīvitampi denti, kiṃ kāraṇā vessantaraṃ dānapatiṃ atibāḷhaṃ paripātesi sudinne putte ca dāre ca?

‘‘Api nu kho, mahārāja, atthi lokapakati lokāciṇṇaṃ, labhati pitā puttaṃ iṇaṭṭo vā ājīvikapakato vā āvapituṃ vā [ādhāpetuṃ vā (syā.), ādhapituṃ vā (ka.)] vikkiṇituṃ vā’’ti? ‘‘Āma, bhante, labhati pitā puttaṃ iṇaṭṭo vā ājīvikapakato vā āvapituṃ vā vikkiṇituṃ vā’’ti. ‘‘Yadi, mahārāja, labhati pitā puttaṃ iṇaṭṭo vā ājīvikapakato vā āvapituṃ vā vikkiṇituṃ vā , vessantaropi, mahārāja, rājā alabhamāno sabbaññutañāṇaṃ upadduto dukkhito tassa dhammadhanassa paṭilābhāya puttadāraṃ āvapesi ca vikkiṇi ca. Iti, mahārāja, vessantarena raññā aññesaṃ dinnaṃ yeva dinnaṃ, kataṃ yeva kataṃ. Kissa pana tvaṃ, mahārāja, tena dānena vessantaraṃ dānapatiṃ atibāḷhaṃ apasādesī’’ti?

‘‘Nāhaṃ, bhante nāgasena, vessantarassa dānapatino dānaṃ garahāmi, api ca puttadāraṃ yācante niminitvā attānaṃ dātabba’’nti. ‘‘Etaṃ kho, mahārāja, asabbhikāraṇaṃ, yaṃ puttadāraṃ yācante attānaṃ dadeyya, yaṃ yaṃ hi yācante taṃ tadeva dātabbaṃ, etaṃ sappurisānaṃ kammaṃ. Yathā, mahārāja, koci puriso pānīyaṃ āharāpeyya, tassa yo bhojanaṃ dadeyya, api nu so, mahārāja, puriso tassa kiccakārī assā’’ti? ‘‘Na hi, bhante, yaṃ so āharāpeti, tameva tassa dento kiccakārī assā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, vessantaro rājā brāhmaṇe puttadāraṃ yācante puttadāraṃ yeva adāsi. Sace, mahārāja, brāhmaṇo vessantarassa sarīraṃ yāceyya, na so, mahārāja, attānaṃ rakkheyya na kampeyya na rajjeyya, tassa dinnaṃ pariccattaṃ yeva sarīraṃ bhaveyya. Sace, mahārāja, koci vessantaraṃ dānapatiṃ upagantvā yāceyya ‘dāsattaṃ me upehī’ti, dinnaṃ pariccattaṃ yevassa sarīraṃ bhaveyya, na so datvā tapeyya [ṭhapeyya (sī.)], rañño, mahārāja, vessantarassa kāyo bahusādhāraṇo.

‘‘Yathā, mahārāja, pakkā maṃsapesi bahusādhāraṇā, evameva kho, mahārāja, rañño vessantarassa kāyo bahusādhāraṇo. Yathā vā pana, mahārāja, phalito [phalino (?)] rukkho nānādijagaṇasādhāraṇo, evameva kho, mahārāja, rañño vessantarassa kāyo bahusādhāraṇo. Kiṃ kāraṇā? ‘Evāhaṃ paṭipajjanto sammāsambodhiṃ pāpuṇissāmī’ti.



1. Vessantarapañho（关于毗输安呾罗的问题）
“大王，我不是在问那些不合适的布施，大王，我是在问‘世间有没有应该保留的东西，即使遇到合适的对象也不应该布施’。” “尊者龙军，世间没有应该保留的东西。没有什么东西是不可以布施给合适的对象的，当心生欢喜时，有人布施食物，有人布施衣服，有人布施床榻，有人布施住所，有人布施卧具，有人布施奴仆，有人布施田地，有人布施牲畜，有人布施百千财富，有人布施国王之位，甚至有人布施生命。” “大王，如果有人连生命都布施，你为什么要如此强烈地批评布施了儿女的毗输安呾罗王？
“大王，难道世间有约定俗成的规矩，父亲可以为了还债、维持生计或者赎回[抵押]，把儿女雇佣或者卖掉吗？” “是的，尊者，为了还债、维持生计或者赎回[抵押]，父亲可以把儿女雇佣或者卖掉。” “大王，如果为了还债、维持生计或者赎回[抵押]，父亲可以把儿女雇佣或者卖掉，那么，大王，毗输安呾罗王为了获得一切智智，忍受痛苦，为了获得这种佛法宝藏，也雇佣和卖掉了自己的儿女。所以，大王，毗输安呾罗王布施了就是布施了，做了就是做了。大王，你为什么要因为这种布施而如此强烈地批评毗输安呾罗王呢？”
“尊者龙军，我不是在批评毗输安呾罗王的布施，而是说有人请求儿女时，应该布施自己。” “大王，这说不通，有人请求儿女时，就应该布施儿女，有求必应，这才是一位贤者的行为。大王，就像有人请求送水，你却给他食物，大王，这个人满足了他的请求吗？” “没有，尊者，他请求什么，就应该给他什么，这才满足了他的请求。” “同样地，大王，婆罗门向毗输安呾罗王请求儿女，他就布施了儿女。大王，如果婆罗门请求毗输安呾罗王的身体，他也不会保护自己，不会颤抖，不会拒绝，他的身体就是可以布施的。大王，如果有人到毗输安呾罗王那里请求他‘做我的奴隶’，他的身体也是可以布施的，他布施了之后不会后悔，大王，毗输安呾罗王的身体可以利益大众。
“大王，就像成熟的果实可以利益大众一样，大王，毗输安呾罗王的身体也可以利益大众。大王，就像结果的树木可以利益各种鸟类一样，大王，毗输安呾罗王的身体也可以利益大众。为什么呢？‘我这样做是为了证得无上正等正觉’。”


‘‘Yathā, mahārāja, puriso adhano dhanatthiko dhanapariyesanaṃ caramāno ajapathaṃ saṅkupathaṃ vettapathaṃ gacchati, jalathalavāṇijjaṃ karoti, kāyena vācāya manasā dhanaṃ ārādheti, dhanappaṭilābhāya vāyamati. Evameva kho, mahārāja, vessantaro dānapati adhano buddhadhanena sabbaññutañāṇaratanappaṭilābhāya yācakānaṃ dhanadhaññaṃ dāsidāsaṃ yānavāhanaṃ sakalasāpateyyaṃ sakaṃ puttadāraṃ attānañca cajitvā sammāsambodhiṃ yeva pariyesati.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, amacco muddakāmo muddādhikaraṇaṃ yaṃ kiñci gehe dhanadhaññaṃ hiraññasuvaṇṇaṃ, taṃ sabbaṃ datvāpi muddappaṭilābhāya vāyamati. Evameva kho, mahārāja, vessantaro dānapati sabbaṃ taṃ bāhirabbhantaradhanaṃ datvā jīvitampi paresaṃ datvā sammāsambodhiṃ yeva pariyesati.

‘‘Api ca, mahārāja, vessantarassa dānapatino evaṃ ahosi ‘yaṃ so brāhmaṇo yācati, tamevāhaṃ tassa dento kiccakārī nāma homī’ti, evaṃ so tassa puttadāramadāsi. Na kho, mahārāja, vessantaro dānapati dessatāya brāhmaṇassa puttadāramadāsi, na adassanakāmatāya puttadāramadāsi, na atibahukā me puttadārā, ‘na sakkomi te posetu’nti puttadāramadāsi, na ukkaṇṭhito ‘appiyā me’ti nīharitukāmatāya puttadāramadāsi. Atha kho sabbaññutañāṇaratanasseva piyattā sabbaññutañāṇassa kāraṇā vessantaro rājā evarūpaṃ atulaṃ vipulamanuttaraṃ piyaṃ manāpaṃ dayitaṃ pāṇasamaṃ puttadāradānavaraṃ brāhmaṇassa adāsi.

‘‘Bhāsitampetaṃ , mahārāja, bhagavatā devātidevena cariyāpiṭake –

‘‘‘Na me dessā ubho puttā, maddī devī na dessiyā;

Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ, tasmā piye adāsaha’nti.

‘‘Tasmā, mahārāja, vessataro rājā puttadānaṃ [puttadāraṃ (ka.)] datvā paṇṇasālaṃ pavisitvā nipajji. Tassa atipemena dukkhitassa balavasoko uppajji, hadayavatthu uṇhamahosi. Nāsikāya appahontiyā mukhena uṇhe assāsapassāse vissajjesi, assūni parivattitvā lohitabindūni hutvā nettehi nikkhamiṃsu. Evameva kho, mahārāja, dukkhena vessantaro rājā brāhmaṇassa puttadāramadāsi ‘mā me dānapatho parihāyī’ti.

‘‘Api ca, mahārāja, vessantaro rājā dve atthavase paṭicca brāhmaṇassa dve dārake adāsi. Katame dve? Dānapatho ca me aparihīno bhavissati, dukkhite ca me puttake vanamūlaphalehi itonidānaṃ ayyako mocessatīti. Jānāti hi, mahārāja, vessantaro rājā ‘na me dārakā sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ, ime ca dārake ayyako nikkiṇissati, evaṃ amhākampi gamanaṃ bhavissatī’ti. Ime kho, mahārāja, dve atthavase paṭicca brāhmaṇassa dve dārake adāsi.

‘‘Api ca, mahārāja, vessantaro rājā jānāti ‘ayaṃ kho brāhmaṇo jiṇṇo vuḍḍho mahallako dubbalo bhaggo daṇḍaparāyaṇo khīṇāyuko parittapuñño, neso samattho ime dārake dāsabhogena bhuñjitu’nti. Sakkuṇeyya pana, mahārāja, puriso pākatikena balena ime candimasūriye evaṃmahiddhike evaṃmahānubhāve gahetvā peḷāya vā samugge vā pakkhipitvā nippabhe katvā thālakaparibhogena [padīpaparibhogena (syā.)] paribhuñjitu’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, imasmiṃ loke candimasūriyappaṭibhāgassa vessantarassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjitunti.



1. Vessantarapañho（关于毗输安呾罗的问题）
“大王，如同贫穷之人渴望财富，四处奔波寻求财富，走小路，走险路，走崎岖路，从事水上和陆地贸易，身心都投入到积聚财富之中，呼吸吐纳都为了财富。同样地，大王，毗输安呾罗王渴望佛法财富，为了获得一切智智的珍宝，舍弃了施主们的钱财、谷物、奴仆、车马、所有财产，以及自己的儿女和自身，一心寻求无上正等正觉。
“又如，大王，大臣渴望官位和权势，为了获得官位和权势，即使付出家中所有钱财、金银珍宝，也在所不惜。同样地，大王，毗输安呾罗王为了获得无上正等正觉，布施了所有内外钱财，甚至布施了自己的生命。
“而且，大王，毗输安呾罗王这样想：‘婆罗门请求什么，我就给他什么，这才叫满足他的请求。’所以，他布施了儿女。大王，毗输安呾罗王布施儿女，不是为了炫耀，不是因为厌恶儿女，不是因为儿女太多，‘我养不起他们’，也不是因为讨厌他们，‘我不喜欢他们’，想把他们赶走。而是因为对一切智智珍宝的热爱，为了获得一切智智，毗输安呾罗王才布施了如此珍贵、殊胜、无比、心爱、愉悦、珍视，如同生命一般的儿女。
“大王，世尊、天神之神在《本生经》中说过：
“‘我的两个孩子不可爱，娇妻也不可爱；
我最爱一切智智，因此我布施了我所爱的。’”
“因此，大王，毗输安呾罗王布施了儿女之后，回到树叶小屋，躺了下来。他因为极度的悲伤而痛苦不堪，心如火焚。他用鼻子轻轻地呼吸，用嘴呼出热气，眼泪变成血滴，从眼中流出。大王，毗输安呾罗王就是这样痛苦地把儿女布施给了婆罗门，‘不要让我中断布施之路’。
“而且，大王，毗输安呾罗王因为两个原因才把两个孩子布施给婆罗门。哪两个呢？我的布施之路不会中断，我的孩子受苦后，[我的]岳父会因为这个布施而救赎我们。大王，毗输安呾罗王知道‘我的孩子不能被任何人奴役，岳父会赎回这两个孩子，这样我们也能（回家）了’。大王，他正是因为这两个原因才把两个孩子布施给婆罗门。
“而且，大王，毗输安呾罗王知道‘这个婆罗门年老体衰，虚弱无力，老态龙钟，步履蹒跚，依靠拐杖行走，寿命将尽，福报有限，他无力奴役这两个孩子’。大王，人能够用手抓住日月这样光明、这样有威力的东西，把它们扔到火里或者海里，让它们消失，然后像吃盘子里的食物一样吃掉它们吗？” “不能，尊者。” “同样地，大王，这世间如同日月一般光辉的毗输安呾罗王的孩子，不能被任何人奴役。”


‘‘Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena vessantarassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ. Yathā, mahārāja, rañño cakkavattissa maṇiratanaṃ subhaṃ jātimantaṃ aṭṭhaṃsaṃ suparikammakataṃ catuhatthāyāmaṃ sakaṭanābhipariṇāhaṃ na sakkā kenaci pilotikāya veṭhetvā peḷāya pakkhipitvā satthakanisānaparibhogena paribhuñjituṃ, evameva kho, mahārāja, loke cakkavattirañño maṇiratanappaṭibhāgassa vessantarassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ.

‘‘Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena vessantarassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ. Yathā, mahārāja, tidhā pabhinno sabbaseto sattappatiṭṭhito aṭṭharatanubbedho navaratanāyāmapariṇāho pāsādiko dassanīyo uposatho nāgarājā na sakkā kenaci suppena vā sarāvena vā pidahituṃ, govacchako viya vacchakasālāya pakkhipitvā pariharituṃ vā, evameva kho, mahārāja, loke uposathanāgarājappaṭibhāgassa vessantarassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ.

‘‘Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena vessantarassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ. Yathā, mahārāja, mahāsamuddo dīghaputhulavitthiṇṇo gambhīro appameyyo duruttaro apariyogāḷho anāvaṭo na sakkā kenaci sabbattha pidahitvā ekatitthena paribhogaṃ kātuṃ, evameva kho, mahārāja, loke mahāsamuddappaṭibhāgassa vessantarassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ.

‘‘Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena vessantarassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ. Yathā, mahārāja, himavanto pabbatarājā pañcayojanasataṃ accuggato nabhe tisahassayojanāyāmavitthāro caturāsītikūṭasahassappaṭimaṇḍito pañcannaṃ mahānadīsatānaṃ pabhavo mahābhūtagaṇālayo nānāvidhagandhadharo dibbosadhasatasamalaṅkato nabhe valāhako viya accuggato dissati, evameva kho, mahārāja, loke himavantapabbatarājappaṭibhāgassa vessantarassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ.

‘‘Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena vessantarassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ. Yathā, mahārāja, rattandhakāratimisāyaṃ uparipabbatagge jalamāno mahāaggikkhandho suvidūrepi paññāyati, evameva kho, mahārāja, vessantaro rājā pabbatagge jalamāno mahāaggikkhandho viya suvidūrepi pākaṭo paññāyati, tassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ.



1. Vessantarapañho（关于毗输安呾罗的问题）
“大王，请你听另一个原因，说明为什么毗输安呾罗王的孩子不能被任何人奴役。大王，就像转轮王的如意宝珠，美好，高贵，有八个棱面，制作精良，四肘长，车轮般粗细，不能被任何人用绳子捆起来，扔到火里，像吃刀切的食物一样吃掉，同样地，大王，这世间如同转轮王的如意宝珠一般光辉的毗输安呾罗王的孩子，不能被任何人奴役。
“大王，请你听另一个原因，说明为什么毗输安呾罗王的孩子不能被任何人奴役。大王，就像有三层，全白，高耸入云，镶嵌八种宝石，九种宝石长，宏伟壮观，引人注目，可供观赏的龙王宫殿，不能被任何人用绳子或链条捆住，像把小牛犊扔进牛棚一样扔掉，或随意处置，同样地，大王，这世间如同龙王宫殿一般光辉的毗输安呾罗王的孩子，不能被任何人奴役。
“大王，请你听另一个原因，说明为什么毗输安呾罗王的孩子不能被任何人奴役。大王，就像大海，长宽无限，深不可测，难以渡过，无法穷尽，没有边际，不能被任何人全部控制，据为己有，同样地，大王，这世间如同大海一般光辉的毗输安呾罗王的孩子，不能被任何人奴役。
“大王，请你听另一个原因，说明为什么毗输安呾罗王的孩子不能被任何人奴役。大王，就像喜马拉雅山，山之王，高耸五百由旬，空中延伸三千由旬，点缀着八万四千座山峰，是五大河流的源头，是各种生物的居所，拥有各种香气，点缀着各种天上的药草，如同空中漂浮的云彩，清晰可见，同样地，大王，这世间如同喜马拉雅山，山之王，一般光辉的毗输安呾罗王的孩子，不能被任何人奴役。
“大王，请你听另一个原因，说明为什么毗输安呾罗王的孩子不能被任何人奴役。大王，就像夜晚黑暗中，山頂燃烧的熊熊大火，即使在很远的地方也能看到，同样地，大王，毗输安呾罗王如同山頂燃烧的熊熊大火，即使在很远的地方也能看到，他的孩子不能被任何人奴役。”


‘‘Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, yena kāraṇena vessantarassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ. Yathā, mahārāja, himavante pabbate nāgapupphasamaye ujuvāte vāyante dasa dvādasa yojanāni pupphagandho vāyati, evameva kho , mahārāja, vessantarassa rañño api yojanasahassehipi yāva akaniṭṭhabhavanaṃ etthantare surāsuragaruḷagandhabbayakkharakkhasamahoragakinnaraindabhavanesu kittisaddo abbhuggato, sīlavaragandho cassa sampavāyati, tena tassa dārakā na sakkā kenaci dāsabhogena bhuñjituṃ. Anusiṭṭho, mahārāja, jālī kumāro pitarā vessantarena raññā ‘ayyako te, tāta, tumhe brāhmaṇassa dhanaṃ datvā nikkiṇanto taṃ nikkhasahassaṃ datvā nikkiṇātu, kaṇhājinaṃ nikkiṇanto dāsasataṃ dāsisataṃ hatthisataṃ assasataṃ dhenusataṃ usabhasataṃ nikkhasatanti sabbasataṃ datvā nikkiṇātu, yadi te, tāta, ayyako tumhe brāhmaṇassa hatthato āṇāya balasā mudhā gaṇhāti, mā tumhe ayyakassa vacanaṃ karittha, brāhmaṇasseva anuyāyino hothā’ti, evamanusāsitvā putte pesesi, tato jālīkumāro gantvā ayyakena puṭṭho kathesi –

‘‘‘Sahassagghaṃ hi maṃ tāta, brāhmaṇassa pitā adā;

Atho kaṇhājinaṃ kaññaṃ, hatthīnañca satena cā’’’ti.

‘‘Sunibbeṭhito, bhante nāgasena, pañho; subhinnaṃ diṭṭhijālaṃ; sumaddito paravādo; sakasamayo sudīpito; byañjanaṃ suparisodhitaṃ; suvibhatto attho; evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.

Vessantarapañho paṭhamo.

2. Dukkarakārikapañho




1. Vessantarapañho（关于毗输安呾罗的问题）
“大王，请你听另一个原因，说明为什么毗输安呾罗王的孩子不能被任何人奴役。大王，就像喜马拉雅山上，蛇花盛开的时候，顺风吹来，花香能飘散十到十二由旬，同样地，大王，毗输安呾罗王的美名，以及戒行的芬芳，传遍了上千由旬，直到阿迦腻吒天，这期间的天神、阿修罗、金翅鸟、龙族、夜叉、罗刹、乾闼婆、紧那罗和天王的宫殿，都赞颂他的名声，因此，他的孩子不能被任何人奴役。大王，[善见]王子[阇利王子]受到父亲毗输安呾罗王的嘱咐：‘孩子，你的祖父会用钱财赎回你们，让他用一千金币赎回你们，如果他赎回黑色的羚羊皮，就让他用一百个奴隶、一百个婢女、一百头大象、一百匹马、一百头母牛、一百头公牛，总之，用各种一百赎回你们，孩子，如果你的祖父想从婆罗门手中强行带走你们，你不要听他的话，要跟着婆罗门走。’嘱咐完之后，就送走了孩子们，[善见]王子[阇利王子]到了之后，被（祖父）问起，就回答说：
“‘父亲把我以千金之价，布施给了婆罗门；
还有黑色的羚羊皮，以及一百头大象。’”
“尊者龙军，问题问得好；疑惑解开了；异议驳倒了；己方观点阐明了；例子十分贴切；意义分析透彻；我完全同意。”
Vessantarapañho第一
2. Dukkarakārikapañho（关于苦行者的问题）

2. ‘‘Bhante nāgasena, sabbeva bodhisattā dukkarakārikaṃ karonti, udāhu gotameneva bodhisattena dukkarakārikā katā’’ti? ‘‘Natthi, mahārāja , sabbesaṃ bodhisattānaṃ dukkarakārikā, gotameneva bodhisattena dukkarakārikā katā’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, yadi evaṃ ayuttaṃ, yaṃ bodhisattānaṃ bodhisattehi vemattatā hotī’’ti. ‘‘Catūhi , mahārāja, ṭhānehi bodhisattānaṃ bodhisattehi vemattatā hoti. Katamehi catūhi? Kulavemattatā padhānavemattatā [addhānavemattatā (sī. syā. pī.)] āyuvemattatā pamāṇavemattatāti. Imehi kho, mahārāja, catūhi ṭhānehi bodhisattānaṃ bodhisattehi vemattatā hoti. Sabbesampi, mahārāja, buddhānaṃ rūpe sīle samādhimhi paññāya vimuttiyā vimuttiñāṇadassane catuvesārajje dasatathāgatabale chaasādhāraṇañāṇe cuddasabuddhañāṇe aṭṭhārasabuddhadhamme kevale ca buddhaguṇe [buddhadhamme (sī. pī.)] natthi vemattatā, sabbepi buddhā buddhadhammehi samasamā’’ti.

‘‘Yadi, bhante nāgasena, sabbepi buddhā buddhadhammehi samasamā, kena kāraṇena gotameneva bodhisattena dukkarakārikā katā’’ti? ‘‘Aparipakke, mahārāja, ñāṇe aparipakkāya bodhiyā gotamo bodhisatto nekkhammamabhinikkhanto aparipakkaṃ ñāṇaṃ paripācayamānena dukkarakārikā katā’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, kena kāraṇena bodhisatto aparipakke ñāṇe aparipakkāya bodhiyā mahābhinikkhamanaṃ nikkhanto, nanu nāma ñāṇaṃ paripācetvā paripakke ñāṇe nikkhamitabba’’nti?

‘‘Bodhisatto, mahārāja, viparītaṃ itthāgāraṃ disvā vippaṭisārī ahosi, tassa vippaṭisārissa arati uppajji, araticittaṃ uppannaṃ disvā aññataro mārakāyiko devaputto ‘ayaṃ kho kālo araticittassa vinodanāyā’ti vehāse ṭhatvā idaṃ vacanamabravi –

‘‘Mārisa, mā kho tvaṃ ukkaṇṭhito ahosi, ito te sattame divase dibbaṃ cakkaratanaṃ pātubhavissati sahassāraṃ sanemikaṃ sanābhikaṃ sabbākāraparipūraṃ, pathavigatāni ca te ratanāni ākāsaṭṭhāni ca sayameva upagacchissanti, dvisahassaparittadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu ekamukhena āṇā pavattissati, parosahassañca te puttā bhavissanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā , tehi puttehi parikiṇṇo sattaratanasamannāgato catuddīpamanusāsissasī’ti.

‘‘Yathā nāma divasasantattaṃ ayosūlaṃ sabbattha upaḍahantaṃ kaṇṇasotaṃ paviseyya, evameva kho, mahārāja, bodhisattassa taṃ vacanaṃ kaṇṇasotaṃ pavisittha, iti so pakatiyāva ukkaṇṭhito tassā devatāya vacanena bhiyyosomattāya ubbijji saṃvijji saṃvegamāpajji.

‘‘Yathā pana, mahārāja, mahatimahāaggikkhandho jalamāno aññena kaṭṭhena upaḍahito bhiyyosomattāya jaleyya, evameva kho, mahārāja, bodhisatto pakatiyāva ukkaṇṭhito tassā devatāya vacanena bhiyyosomattāya ubbijji saṃvijji saṃvegamāpajji.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, mahāpathavī pakatitintā nibbattaharitasaddalā āsittodakā cikkhallajātā punadeva mahāmeghe abhivuṭṭhe bhiyyosomattāya cikkhallatarā assa, evameva kho, mahārāja, bodhisatto pakatiyāva ukkaṇṭhito tassā devatāya vacanena bhiyyosomattāya ubbijji saṃvijji saṃvegamāpajjī’’ti.




“尊者龙军，所有的菩萨都实行苦行吗？还是只有乔达摩菩萨实行过苦行？” “大王，并非所有菩萨都实行苦行，只有乔达摩菩萨实行过苦行。”
“尊者龙军，如果这样，菩萨与菩萨之间存在差异，这岂不是很奇怪吗？” “大王，菩萨与菩萨之间在四个方面存在差异。哪四个方面呢？家族的差异、精进的差异、寿命的差异和体量的差异。大王，菩萨与菩萨之间在这四个方面存在差异。大王，所有佛陀在相貌、戒律、禅定、智慧、解脱、解脱知见、四无畏、十如来之力、六神通、十四佛智、十八佛法，以及所有佛的功德方面都没有差异，所有佛陀在佛法上都是平等的。”
“尊者龙军，如果所有佛陀在佛法上都是平等的，为什么只有乔达摩菩萨实行过苦行呢？” “大王，由于智慧尚未成熟，菩提尚未圆满，乔达摩菩萨出家后，为了使不成熟的智慧趋于成熟，才实行了苦行。”
“尊者龙军，为什么菩萨的智慧尚未成熟，菩提尚未圆满就出家了呢？难道不应该先使智慧成熟之后再出家吗？”
“大王，菩萨看到（充满痛苦的）家庭生活后，厌离了，生起了厌离心，一位掌管死亡的天神看到他生起了厌离心，心想‘现在是时候消除他的厌离心了’，他来到空中，对菩萨说：
“‘太子，你不要苦恼，七天之后，你将会获得天轮宝，它有千根辐条，毂、辋俱全，一切形态都十分圆满，地上的和空中的珍宝都会自动来到你面前，在东西南北四大洲的两千小洲中，你将拥有无上的权力，你将会有两千个儿子，他们英勇善战，相貌堂堂，能够摧毁敌军，在这些儿子的簇拥下，你将拥有七宝，统治四大洲。’
“大王，这番话就像烧红的铁锥，刺穿了他的耳膜，菩萨听了这番话后，原本就厌离的心，更加动摇、不安，内心充满了焦虑。
“大王，这就像熊熊燃烧的大火堆，如果再添上木柴，就会烧得更旺，同样地，大王，菩萨原本就厌离的心，听了天神的话后，更加动摇、不安，内心充满了焦虑。
“大王，这又像湿润的大地，长满了绿色的植物，下过雨后，更加湿滑，如果再下大雨，就会更加湿滑，同样地，大王，菩萨原本就厌离的心，听了天神的话后，更加动摇、不安，内心充满了焦虑。”


‘‘Api nu kho, bhante nāgasena, bodhisattassa yadi sattame divase dibbaṃ cakkaratanaṃ nibbatteyya, paṭinivatteyya bodhisatto dibbe cakkaratane nibbatte’’ti? ‘‘Na hi, mahārāja, sattame divase bodhisattassa dibbaṃ cakkaratanaṃ nibbatteyya, api ca palobhanatthāya tāya devatāya musā bhaṇitaṃ, yadipi, mahārāja, sattame divase dibbaṃ cakkaratanaṃ nibbatteyya, bodhisatto na nivatteyya. Kiṃ kāraṇaṃ? ‘Anicca’nti, mahārāja, bodhisatto daḷhaṃ aggahesi, ‘dukkhaṃ anattā’ti daḷhaṃ aggahesi, upādānakkhayaṃ patto.

‘‘Yathā, mahārāja, anotattadahato udakaṃ gaṅgaṃ nadiṃ pavisati, gaṅgāya nadiyā mahāsamuddaṃ pavisati, mahāsamuddato pātālamukhaṃ pavisati, api nu, mahārāja, taṃ udakaṃ pātālamukhagataṃ paṭinivattitvā mahāsamuddaṃ paviseyya, mahāsamuddato gaṅgaṃ nadiṃ paviseyya, gaṅgāya nadiyā puna anotattaṃ paviseyyā’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, bodhisattena kappānaṃ satasahassaṃ caturo ca asaṅkhyeyye kusalaṃ paripācitaṃ imassa bhavassa kāraṇā, soyaṃ antimabhavo anuppatto paripakkaṃ bodhiñāṇaṃ chahi vassehi buddho bhavissati sabbaññū loke aggapuggalo, api nu kho, mahārāja, bodhisatto cakkaratanakāraṇā [cakkaratanassa kāraṇā (sī. syā. pī.)] paṭinivatteyyā’’ti [parinivatteyyāti (sī. pī. ka.)]? ‘‘Na hi, bhante’’ti.

‘‘Api ca, mahārāja, mahāpathavī parivatteyya sakānanā sapabbatā, natveva bodhisatto paṭinivatteyya apatvā sammāsambodhiṃ. Āroheyyapi ce, mahārāja, gaṅgāya udakaṃ paṭisotaṃ, natveva bodhisatto paṭinivatteyya apatvā sammāsambodhiṃ; visusseyyapi ce, mahārāja, mahāsamuddo aparimitajaladharo gopade udakaṃ viya, natveva bodhisatto paṭinivatteyya apatvā sammāsambodhiṃ; phaleyyapi ce, mahārāja, sinerupabbatarājā satadhā vā sahassadhā vā, natveva bodhisatto paṭinivatteyya apatvā sammāsambodhiṃ; pateyyumpi ce, mahārāja, candimasūriyā satārakā leḍḍu viya chamāyaṃ, natveva bodhisatto paṭinivatteyya apatvā sammāsambodhiṃ; saṃvatteyyapi ce, mahārāja, ākāso kilañjamiva, natveva bodhisatto paṭinivatteyya apatvā sammāsambodhiṃ. Kiṃ kāraṇā? Padālitattā sabbabandhanāna’’nti.

‘‘Bhante nāgasena, kati loke bandhanānī’’ti? ‘‘Dasa kho panimāni, mahārāja, loke bandhanāni, yehi bandhanehi baddhā sattā na nikkhamanti, nikkhamitvāpi paṭinivattanti. Katamāni dasa? Mātā, mahārāja, loke bandhanaṃ, pitā, mahārāja, loke bandhanaṃ, bhariyā, mahārāja, loke bandhanaṃ, puttā, mahārāja, loke bandhanaṃ, ñātī, mahārāja, loke bandhanaṃ, mittaṃ, mahārāja, loke bandhanaṃ, dhanaṃ, mahārāja, loke bandhanaṃ, lābhasakkāro, mahārāja , loke bandhanaṃ, issariyaṃ, mahārāja, loke bandhanaṃ, pañca kāmaguṇā, mahārāja, loke bandhanaṃ, imāni kho mahārāja dasa loke bandhanāni, yehi bandhanehi baddhā sattā na nikkhamanti, nikkhamitvāpi paṭinivattanti, tāni dasa bandhanāni bodhisattassa chinnāni padālitāni, tasmā, mahārāja, bodhisatto na paṭinivattatī’’ti.



2. Dukkarakārikapañho（关于苦行者的问题）
“尊者龙军，如果第七天真的出现了天轮宝，菩萨会不会后悔呢？” “大王，第七天不会出现天轮宝，这是天神为了诱惑他而说的谎话，大王，即使第七天真的出现了天轮宝，菩萨也不会后悔。为什么呢？大王，因为菩萨坚信‘无常’，坚信‘苦’和‘无我’，他已经断除了执著。
“大王，就像从阿耨达池的水流入恒河，恒河水流入大海，大海水流入地狱之门，大王，这些水流入地狱之门后，还会倒流回大海，从大海流回恒河，再从恒河流回阿耨达池吗？” “不会的，尊者。” “同样地，大王，菩萨经过数百万劫和四个阿僧祇劫的修行，才成就了今生的善业，这是他的最后一生，他获得了圆满的菩提智慧，六年后就会成佛，成为世间最尊贵的人，一切智者，大王，菩萨还会因为天轮宝而后悔吗？” “不会的，尊者。”
“而且，大王，大地可以改变它的形态和山川，菩萨也不会后悔，直到证得无上正等正觉。大王，即使恒河水逆流而上，菩萨也不会后悔，直到证得无上正等正觉；大王，即使广阔无垠的大海干涸，像牛蹄印里的水一样，菩萨也不会后悔，直到证得无上正等正觉；大王，即使须弥山，山之王，裂成百块、千块，菩萨也不会后悔，直到证得无上正等正觉；大王，即使日月星辰像萤火虫一样掉落到地上，菩萨也不会后悔，直到证得无上正等正觉；大王，即使虚空像布一样卷起来，菩萨也不会后悔，直到证得无上正等正觉。为什么呢？因为他已经断除了一切束缚。”
“尊者龙军，世间有多少种束缚呢？” “大王，世间有十种束缚，众生被这些束缚所束缚，无法解脱，即使解脱了也会再次被束缚。哪十种呢？大王，母亲是世间的束缚，父亲是世间的束缚，妻子是世间的束缚，儿女是世间的束缚，亲戚是世间的束缚，朋友是世间的束缚，财富是世间的束缚，名利是世间的束缚，权力是世间的束缚，五欲是世间的束缚，大王，这十种是世间的束缚，众生被这些束缚所束缚，无法解脱，即使解脱了也会再次被束缚，菩萨已经斩断、摧毁了这十种束缚，因此，大王，菩萨不会后悔。”


‘‘Bhante nāgasena, yadi bodhisatto uppanne araticitte devatāya vacanena aparipakke ñāṇe aparipakkāya bodhiyā nekkhammamabhinikkhanto, kiṃ tassa dukkarakārikāya katāya, nanu nāma sabbabhakkhena bhavitabbaṃ ñāṇaparipākaṃ āgamayamānenā’’ti?

‘‘Dasa kho panime, mahārāja, puggalā lokasmiṃ oññātā avaññātā hīḷitā khīḷitā garahitā paribhūtā acittīkatā. Katame dasa? Itthī, mahārāja, vidhavā lokasmiṃ oññātā avaññātā hīḷitā khīḷitā garahitā paribhūtā acittīkatā. Dubbalo, mahārāja, puggalo…pe… amittañāti, mahārāja, puggalo…pe… mahagghaso, mahārāja, puggalo…pe… agarukulavāsiko, mahārāja, puggalo…pe… pāpamitto, mahārāja, puggalo…pe… dhanahīno, mahārāja, puggalo…pe… ācārahīno, mahārāja, puggalo…pe… kammahīno, mahārāja, puggalo…pe… payogahīno, mahārāja, puggalo lokasmiṃ oññāto avaññāto hīḷito khīḷito garahito paribhūto acittīkato. Ime kho, mahārāja, dasa puggalā lokasmiṃ oññātā avaññātā hīḷitā khīḷitā garahitā paribhūtā acittīkatā. Imāni kho, mahārāja, dasa ṭhānāni anussaramānassa bodhisattassa evaṃ saññā uppajji ‘māhaṃ kammahīno assaṃ payogahīno garahito devamanussānaṃ, yaṃnūnāhaṃ kammassāmī assaṃ kammagaru kammādhipateyyo kammasīlo kammadhorayho kammaniketavā appamatto vihareyya’nti, evaṃ kho, mahārāja, bodhisatto ñāṇaṃ paripācento dukkarakārikaṃ akāsī’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, bodhisatto dukkarakārikaṃ karonto evamāha ‘na kho panāhaṃ imāya kaṭukāya dukkarakārikāya adhigacchāmi uttarimanussadhammaṃ alamariyañāṇadassanavisesaṃ, siyā nu kho añño maggo bodhāyā’ti. Api nu tasmiṃ samaye bodhisattassa maggaṃ ārabbha satisammoso ahosī’’ti?

‘‘Pañcavīsati kho panime, mahārāja, cittadubbalīkaraṇā dhammā, yehi dubbalīkataṃ cittaṃ na sammā samādhiyati āsavānaṃ khayāya. Katame pañcavīsati? Kodho, mahārāja, cittadubbalīkaraṇo dhammo, yena dubbalīkataṃ cittaṃ na sammā samādhiyati āsavānaṃ khayāya, upanāho…pe… makkho…pe… paḷāso…pe… issā…pe… macchariyaṃ…pe… māyā…pe… sāṭheyyaṃ…pe… thambho…pe… sārambho…pe… māno…pe… atimāno …pe… mado…pe… pamādo…pe… thinamiddhaṃ…pe… tandi [nandī (pī. ka.)] …pe… ālasyaṃ…pe… pāpamittatā…pe… rūpā…pe… saddā…pe… gandhā…pe… rasā…pe… phoṭṭhabbā…pe… khudāpipāsā…pe… arati, mahārāja, cittadubbalīkaraṇo dhammo, yena dubbalīkataṃ cittaṃ na sammā samādhiyati āsavānaṃ khayāya. Ime kho, mahārāja, pañcavīsati cittadubbalīkaraṇā dhammā, yehi dubbalīkataṃ cittaṃ na sammā samādhiyati āsavānaṃ khayāya.




“尊者龙军，如果菩萨生起了厌离心，又因为天神的言语，在智慧尚未成熟、菩提尚未圆满时就出家了，那他实行苦行有什么用呢？难道不应该以各种方式来使智慧成熟吗？”
“大王，世间有十种人，为人所知，为人所不知，被人轻视，被人戏弄，被人责骂，被人欺凌，被人漠视。哪十种呢？大王，寡妇在世间为人所知，为人所不知，被人轻视，被人戏弄，被人责骂，被人欺凌，被人漠视。大王，弱者……，大王，没有朋友的人……，大王，贪婪的人……，大王，出身低微的人……，大王，有恶友的人……，大王，贫穷的人……，大王，没有德行的人……，大王，没有职业的人……，大王，没有努力的人，在世间为人所知，为人所不知，被人轻视，被人戏弄，被人责骂，被人欺凌，被人漠视。大王，这十种人在世间为人所知，为人所不知，被人轻视，被人戏弄，被人责骂，被人欺凌，被人漠视。大王，菩萨没有忘记这十种处境，他心想：‘我不要做一个没有职业、不努力、被人轻视的天人，我要努力工作，成为工作的领导者、工作的主人，要有职业道德，精通职业，拥有职业的居所，勤奋不懈。’大王，菩萨就是这样，为了使智慧成熟，才实行了苦行。”
“尊者龙军，菩萨实行苦行时，这样想：‘我通过这种残酷的苦行，无法获得殊胜的、非凡的、圣者的智慧，或许还有其他的成佛之道。’那时，菩萨对于道是否存在疑惑呢？”
“大王，有二十五种使心智衰弱的法，心智被这些法所削弱，就无法正确地专注于断除烦恼。哪二十五种呢？大王，嗔怒使心智衰弱，心智被嗔怒削弱，就无法正确地专注于断除烦恼，怨恨……，憍慢……，欺骗……，嫉妒……，吝啬……，虚伪……，奸诈……，固执……，冲动……，我慢……，增上慢……，放逸……，懈怠……，昏沉睡眠……，掉举……，懒惰……，交恶友……，色声香味触……，饥渴……，厌离，大王，厌离使心智衰弱，心智被厌离削弱，就无法正确地专注于断除烦恼。大王，这二十五种是使心智衰弱的法，心智被这些法所削弱，就无法正确地专注于断除烦恼。”


Bodhisattassa kho, mahārāja, khudāpipāsā [khudāpipāsā (sī. pī. ka.)] kāyaṃ pariyādiyiṃsu, kāye pariyādinne cittaṃ na sammā samādhiyati āsavānaṃ khayāya. Satasahassaṃ, mahārāja, kappānaṃ [kappe (ka.)] caturo ca asaṅkhyeyye kappe bodhisatto catunnaṃ yeva ariyasaccānaṃ abhisamayaṃ anvesi tāsu tāsu jātīsu, kiṃ panassa pacchime bhave abhisamayajātiyaṃ maggaṃ ārabbha satisammoso hessati? Api ca, mahārāja, bodhisattassa saññāmattaṃ uppajji ‘siyā nu kho añño maggo bodhāyā’ti. Pubbe kho, mahārāja, bodhisatto ekamāsiko samāno pitu sakkassa kammante sītāya jambucchāyāya sirisayane pallaṅkaṃ ābhujitvā nisinno vivicceva kāmehi vicicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsi…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmi, ñāṇaṃ paripācento bodhisatto dukkarakārikaṃ akāsī’’ti.

Dukkarakārikapañho dutiyo.

3. Kusalākusalabalavatarapañho


大王，菩萨被饥渴折磨着身体，身体被折磨后，心智就无**确地专注于断除烦恼。大王，菩萨经过数百万劫和四个阿僧祇劫，在生生世世中寻求四圣谛，在他最后一生获得证悟的道路上，怎么还会对道产生疑惑呢？而且，大王，菩萨只是闪过一个念头：‘或许还有其他的成佛之道。’大王，从前，菩萨还是一个月大的婴儿时，在父亲举行犁耕祭典时，他坐在阎浮树荫下凉爽的宝座上，远离欲乐，远离不善法，有寻有伺，离生喜乐，成就了初禅……乃至成就了第四禅。” “好极了，尊者龙军，我完全同意，菩萨为了使智慧成熟，才实行了苦行。”
Dukkarakārikapañho第二
3. Kusalākusalabalavatarapañho（关于善恶力量的比较的问题）

3. ‘‘Bhante nāgasena, katamaṃ adhimattaṃ balavataraṃ kusalaṃ vā akusalaṃ vā’’ti? ‘‘Kusalaṃ, mahārāja, adhimattaṃ balavataraṃ, no tathā akusala’nti. ‘‘Nāhaṃ, bhante nāgasena, taṃ vacanaṃ sampaṭicchāmi ‘kusalaṃ adhimattaṃ balavataraṃ, no tathā akusala’nti, dissanti, bhante nāgasena, idha pāṇātipātino adinnādāyino kāmesumicchācārino musāvādino gāmaghātikā panthadūsakā nekatikā vañcanikā, sabbe te tāvatakena pāpena labhanti hatthacchedaṃ pādacchedaṃ hatthapādacchedaṃ kaṇṇacchedaṃ nāsacchedaṃ kaṇṇanāsacchedaṃ bilaṅgathālikaṃ saṅkhamuṇḍikaṃ rāhumukhaṃ jotimālikaṃ hatthapajjotikaṃ erakavattikaṃ cīrakavāsikaṃ eṇeyyakaṃ baḷisamaṃsikaṃ kahāpaṇikaṃ khārāpatacchikaṃ palighaparivattikaṃ palālapīṭhakaṃ tattenapi telena osiñcanaṃ sunakhehipi khādāpanaṃ jīvasūlāropanaṃ asināpi sīsacchedaṃ, keci rattiṃ pāpaṃ katvā rattiṃ yeva vipākaṃ anubhavanti, keci rattiṃ katvā divā yeva anubhavanti, keci divā katvā divā yeva anubhavanti, keci divā katvā rattiṃ yeva anubhavanti, keci dve tayo divase vītivatte anubhavanti, sabbepi te diṭṭheva dhamme vipākaṃ anubhavanti. Atthi pana, bhante nāgasena, koci ekassa vā dvinnaṃ vā tiṇṇaṃ vā catunnaṃ vā pañcannaṃ vā dasannaṃ vā satassa vā sahassassa vā satasahassassa vā saparivāraṃ dānaṃ datvā diṭṭhadhammikaṃ bhogaṃ vā yasaṃ vā sukhaṃ vā anubhavitā sīlena vā uposathakammena vā’’ti?

‘‘Atthi, mahārāja , cattāro purisā dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā diṭṭheva dhamme teneva sarīradehena tidasapure samanuppattā’’ti [yasamanupattāti (sī. pī.)]. ‘‘Ko ca ko ca bhante’’ti? ‘‘Mandhātā, mahārāja, rājā, nimi rājā, sādhīno rājā, guttilo ca gandhabbo’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, anekehi taṃ bhavasahassehi antaritaṃ, dvinnampetaṃ amhākaṃ [dīpitaṃ, amhākampetaṃ (ka.)] parokkhaṃ, yadi samatthosi vattamānake bhave bhagavato dharamānakāle kathehī’’ti? ‘‘Vattamānakepi, mahārāja, bhave puṇṇako dāso therassa sāriputtassa bhojanaṃ datvā tadaheva seṭṭhiṭṭhānaṃ ajjhupagato, so etarahi puṇṇako seṭṭhīti paññāyi, gopālamātā devī attano kese vikkiṇitvā laddhehi aṭṭhahi kahāpaṇehi therassa mahākaccāyanassa attaṭṭhamakassa piṇḍapātaṃ datvā tadaheva rañño candapajjotassa [udenassa (sī. pī.)] aggamahesiṭṭhānaṃ pattā. Suppiyā upāsikā aññatarassa gilānabhikkhuno attano ūrumaṃsena paṭicchādanīyaṃ datvā dutiyadivase yeva rūḷhavaṇā sañchavī [sacchavī (sī. pī.)] arogā jātā. Mallikā devī bhagavato ābhidosikaṃ kummāsapiṇḍaṃ datvā tadaheva rañño kosalassa aggamahesī jātā. Sumano mālākāro aṭṭhahi sumanapupphamuṭṭhīhi bhagavantaṃ pūjetvā taṃ divasaṃ yeva mahāsampattiṃ patto. Ekasāṭako brāhmaṇo uttarasāṭakena bhagavantaṃ pūjetvā taṃ divasaṃ yeva sabbaṭṭhakaṃ labhi, sabbepete, mahārāja, diṭṭhadhammikaṃ bhogañca yasañca anubhaviṃsū’’ti.




“尊者龙军，善与恶，哪个力量更强大？” “大王，善的力量更强大，恶的力量不如善。” “尊者龙军，我不同意‘善的力量更强大，恶的力量不如善’的说法。尊者龙军，在这里，可以看到杀生者、偷盗者、邪淫者、说谎者、杀人犯、拦路抢劫者、盗贼、骗子，所有这些作恶者，因为罪行而遭受断手、断脚、断手断脚、断耳、割鼻、断耳割鼻、剥皮抽筋、砍头、脸上刺字、戴枷示众、点天灯、穿耳挂灯、戴刺项圈、穿锁链服、戴脚镣、被绑在柱子上、用铜钱打、用棍棒打、用火烧、用同样的油浇、被狗咬、被活活钉在木桩上、被用刀砍头，有些人晚上作恶，晚上就遭受报应，有些人晚上作恶，白天就遭受报应，有些人白天作恶，白天就遭受报应，有些人白天作恶，晚上就遭受报应，有些人过两三天就遭受报应，所有这些人都在现世就遭受了报应。尊者龙军，有没有人布施一人、两人、三人、四人、五人、十人、一百人、一千人、十万人及其随从，在现世就获得了财富、名声或快乐，或者因为持戒、参加布萨而获得福报呢？”
“大王，有四个人，他们布施、持戒、参加布萨，在现世，凭借同样的身体，就转生到了忉利天。” “尊者，是哪四个人呢？” “大王，是曼陀多王、尼弥王、善见王和朅提罗乾闼婆。”
“尊者龙军，这都是几千劫以前的事了，对我们来说是不可知的，如果你能说说佛陀在世时发生的事，（那就好了）。” “大王，在现世，奴隶富楼那供养长老舍利弗食物，当天就成为了富翁，现在被称为富楼那富翁；牧牛女的母亲卖掉自己的头发，用换来的八个铜钱供养长老大迦旃延尊者一份食物，当天就成为了国王月灯的王妃；女居士善施给一位生病的比丘用自己大腿上的肉做的肉干，第二天就痊愈了，皮肤光滑细腻，没有疤痕；末利王后供养佛陀凝乳丸，当天就成为了憍萨罗国王的王妃；花匠苏摩那用八捧苏摩那花供养佛陀，当天就获得了巨大的财富；穿一件衣服的婆罗门用一件上衣供养佛陀，当天就拥有了一切，大王，所有这些人都在现世就获得了财富和名声。”


‘‘Bhante nāgasena, vicinitvā pariyesitvā cha jane yeva addasāsī’’ti. ‘‘Āma, mahārājā’’ti. ‘‘Tena hi, bhante nāgasena, akusalaṃ yeva adhimattaṃ balavataraṃ, no tathā kusalaṃ. Ahañhi, bhante nāgasena, ekadivasaṃ yeva dasapi purise passāmi pāpassa kammassa vipākena sūlesu āropente, vīsampi tiṃsampi cattālīsampi paññāsampi purisasatampi purisasahassampi passāmi pāpassa kammassa vipākena sūlesu āropente. Nandakulassa, bhante nāgasena, bhaddasālo nāma senāpatiputto ahosi. Tena ca raññā candaguttena saṅgāmo samupabyūḷho ahosi. Tasmiṃ kho pana, bhante nāgasena, saṅgāme ubhato balakāye asītikabandharūpāni ahesuṃ, ekasmiṃ kira sīsakabandhe paripāte [paripuṇṇe (sabbattha)] ekaṃ kabandharūpaṃ uṭṭhahati, sabbepete pāpasseva kammassa vipākena anayabyasanaṃ āpannā. Imināpi, bhante nāgasena, kāraṇena bhaṇāmi akusalaṃ yeva adhimattaṃ balavataraṃ, no tathā kusala’’nti.

‘‘Suyyati, bhante nāgasena, imasmiṃ buddhasāsane kosalena raññā asadisadānaṃ dinna’’nti? ‘‘Āma, mahārāja, suyyatī’’ti. ‘‘Api nu kho, bhante nāgasena, kosalarājā taṃ asadisaṃ dānaṃ datvā tatonidānaṃ kañci diṭṭhadhammikaṃ bhogaṃ vā yasaṃ vā sukhaṃ vā paṭilabhī’’ti [paṭilabhatīti (ka.)]? ‘‘Na hi, mahārājā’’ti. ‘‘Yadi, bhante nāgasena, kosalarājā evarūpaṃ anuttaraṃ dānaṃ datvāpi na labhi [na labhati (ka.)] tatonidānaṃ kañci diṭṭhadhammikaṃ bhogaṃ vā yasaṃ vā sukhaṃ vā, tena hi, bhante nāgasena, akusalaṃ yeva adhimattaṃ balavataraṃ, no tathā kusala’’nti.

‘‘Parittattā, mahārāja, akusalaṃ khippaṃ pariṇamati, vipulattā kusalaṃ dīghena kālena pariṇamati, upamāyapi, mahārāja, etaṃ upaparikkhitabbaṃ. Yathā, mahārāja, aparante janapade kumudabhaṇḍikā nāma dhaññajāti māsalūnā [māsapūrā (ka.)] antogehagatā hoti, sālayo chappañcamāsehi pariṇamanti , kiṃ panettha, mahārāja, antaraṃ ko viseso kumudabhaṇḍikāya ca sālīnañcā’’ti? ‘‘Parittattā, bhante, kumudabhaṇḍikāya, vipulattā ca sālīnaṃ. Sālayo, bhante nāgasena, rājārahā rājabhojanaṃ, kumudabhaṇḍikā dāsakammakarānaṃ bhojana’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, parittattā akusalaṃ khippaṃ pariṇamati, vipulattā kusalaṃ dīghena kālena pariṇamatī’’ti.

‘‘Yaṃ tattha, bhante nāgasena, khippaṃ pariṇamati, taṃ nāma loke adhimattaṃ balavataraṃ, tasmā akusalaṃ balavataraṃ, no tathā kusalaṃ. Yathā nāma, bhante nāgasena, yo koci yodho mahatimahāyuddhaṃ pavisitvā paṭisattuṃ upakacchake gahetvā ākaḍḍhitvā khippataraṃ sāmino upaneyya, so yodho loke samattho sūro nāma. Yo ca bhisakko khippaṃ sallaṃ uddharati rogamapaneti, so bhisakko cheko nāma. Yo gaṇako sīghasīghaṃ gaṇetvā khippaṃ dassayati, so gaṇako cheko nāma. Yo mallo khippaṃ paṭimallaṃ ukkhipitvā uttānakaṃ pāteti, so mallo samattho sūro nāma. Evameva kho, bhante nāgasena, yaṃ khippaṃ pariṇamati kusalaṃ vā akusalaṃ vā, taṃ loke adhimattaṃ balavatara’’nti.




“尊者龙军，你特意挑选了六个人作为例子。” “是的，大王。” “那么，尊者龙军，恶的力量更强大，善的力量不如恶。尊者龙军，我一天就看到十个人因为恶业的果报而被钉在木桩上，我还看到二十人、三十人、四十四人、五十人、一百人、一千人因为恶业的果报而被钉在木桩上。尊者龙军，难陀王朝有一位将军的儿子，名叫婆陀沙罗，他与旃陀笈多王发生了战争。尊者龙军，在那场战争中，双方军队各有八十万士兵，据说，每砍下一个头，就会出现一个无头鬼，所有这些人都是因为恶业的果报而遭受了这种不幸。尊者龙军，因为这个原因，我才说恶的力量更强大，善的力量不如恶。”
“尊者龙军，听说在这个佛法中，憍萨罗王曾经布施过无与伦比的布施。” “是的，大王，我听说了。” “尊者龙军，憍萨罗王布施了如此殊胜的布施之后，有没有在现世获得财富、名声或快乐呢？” “没有，大王。” “尊者龙军，如果憍萨罗王布施了如此殊胜的布施之后，也没有在现世获得财富、名声或快乐，那么，尊者龙军，恶的力量更强大，善的力量不如恶。”
“大王，因为恶的力量小，所以它很快成熟，因为善的力量大，所以它需要很长时间才能成熟，大王，也可以用比喻来说明这一点。大王，边远地区有一种名为稻谷的植物，播种一个月后就成熟了，在室内种植，六个月后就成熟了，大王，稻谷和水稻之间有什么区别和不同呢？” “尊者，稻谷的力量小，水稻的力量大。尊者龙军，水稻是给国王吃的，是国王的食物，而稻谷是给奴隶和仆人吃的。” “同样地，大王，因为恶的力量小，所以它很快成熟，因为善的力量大，所以它需要很长时间才能成熟。”
“尊者龙军，世间认为，快速成熟的东西力量更强大，因此，恶的力量更强大，善的力量不如恶。尊者龙军，例如，一位战士参加一场大战，抓住敌人，把他打倒，迅速带到指挥官面前，这位战士在世间被认为是能干的、勇敢的。一位医生能迅速取出箭头，治好疾病，这位医生被认为是高明的。一位数学家能迅速计算，迅速给出答案，这位数学家被认为是高明的。一位摔跤手能迅速把对手摔倒在地，这位摔跤手被认为是能干的、勇敢的。同样地，尊者龙军，善或恶，哪个快速成熟，哪个在世间就被认为是力量更强大的。”


‘‘Ubhayampi taṃ, mahārāja, kammaṃ samparāyavedanīyameva, api ca kho akusalaṃ sāvajjatāya khaṇena diṭṭhadhammavedanīyaṃ hoti, pubbakehi, mahārāja, khattiyehi ṭhapito eso niyamo ‘yo pāṇaṃ hanati, so daṇḍāraho…pe… yo adinnaṃ ādiyati…pe… yo paradāraṃ gacchati…pe… yo musā bhaṇati…pe… yo gāmaṃ ghāteti…pe… yo panthaṃ dūseti…pe… yo nikatiṃ karoti…pe… yo vañcanaṃ karoti, so daṇḍāraho vadhitabbo chettabbo bhettabbo hantabbo’ti. Taṃ te upādāya vicinitvā vicinitvā daṇḍenti vadhenti chindanti bhindanti hananti ca, api nu, mahārāja, atthi kehici ṭhapito niyamo ‘yo dānaṃ vā deti, sīlaṃ vā rakkhati, uposathakammaṃ vā karoti, tassa dhanaṃ vā yasaṃ vā dātabba’nti; api nu taṃ vicinitvā vicinitvā dhanaṃ vā yasaṃ vā denti, corassa katakammassa vadhabandhanaṃ viyā’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Yadi, mahārāja, dāyakānaṃ vicinitvā vicinitvā dhanaṃ vā yasaṃ vā dadeyyuṃ, kusalampi diṭṭhadhammavedanīyaṃ bhaveyya, yasmā ca kho, mahārāja, dāyake na vicinanti ‘dhanaṃ vā yasaṃ vā dassāmā’ti, tasmā kusalaṃ na diṭṭhadhammavedanīyaṃ. Iminā, mahārāja, kāraṇena akusalaṃ diṭṭhadhammavedanīyaṃ, samparāyeva so adhimattaṃ balavataraṃ vedanaṃ vedayatī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, tavādisena buddhimantena vinā neso pañho sunibbeṭhiyo, lokikaṃ, bhante nāgasena, lokuttarena viññāpita’’nti.

Kusalākusalabalavatarapañho tatiyo.

4. Pubbapetādisapañho





“大王，这两种行为都会带来未来的果报，但是，由于恶行应该受到惩罚，它在现世就会带来果报。大王，以前的国王们制定了这样的规则：‘杀生者应该受到惩罚……，偷盗者应该受到惩罚……，邪淫者应该受到惩罚……，说谎者应该受到惩罚……，杀人犯应该受到惩罚……，拦路抢劫者应该受到惩罚……，盗贼应该受到惩罚……，骗子应该受到惩罚，应该受到惩罚、处死、肢解、杀害。’他们根据这些规则，选择、挑选（罪犯），惩罚他们，处死他们，肢解他们，杀害他们。大王，有没有制定这样的规则：‘布施的人、持戒的人、参加布萨的人，应该给予财富或名声。’他们是否也选择、挑选（这些人），给予他们财富或名声，就像对待小偷的惩罚一样呢？” “没有，尊者。” “大王，如果他们选择、挑选布施的人，给予他们财富或名声，那么善行也会在现世带来果报。大王，正因为他们没有选择布施的人，说：‘我们要给予他财富或名声’，所以善行没有在现世带来果报。大王，因为这个原因，恶行在现世带来果报，将来它也会带来更强大的果报。” “好极了，尊者龙军，如果不是像你这样有智慧的人，这个问题就无法得到圆满的解答，尊者龙军，你用出世间的智慧解释了世间的道理。”
Kusalākusalabalavatarapañho 第三
4. Pubbapetādisapañho（关于前世今生的问题）

4. ‘‘Bhante nāgasena, ime dāyakā dānaṃ datvā pubbapetānaṃ ādisanti [uddisanti (ka. sī.)] ‘idaṃ tesaṃ pāpuṇātū’ti, api nu te kiñci tatonidānaṃ vipākaṃ paṭilabhantī’’ti? ‘‘Keci, mahārāja, paṭilabhanti, keci nappaṭilabhantī’’ti. ‘‘Ke, bhante, paṭilabhanti, ke nappaṭilabhantī’’ti? ‘‘Nirayūpapannā, mahārāja, nappaṭilabhanti, saggagatā nappaṭilabhanti, tiracchānayonigatā nappaṭilabhanti, catunnaṃ petānaṃ tayo petā nappaṭilabhanti vantāsikā khuppipāsino nijjhāmataṇhikā, labhanti petā paradattūpajīvino, tepi saramānā yeva labhantī’’ti.

‘‘Tena hi, bhante nāgasena, dāyakānaṃ dānaṃ visositaṃ [visotaṃ (sī. pī.)] hoti aphalaṃ, yesaṃ uddissa kataṃ yadi te nappaṭilabhantī’’ti? ‘‘Na hi taṃ, mahārāja, dānaṃ aphalaṃ hoti avipākaṃ, dāyakā yeva tassa phalaṃ anubhavantī’’ti. ‘‘Tena hi, bhante nāgasena, kāraṇena maṃ saññāpehī’’ti. ‘‘Idha, mahārāja, keci manussā macchamaṃsasurābhattakhajjakāni paṭiyādetvā ñātikulaṃ gacchanti, yadi te ñātakā taṃ upāyanaṃ na sampaṭiccheyyuṃ, api nu taṃ upāyanaṃ visositaṃ gaccheyya vinasseyya vā’’ti? ‘‘Na hi, bhante, sāmikānaṃ yeva taṃ hotī’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, dāyakā yeva tassa phalaṃ anubhavanti. Yathā pana , mahārāja, puriso gabbhaṃ paviṭṭho asati purato nikkhamanamukhe kena nikkhameyyā’’ti. ‘‘Paviṭṭheneva bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, dāyakā yeva tassa phalaṃ anubhavantī’’ti. ‘‘Hotu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmi, dāyakā yeva tassa phalaṃ anubhavanti, na mayaṃ taṃ kāraṇaṃ vilomemāti.

‘‘Bhante nāgasena, yadi imesaṃ dāyakānaṃ dinnadānaṃ pubbapetānaṃ pāpuṇāti, te ca tassa vipākaṃ anubhavanti. Tena hi yo pāṇātipātī luddo lohitapāṇī paduṭṭhamanasaṅkappo manusse ghātetvā dāruṇaṃ kammaṃ katvā pubbapetānaṃ ādiseyya ‘imassa me kammassa vipāko pubbapetānaṃ pāpuṇātū’ti, api nu tassa vipāko pubbapetānaṃ pāpuṇātī’’ti? ‘‘Na hi, mahārājā’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, ko tattha hetu kiṃ kāraṇaṃ, yena kusalaṃ pāpuṇāti akusalaṃ na pāpuṇātī’’ti? ‘‘Neso, mahārāja, pañho pucchitabbo, mā ca tvaṃ, mahārāja, ‘visajjako atthī’ti apucchitabbaṃ pucchi, ‘kissa ākāso nirālambo, kissa gaṅgā uddhammukhā na sandati, kissa ime manussā ca dijā ca dvipadā migā catuppadā’ti tampi maṃ tvaṃ pucchissasī’’ti. ‘‘Nāhaṃ taṃ, bhante nāgasena, vihesāpekkho pucchāmi, api ca nibbāhanatthāya [nibbānatthāya (ka.)] sandehassa pucchāmi, bahū manussā loke vāmagāmino [pāpagāhino (syā.)] vicakkhukā, ‘kinti te otāraṃ na labheyyu’nti evāhaṃ taṃ pucchāmī’’ti. ‘‘Na sakkā, mahārāja, saha akatena ananumatena saha pāpaṃ kammaṃ saṃvibhajituṃ.



4. Pubbapetādisapañho（关于前世今生的问题）
“尊者龙军，这些布施者布施之后，会对他们的祖先说：‘愿这布施的功德回向给他们。’他们（祖先）真的能因此获得什么果报吗？” “大王，有些人能获得，有些人不能获得。” “尊者，哪些人能获得，哪些人不能获得呢？” “大王，堕入地狱的不能获得，升到天界的不能获得，投生为畜生的不能获得，四种鬼道中的三种——食呕吐物鬼、饿鬼、食粪便鬼——不能获得，只有傍生鬼能获得，他们也只能在四处游荡时获得。”
“那么，尊者龙军，布施者的布施就白费了，没有成果了，如果他们回向的对象没有获得（果报）的话。” “大王，布施并非没有成果，没有果报，布施者自己会获得果报。” “那么，尊者龙军，请你用比喻解释给我听。” “大王，有些人买了鱼、肉、酒、食物带给亲戚朋友，如果这些亲戚朋友不接受这些礼物，这些礼物会消失或损毁吗？” “不会的，尊者，这些礼物还是属于送礼的人的。” “同样地，大王，布施者自己会获得果报。大王，就像一个人进入房间，如果没有出口，他怎么出来呢？” “只能从入口出来，尊者。” “同样地，大王，布施者自己会获得果报。” “好吧，尊者龙军，我同意这种说法，布施者自己会获得果报，我们不反对这个道理。
“尊者龙军，如果这些布施者的布施能回向给他们的祖先，他们（祖先）也能获得果报。那么，一个杀生者，手染鲜血，心怀恶意，杀了人，做了恶行，然后对他的祖先说：‘愿我这种行为的果报回向给我的祖先’，他的果报会回向给他的祖先吗？” “不会的，大王。”
“尊者龙军，这是什么原因呢？为什么善的果报能够回向，恶的果报不能回向呢？” “大王，这个问题不应该问，大王，你不要问不该问的问题，你还会问我：‘天空为什么没有支撑？恒河为什么向上流而不停止？为什么会有这些人、这些鸟类、这些两足动物、这些四足动物？’” “尊者龙军，我不是为了刁难你才问这个问题，而是为了消除我的疑惑才问的。世间有许多人误入歧途，邪见很深，我想知道他们为什么不能获得解脱，所以我才问这个问题。” “大王，不能把没有做的、没有认可的恶行与（已做的）恶行混在一起。


‘‘Yathā, mahārāja, manussā udakanibbāhanena udakaṃ suvidūrampi haranti, api nu, mahārāja, sakkā ghanamahāselapabbato [pabbatato (ka.)] nibbāhanena yathicchitaṃ haritu’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, sakkā kusalaṃ saṃvibhajituṃ, na sakkā akusalaṃ saṃvibhajituṃ. Yathā vā pana, mahārāja, sakkā telena padīpo jāletuṃ, api nu, mahārāja, sakkā udakena padīpo jāletu’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, sakkā kusalaṃ saṃvibhajituṃ, na sakkā akusalaṃ saṃvibhajituṃ. Yathā vā pana, mahārāja, kassakā taḷākato udakaṃ nīharitvā dhaññaṃ paripācenti, api nu kho, mahārāja, sakkā mahāsamuddato udakaṃ nīharitvā dhaññaṃ paripācetu’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, sakkā kusalaṃ saṃvibhajituṃ, na sakkā akusalaṃ saṃvibhajitu’’nti.

‘‘Bhante nāgasena, kena kāraṇena sakkā kusalaṃ saṃvibhajituṃ, na sakkā akusalaṃ saṃvibhajituṃ. Kāraṇena maṃ saññāpehi, nāhaṃ andho anāloko sutvā vedissāmī’’ti. ‘‘Akusalaṃ, mahārāja, thokaṃ, kusalaṃ bahukaṃ, thokattā akusalaṃ kattāraṃ yeva pariyādiyati, bahukattā kusalaṃ sadevakaṃ lokaṃ ajjhottharatī’’ti. ‘‘Opammaṃ karohī’’ti.

‘‘Yathā, mahārāja, parittaṃ ekaṃ udakabindu pathaviyaṃ nipateyya, api nu kho taṃ, mahārāja, udakabindu dasapi dvādasapi yojanāni ajjhotthareyyā’’ti? ‘‘Na hi, bhante, yattha taṃ udakabindu nipatitaṃ, tattheva pariyādiyatī’’ti. ‘‘Kena kāraṇena, mahārājā’’ti? ‘‘Parittattā, bhante, udakabindussā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, parittaṃ akusalaṃ parittattā kattāraṃ yeva pariyādiyati, na sakkā saṃvibhajituṃ.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, mahatimahāmegho abhivasseyya tappayanto dharaṇitalaṃ, api nu kho so, mahārāja, mahāmegho samantato otthareyyā’’ti. ‘‘Āma, bhante, pūrayitvā so mahāmegho sobbhasara saritasākhākandarapadaradahataḷāka [mātikātaḷāka (ka.)] udapānapokkharaṇiyo dasapi dvādasapi yojanāni ajjhotthareyyā’’ti. ‘‘Kena kāraṇena, mahārājā’’ti? ‘‘Mahantattā, bhante, meghassā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, kusalaṃ bahukaṃ, bahukattā sakkā devamanussehipi saṃvibhajitu’’nti.

‘‘Bhante nāgasena, kena kāraṇena akusalaṃ thokaṃ kusalaṃ bahutara’’nti? ‘‘Idha, mahārāja, yo koci dānaṃ deti, sīlaṃ samādiyati, uposathakammaṃ karoti, so haṭṭho pahaṭṭho hasito pamudito pasannamānaso vedajāto hoti, tassa aparāparaṃ pīti uppajjati, pītimanassa bhiyyo bhiyyo kusalaṃ pavaḍḍhati.

‘‘Yathā, mahārāja, udapāne bahusalilasampuṇṇe ekena desena udakaṃ paviseyya, ekena nikkhameyya, nikkhamantepi aparāparaṃ uppajjati, na sakkā hoti khayaṃ pāpetuṃ. Evameva kho , mahārāja, kusalaṃ bhiyyo bhiyyo pavaḍḍhati. Vassasatepi ce, mahārāja, puriso kataṃ kusalaṃ āvajjeyya, āvajjite āvajjite bhiyyo bhiyyo kusalaṃ pavaḍḍhati. Tassa taṃ kusalaṃ sakkā hoti yathicchakehi saddhiṃ saṃvibhajituṃ, idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena kusalaṃ bahutaraṃ.



“大王，人们用沟渠可以把水输送到很远的地方，大王，能用沟渠随意地运送巨大的岩石吗？” “不能，尊者。” “同样地，大王，善的果报可以分享，恶的果报不能分享。大王，可以用油点燃灯，大王，可以用水点燃灯吗？” “不能，尊者。” “同样地，大王，善的果报可以分享，恶的果报不能分享。大王，农民从池塘里取水灌溉庄稼，大王，能从大海里取水灌溉庄稼吗？” “不能，尊者。” “同样地，大王，善的果报可以分享，恶的果报不能分享。”
“尊者龙军，为什么善的果报可以分享，恶的果报不能分享呢？请你解释给我听，我不是聋子，也不是瞎子，我听了就能明白。” “大王，恶的力量小，善的力量大，因为恶的力量小，所以它只会折磨作恶者自己，因为善的力量大，所以它能普照整个世界，包括天人。” “请你用比喻来说明。”
“大王，如果一小滴水落在地上，大王，这一小滴水能遍及方圆十到十二由旬吗？” “不能，尊者，这一小滴水只会停留在它落下的地方。” “大王，这是什么原因呢？” “尊者，因为水滴太小了。” “同样地，大王，因为恶的力量小，所以它只会折磨作恶者自己，不能分享。
“大王，如果下了一场大雨，雨水浸透了大地，大王，这场大雨能四处蔓延吗？” “是的，尊者，这场大雨会充满所有的河流、溪流、山谷、低洼地、池塘、水井、水池，遍及方圆十到十二由旬。” “大王，这是什么原因呢？” “尊者，因为雨水太多了。” “同样地，大王，因为善的力量大，所以它可以与天人和人们分享。”
“尊者龙军，为什么恶的力量小，善的力量大呢？” “大王，布施的人、持戒的人、参加布萨的人，他们欢喜、快乐、面带笑容、心情愉悦、内心平静、充满喜悦，他们的喜悦会越来越大，内心充满喜悦的人，善行会越来越多。
“大王，就像一个装满水的水池，水从一个地方流入，从另一个地方流出，即使流出去了，也会不断有新的水补充进来，水池里的水不会枯竭。同样地，大王，善行会越来越多。大王，即使一个人在一百年里不断地消耗他所做的善行，随着消耗，善行反而会越来越多。他可以随意地与他人分享他的善行，大王，这就是善的力量大的原因。


‘‘Akusalaṃ pana, mahārāja, karonto pacchā vippaṭisārī hoti, vippaṭisārino cittaṃ paṭilīyati paṭikuṭati paṭivattati na sampasārīyati socati tappati hāyati khīyati na parivaḍḍhati tattheva pariyādiyati. Yathā, mahārāja, sukkhāya nadiyā mahāpuḷināya unnatāvanatāya kuṭilasaṅkuṭilāya uparito parittaṃ udakaṃ āgacchantaṃ hāyati khīyati na parivaḍḍhati tattheva pariyādiyati. Evameva kho, mahārāja, akusalaṃ karontassa cittaṃ paṭilīyati paṭikuṭati paṭivattati na sampasārīyati socati tappati hāyati khīyati na parivaḍḍhati tattheva pariyādiyati, idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akusalaṃ thoka’’nti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.

Pubbapetādisapañho catuttho.

5. Supinapañho


“大王，作恶的人事后会后悔，后悔的人，内心会忧虑、苦恼、沮丧，不会开朗，他会悲伤、痛苦、叹息、消沉，（他的恶）不会增长，只会折磨他自己。大王，就像一条干涸的河流，河床高而多沙，蜿蜒曲折，从上游流下来的一点水，会消逝、干涸，不会增长，只会停留在那里。同样地，大王，作恶的人，内心会忧虑、苦恼、沮丧，不会开朗，他会悲伤、痛苦、叹息、消沉，（他的恶）不会增长，只会折磨他自己，大王，这就是恶的力量小的原因。” “好极了，尊者龙军，我同意这种说法。”
Pubbapetādisapañho 第四
5. Supinapañho（关于梦的问题）

5. ‘‘Bhante nāgasena, imasmiṃ loke naranāriyo supinaṃ passanti kalyāṇampi pāpakampi, diṭṭhapubbampi adiṭṭhapubbampi, katapubbampi akatapubbampi, khemampi sabhayampi, dūrepi santikepi, bahuvidhānipi anekavaṇṇasahassāni dissanti, kiñcetaṃ supinaṃ nāma, ko cetaṃ passatī’’ti? ‘‘Nimittametaṃ, mahārāja, supinaṃ nāma, yaṃ cittassa āpāta [āpātha (sī. pī.)] mupagacchati. Chayime, mahārāja, supinaṃ passanti, vātiko supinaṃ passati, pittiko supinaṃ passati, semhiko supinaṃ passati, devatūpasaṃhārato supinaṃ passati, samudāciṇṇato supinaṃ passati, pubbanimittato supinaṃ passati, tatra, mahārāja, yaṃ pubbanimittato supinaṃ passati, taṃ yeva saccaṃ, avasesaṃ micchā’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, yo pubbanimittato supinaṃ passati, kiṃ tassa cittaṃ sayaṃ gantvā taṃ nimittaṃ vicināti, taṃ vā nimittaṃ cittassa āpātamupagacchati, añño vā āgantvā tassa ārocetī’’ti? ‘‘Na, mahārāja, tassa cittaṃ sayaṃ gantvā taṃ nimittaṃ vicināti, nāpi añño koci āgantvā tassa āroceti, atha kho taṃ yeva nimittaṃ cittassa āpātamupagacchati. Yathā, mahārāja, ādāso na sayaṃ kuhiñci gantvā chāyaṃ vicināti, nāpi añño koci chāyaṃ ānetvā ādāsaṃ āropeti [āroceti (ka.)], atha kho yato kutoci chāyā āgantvā ādāsassa āpātamupagacchati, evameva kho, mahārāja, na tassa cittaṃ sayaṃ gantvā taṃ nimittaṃ vicināti, nāpi añño koci āgantvā āroceti, atha kho yato kutoci nimittaṃ āgantvā cittassa āpātamupagacchatī’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, yaṃ taṃ cittaṃ supinaṃ passati, api nu taṃ cittaṃ jānāti ‘evaṃ nāma vipāko bhavissati khemaṃ vā bhayaṃ vā’ti? ‘‘Na hi, mahārāja, taṃ cittaṃ jānāti ‘evaṃvipāko bhavissati khemaṃ vā bhayaṃ vā’ti, nimitte pana uppanne aññesaṃ katheti, tato te atthaṃ kathentī’’ti.

‘‘Iṅgha, bhante nāgasena, kāraṇaṃ me dassehī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, sarīre tilakā pīḷakā daddūni uṭṭhahanti lābhāya vā alābhāya vā, yasāya vā ayasāya vā, nindāya vā pasaṃsāya vā, sukhāya vā dukkhāya vā, api nu tā, mahārāja, pīḷakā jānitvā uppajjanti ‘imaṃ nāma mayaṃ atthaṃ nipphādessāmā’’’ti? ‘‘Na hi, bhante, yādise tā okāse pīḷakā sambhavanti, tattha tā pīḷakā disvā nemittakā byākaronti ‘evaṃ nāma vipāko bhavissatī’’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yaṃ taṃ cittaṃ supinaṃ passati, na taṃ cittaṃ jānāti ‘evaṃ nāma vipāko bhavissati khemaṃ vā bhayaṃ vā’ti, nimitte pana uppanne aññesaṃ katheti, tato te atthaṃ kathentī’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, yo supinaṃ passati, so niddāyanto, udāhu jāgaranto [jagganto (sī. pī.)] passatī’’ti? ‘‘Yo so, mahārāja, supinaṃ passati, na so niddāyanto passati, nāpi jāgaranto passati. Api ca okkante middhe asampatte bhavaṅge etthantare supinaṃ passati. Middhasamārūḷhassa, mahārāja, cittaṃ bhavaṅgagataṃ hoti, bhavaṅgagataṃ cittaṃ nappavattati, appavattaṃ cittaṃ sukhadukkhaṃ nappajānāti, appaṭivijānantassa supino na hoti, pavattamāne citte supinaṃ passati.



“尊者龙军，世间男女都会做梦，梦到吉祥的，梦到不吉祥的，梦到见过的，梦到没见过的，梦到做过的，梦到没做过的，梦到安全的，梦到危险的，梦到远方的，梦到近处的，梦境多种多样，成千上万，这所谓的梦究竟是什么？是谁在做梦呢？” “大王，梦是一种征兆，它出现在心中。大王，有六种情况会做梦：体液不调会做梦，风病会做梦，胆汁病会做梦，黏液病会做梦，天神扰乱会做梦，宿业成熟会做梦，前兆会做梦。大王，其中，因为前兆而做的梦是真的，其余的都是假的。”
“尊者龙军，如果是由前兆引起的梦，是心自己去寻找那个征兆，还是征兆自己出现在心中，抑或是其他人来告诉他呢？” “大王，既不是心自己去寻找那个征兆，也不是其他人来告诉他，而是征兆自己出现在心中。大王，就像影子，人不会自己去某个地方寻找影子，也不是其他人把影子带到人面前，而是影子从各处来到人面前。同样地，大王，既不是心自己去寻找那个征兆，也不是其他人来告诉他，而是征兆从各处来到心中。”
“尊者龙军，心在做梦的时候，它知道这个梦的果报是安全还是危险吗？” “大王，心不知道这个梦的果报是安全还是危险，而是把梦境告诉别人，然后由别人来解释梦的意义。”
“尊者龙军，请你解释其中的原因。” “大王，例如，身体上出现胎记、痣、斑点等等，预示着获得或失去，名声或耻辱，批评或赞扬，快乐或痛苦，大王，这些痣出现时，它们知道自己预示着什么意义吗？” “不是的，尊者，根据这些痣出现的部位，相士们会解释说：‘这预示着这样的结果。’” “同样地，大王，心在做梦的时候，它不知道这个梦的果报是安全还是危险，而是把梦境告诉别人，然后由别人来解释梦的意义。”
“尊者龙军，做梦的人是在睡觉时做梦，还是在清醒时做梦呢？” “大王，做梦的人既不是在睡觉时做梦，也不是在清醒时做梦，而是在入睡和醒来之间，还没有完全进入熟睡状态时做梦。大王，进入熟睡状态时，心处于潜意识状态，处于潜意识状态的心不会运作，不运作的心无法感知快乐和痛苦，没有感知的人不会做梦，只有在心运作的时候才会做梦。


‘‘Yathā, mahārāja, timire andhakāre appabhāse suparisuddhepi ādāse chāyā na dissati , evameva kho, mahārāja, middhasamārūḷhe citte bhavaṅgagate tiṭṭhamānepi sarīre cittaṃ appavattaṃ hoti, appavatte citte supinaṃ na passati . Yathā, mahārāja, ādāso, evaṃ sarīraṃ daṭṭhabbaṃ; yathā andhakāro, evaṃ middhaṃ daṭṭhabbaṃ; yathā āloko, evaṃ cittaṃ daṭṭhabbaṃ.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, mahikotthaṭassa sūriyassa pabhā na dissati santā yeva sūriyarasmi appavattā hoti, appavattāya sūriyarasmiyā āloko na hoti, evameva kho, mahārāja, middhasamārūḷhassa cittaṃ bhavaṅgagataṃ hoti, bhavaṅgagataṃ cittaṃ nappavattati, appavatte citte supinaṃ na passati. Yathā, mahārāja, sūriyo, evaṃ sarīraṃ daṭṭhabbaṃ; yathā mahikottharaṇaṃ, evaṃ middhaṃ daṭṭhabbaṃ; yathā sūriyarasmi, evaṃ cittaṃ daṭṭhabbaṃ.

‘‘Dvinnaṃ, mahārāja, santepi sarīre cittaṃ appavattaṃ hoti, middhasamārūḷhassa bhavaṅgagatassa santepi sarīre cittaṃ appavattaṃ hoti, nirodhasamāpannassa santepi sarīre cittaṃ appavattaṃ hoti, jāgarantassa, mahārāja, cittaṃ lolaṃ hoti vivaṭaṃ pākaṭaṃ anibaddhaṃ, evarūpassa citte nimittaṃ āpātaṃ na upeti. Yathā, mahārāja, purisaṃ vivaṭaṃ pākaṭaṃ akiriyaṃ arahassaṃ rahassakāmā parivajjenti, evameva kho, mahārāja, jāgarantassa dibbo attho āpātaṃ na upeti, tasmā jāgaranto supinaṃ na passati. Yathā vā pana, mahārāja, bhikkhuṃ bhinnājīvaṃ anācāraṃ pāpamittaṃ dussīlaṃ kusītaṃ hīnavīriyaṃ kusalā bodhipakkhiyā dhammā āpātaṃ na upenti, evameva kho, mahārāja, jāgarantassa dibbo attho āpātaṃ na upeti, tasmā jāgaranto supinaṃ na passatī’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, atthi middhassa ādimajjhapariyosāna’’nti? ‘‘Āma, mahārāja, atthi middhassa ādimajjhapariyosāna’’nti. ‘‘Katamaṃ ādi, katamaṃ majjhaṃ, katamaṃ pariyosāna’’nti? ‘‘Yo, mahārāja, kāyassa onāho pariyonāho dubbalyaṃ mandatā akammaññatā kāyassa, ayaṃ middhassa ādi; yo, mahārāja, kapiniddāpareto vokiṇṇakaṃ jaggati [vokiṇṇataṃ gacchati (nisya)], idaṃ middhassa majjhaṃ; bhavaṅgagati pariyosanaṃ. Majjhūpagato, mahārāja, kapiniddāpareto supinaṃ passati. Yathā, mahārāja, koci yatacārī samāhitacitto ṭhitadhammo acalabuddhi pahīnakotūhalasaddaṃ vanamajjhogāhitvā sukhumaṃ atthaṃ cintayati, na ca so tattha middhaṃ okkamati, so tattha samāhito ekaggacitto sukhumaṃ atthaṃ paṭivijjhati, evameva kho, mahārāja, jāgaro na middhasamāpanno , majjhūpagato kapiniddāpareto supinaṃ passati. Yathā, mahārāja, kotūhalasaddo, evaṃ jāgaraṃ daṭṭhabbaṃ; yathā vivittaṃ vanaṃ, evaṃ kapiniddāpareto daṭṭhabbo ; yathā so kotūhalasaddaṃ ohāya middhaṃ vivajjetvā majjhattabhūto sukhumaṃ atthaṃ paṭivijjhati, evaṃ jāgaro na middhasamāpanno kapiniddāpareto supinaṃ passatī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.

Supinapañho pañcamo.

6. Akālamaraṇapañho





“大王，在黑暗中，在昏暗的光线下，即使是非常干净的镜子上也看不到影子，同样地，大王，在熟睡时，心处于潜意识状态，即使身体存在，心也不运作，心不运作就不会做梦。大王，身体就像镜子，睡眠就像黑暗，心就像光。
“大王，就像太阳还没有升起时，看不到它的光芒，虽然阳光存在，但它不运作，不运作的阳光就没有光亮。同样地，大王，熟睡时，心处于潜意识状态，处于潜意识状态的心不会运作，心不运作就不会做梦。大王，身体就像太阳，睡眠就像地平线，心就像阳光。
“大王，有两种情况下，即使身体存在，心也不运作：熟睡时，心处于潜意识状态，即使身体存在，心也不运作；进入灭尽定的人，即使身体存在，心也不运作。大王，清醒时，心散乱、开放、外露、不受控制，这样的心不会出现征兆。大王，就像一个暴露、外露、不行动、没有秘密、想要秘密的人会被人们回避，同样地，大王，清醒时，天眼通不会出现，所以清醒时不会做梦。大王，就像破戒的、行为不端的、与恶人交往的、没有道德的、懒惰的、没有精进的比丘不会获得通往菩提的善法，同样地，大王，清醒时，天眼通不会出现，所以清醒时不会做梦。”
“尊者龙军，睡眠有开始、中间和结束吗？” “是的，大王，睡眠有开始、中间和结束。” “什么是开始，什么是中间，什么是结束呢？” “大王，身体的疲倦、困乏、无力、迟钝、不活动，这是睡眠的开始；大王，从昏沉入睡到半睡半醒，这是睡眠的中间；进入潜意识状态是睡眠的结束。大王，在中间阶段，在半睡半醒时会做梦。大王，就像一个修行者，内心平静，精神稳定，意志坚定，断除了对声音的执着，进入森林深处，思考微妙的道理，他不会在那里昏睡，他在那里内心平静，精神集中，理解微妙的道理，同样地，大王，清醒不是熟睡状态，在中间阶段，在半睡半醒时会做梦。大王，嘈杂的声音就像清醒，寂静的森林就像半睡半醒，就像他舍弃嘈杂的声音，远离昏睡，处于中间状态，理解微妙的道理，同样地，清醒不是熟睡状态，在半睡半醒时会做梦。” “好极了，尊者龙军，我同意这种说法。”
Supinapañho 第五
6. Akālamaraṇapañho（关于非时死亡的问题）

6. ‘‘Bhante nāgasena, ye te sattā maranti, sabbe te kāle yeva maranti, udāhu akālepi marantī’’ti? ‘‘Atthi, mahārāja, kālepi maraṇaṃ, atthi akālepi maraṇa’’nti.

‘‘Bhante nāgasena, ke kāle maranti, ke akāle marantī’’ti? ‘‘Diṭṭhapubbā pana, mahārāja, tayā ambarukkhā vā jamburukkhā vā, aññasmā vā pana phalarukkhā phalāni patantāni āmāni ca pakkāni cā’’ti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Yāni tāni, mahārāja, phalāni rukkhato patanti, sabbāni tāni kāle yeva patanti, udāhu akālepī’’ti? ‘‘Yāni tāni, bhante nāgasena, phalāni paripakkāni vilīnāni patanti, sabbāni tāni kāle patanti. Yāni pana tāni avasesāni phalāni tesu kānici kimividdhāni patanti, kānici laguḷahatāni [sakuṇapahatā (syā.), lakuṭahatāni (sī. pī. ka.)] patanti, kānici vātappahatāni patanti, kānici antopūtikāni hutvā patanti, sabbāni tāni akāle patantī’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ye te jarāvegahatā maranti, te yeva kāle maranti, avasesā keci kammappaṭibāḷhā maranti, keci gatippaṭibāḷhā maranti, keci kiriyappaṭibāḷhā marantī’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, ye te kammappaṭibāḷhā maranti, yepi te gatippaṭibāḷhā maranti, yepi te kiriyappaṭibāḷhā maranti, yepi te jarāvegappaṭibāḷhā maranti, sabbe te kāle yeva maranti, yopi mātukucchigato marati, so tassa kālo, kāle yeva so marati. Yopi vijātaghare marati, so tassa kālo , sopi kāle yeva marati. Yopi māsiko marati…pe… yopi vassasatiko marati, so tassa kālo, kāle yeva so marati, tena hi, bhante nāgasena, akāle maraṇaṃ nāma na hoti, ye keci maranti, sabbe te kāle yeva marantī’’ti.

‘‘Sattime , mahārāja, vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle maranti. Katame satta? Jighacchito, mahārāja, bhojanaṃ alabhamāno upahatabbhantaro vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, pipāsito, mahārāja, pānīyaṃ alabhamāno parisukkhahadayo vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, ahinā daṭṭho, mahārāja, visavegābhihato tikicchakaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, visamāsito, mahārāja, ḍayhantesu aṅgapaccaṅgesu agadaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, aggigato, mahārāja, jhāyamāno nibbāpanaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, udakagato, mahārāja, patiṭṭhaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, sattihato, mahārāja, ābādhiko bhisakkaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, ime kho, mahārāja, satta vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle maranti. Tatrāpāhaṃ, mahārāja, ekaṃsena vadāmi.

‘‘Aṭṭhavidhena, mahārāja, sattānaṃ kālaṅkiriyā hoti, vātasamuṭṭhānena pittasamuṭṭhānena semhasamuṭṭhānena sannipātikena utuvipariṇāmena visamaparihārena opakkamikena kammavipākena, mahārāja, sattānaṃ kālaṅkiriyā hoti. Tatra, mahārāja, yadidaṃ kammavipākena kālaṅkiriyā, sā yeva tattha sāmayikā [sāmāyikā (ka.)] kālaṅkiriyā, avasesā asāmayikā kālaṅkiriyāti. Bhavati ca –

‘‘‘Jighacchāya pipāsāya, ahidaṭṭhā [ahidaṭṭho (sī.), ahinā daṭṭho (pī.)] visena ca;

Aggiudakasattīhi, akāle tattha mīyati;

Vātapittena semhena, sannipātenutūhi ca;

Visamopakkamakammehi, akāle tattha mīyatī’ti.



“尊者龙军，那些死去的人，都是寿终正寝而死，还是也有非时死亡呢？” “大王，有寿终正寝而死的，也有非时死亡的。”
“尊者龙军，哪些人是寿终正寝而死，哪些人是非时死亡呢？” “大王，你以前见过芒果树、柚子树或者其他果树上的果实掉落，有生的也有熟的，对吗？” “是的，尊者。” “大王，那些从树上掉落的果实，都是成熟后掉落的，还是也有不成熟就掉落的呢？” “尊者龙军，那些成熟的、腐烂的果实掉落，都是寿终正寝。其余的果实，有些因为各种原因掉落，有些被棍棒击落，有些被风吹落，有些内部腐烂后掉落，这些都是非时掉落。” “同样地，大王，那些因为年老体衰而死的人，是寿终正寝而死，其余的有些人因为业力成熟而死，有些人因为四大不调而死，有些人因为行为不当而死。”
“尊者龙军，那些因为业力成熟而死的，那些因为四大不调而死的，那些因为行为不当而死的，那些因为年老体衰而死的，都是寿终正寝而死，即使是还在母亲肚子里的胎儿死了，这也是他的寿数到了，他是寿终正寝而死。即使是在产房里死了，这也是他的寿数到了，他也是寿终正寝而死。即使是一个月大的婴儿死了……即使是一百岁的人死了，这也是他的寿数到了，他也是寿终正寝而死。所以，尊者龙军，没有非时死亡这回事，所有死去的人都是寿终正寝而死。”
“大王，即使还有剩余寿命，也有七种情况属于非时死亡。哪七种呢？大王，饥饿的人，得不到食物，内心痛苦，即使还有剩余寿命，也是非时死亡；口渴的人，得不到水，非常难受，即使还有剩余寿命，也是非时死亡；被火烧伤的人，非常痛苦，得不到治疗，即使还有剩余寿命，也是非时死亡；中毒的人，四肢燃烧，得不到药物，即使还有剩余寿命，也是非时死亡；掉进火里的人，正在燃烧，得不到救助，即使还有剩余寿命，也是非时死亡；掉进水里的人，找不到支撑，即使还有剩余寿命，也是非时死亡；被他人伤害的病人，得不到治疗，即使还有剩余寿命，也是非时死亡。大王，这七种情况，即使还有剩余寿命，也是非时死亡。大王，我在这里只说了一方面。
“大王，众生的死亡有八种原因：风病引起的，胆汁病引起的，黏液病引起的，三种体液混合引起的，季节变化引起的，中毒引起的，意外事故引起的，业力成熟引起的。大王，众生的死亡有这八种原因。大王，其中，因为业力成熟而死的，才是寿终正寝，其余的都是非时死亡。就像偈子所说的：
“‘因饥饿、因口渴，被火烧、被毒害；
因火灾、因水灾，被外力，非时死；
因风病、因胆病，因黏液，混合病；
因季节，因意外，因业力，非时死。’”


‘‘Keci , mahārāja, sattā pubbe katena tena tena akusalakammavipākena maranti. Idha, mahārāja, yo pubbe pare jighacchāya māreti, so bahūni vassasatasahassāni jighacchāya paripīḷito chāto parikilanto sukkhamilātahadayo bubhukkhito [sukkhito (sī. pī. ka.)] visukkhito jhāyanto abbhantaraṃ pariḍayhanto jighacchāya yeva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.

‘‘Yo pubbe pare pipāsāya māreti, so bahūni vassasatasahassāni peto hutvā nijjhāmataṇhiko samāno lūkho kiso parisukkhitahadayo pipāsāya yeva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.

‘‘Yo pubbe pare ahinā ḍaṃsāpetvā māreti, so bahūni vassasatasahassāni ajagaramukheneva ajagaramukhaṃ kaṇhasappamukheneva kaṇhasappamukhaṃ parivattitvā tehi khāyitakhāyito ahīhi daṭṭho yeva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.

‘‘Yo pubbe pare visaṃ datvā māreti, so bahūni vassasatasahassāni ḍayhantehi aṅgapaccaṅgehi bhijjamānena sarīrena kuṇapagandhaṃ vāyanto viseneva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.

‘‘Yo pubbe pare agginā māreti, so bahūni vassasatasahassāni aṅgārapabbateneva aṅgārapabbataṃ yamavisayeneva yamavisayaṃ parivattitvā daḍḍhavidaḍḍhagatto agginā yeva marati daharopi majjhimopi malallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.

‘‘Yo pubbe pare udakena māreti, so bahūni vassasatasahassāni hataviluttabhaggadubbalagatto khubbhitacitto [khubhitacitto (sī. pī.)] udakeneva [udake yeva (bahūsu)] marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.

‘‘Yo pubbe pare sattiyā māreti, so bahūni vassasatasahassāni chinnabhinnakoṭṭitavikoṭṭito sattimukhasamāhato sattiyā yeva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ’’.

‘‘Bhante nāgasena, akāle maraṇaṃ atthīti yaṃ vadeti, iṅgha me tvaṃ tattha kāraṇaṃ atidisāti’’. ‘‘Yathā, mahārāja, mahatimahāaggikkhandho ādinnatiṇakaṭṭhasākhāpalāso pariyādinnabhakkho upādānasaṅkhayā nibbāyati, so aggi vuccati ‘anītiko anupaddavo samaye nibbuto nāmā’ti, evameva kho, mahārāja, yo koci bahūni divasasahassāni jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘samaye maraṇamupagato’ti.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, mahatimahāaggikkhandho ādinnatiṇakaṭṭhasākhāpalāso assa, taṃ apariyādinne yeva tiṇakaṭṭhasākhāpalāse mahatimahāmegho abhippavassitvā nibbāpeyya, api nu kho, mahārāja, mahāaggikkhandho samaye nibbuto nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana so, mahārāja, pacchimo aggikkhandho purimakena aggikkhandhena samasamagatiko nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, meghena paṭipīḷito so aggikkhandho asamaye nibbuto’’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā pittasamuṭṭhānena vā semhasamuṭṭhānena vā sannipātikena vā utupariṇāmajena vā visamaparihārajena vā opakkamikena vā jighacchāya vā pipāsāya vā sappadaṭṭhena vā visamāsitena vā agginā vā udakena vā sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthi.



“大王，有些人因为前世所做的恶业而死。大王，例如，前世让别人挨饿的人，他会经历许多百万年遭受饥饿的折磨，憔悴、虚弱、内心痛苦、饥肠辘辘、身体枯瘦、焦躁不安，内心如焚，最终因为饥饿而死，无论他是年轻的、中年的、还是年老的，这都是他的寿终正寝。
前世让别人口渴的人，他会经历许多百万年遭受口渴的折磨，就像饿鬼一样，憔悴、消瘦、非常痛苦，最终因为口渴而死，无论他是年轻的、中年的、还是年老的，这都是他的寿终正寝。
前世用火烧死别人的人，他会经历许多百万年，像蟒蛇一样反复被蟒蛇吞噬，像黑蛇一样反复被黑蛇吞噬，被这些蛇类反复吞食，最终被火烧死，无论他是年轻的、中年的、还是年老的，这都是他的寿终正寝。
前世用毒药毒死别人的人，他会经历许多百万年，四肢燃烧，身体溃烂，散发着腐臭的气味，最终因为中毒而死，无论他是年轻的、中年的、还是年老的，这都是他的寿终正寝。
前世用火烧死别人的人，他会经历许多百万年，像燃烧的煤山一样反复进入燃烧的煤山，像地狱一样反复进入地狱，被烈焰焚烧，最终被火烧死，无论他是年轻的、中年的、还是年老的，这都是他的寿终正寝。
前世用溺水的方式杀死别人的人，他会经历许多百万年，身体残缺不全，虚弱无力，内心恐惧，最终因为溺水而死，无论他是年轻的、中年的、还是年老的，这都是他的寿终正寝。
前世用武器杀死别人的人，他会经历许多百万年，身体被砍断、击碎、肢解，被武器击中，最终因为武器而死，无论他是年轻的、中年的、还是年老的，这都是他的寿终正寝。”
“尊者龙军，你说存在非时死亡，请你解释其中的原因。” “大王，例如，一堆熊熊燃烧的大火，它所需要的草、木、树枝、树叶等燃料都准备好了，它燃烧殆尽后熄灭了，这火被称为‘没有意外、没有障碍，寿终正寝’，同样地，大王，一个人活了很久，年老体衰，没有意外、没有障碍地死去，这被称为‘寿终正寝’。
大王，例如，一堆熊熊燃烧的大火，它所需要的草、木、树枝、树叶等燃料都准备好了，可是还没烧完，一场大雨倾盆而下，把火浇灭了，大王，这堆火算是寿终正寝吗？” “不是的，尊者。” “大王，为什么后面的火没有像前面的火一样寿终正寝呢？” “尊者，因为突如其来的大雨，这堆火非时熄灭了。” “同样地，大王，那些非时死亡的人，是因为突如其来的疾病，或是因为风病、胆汁病、黏液病、三种体液混合、季节变化、中毒、意外事故、饥饿、口渴、被蛇咬、中毒、火灾、水灾、被武器伤害而死。大王，这就是存在非时死亡的原因。”


‘‘Yathā vā pana, mahārāja, gagane mahatimahāvalāhako uṭṭhahitvā ninnañca thalañca paripūrayanto abhivassati, so vuccati ‘megho anītiko anupaddavo vassatī’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci ciraṃ jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘samaye maraṇamupagato’ti.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, gagane mahatimahāvalāhako uṭṭhahitvā antarāyeva mahatā vātena abbhatthaṃ gaccheyya, api nu kho so, mahārāja, mahāvalāhako samaye vigato nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana so, mahārāja, pacchimo valāhako purimena valāhakena samasamagatiko nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, vātena paṭipīḷito so valāhako asamayappatto yeva vigato’’ti . ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, balavā āsīviso kupito kiñcideva purisaṃ ḍaṃseyya, tassa taṃ visaṃ anītikaṃ anupaddavaṃ maraṇaṃ pāpeyya, taṃ visaṃ vuccati ‘anītikamanupaddavaṃ koṭigata’nti. Evameva kho, mahārāja, yo koci ciraṃ jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘anītiko anupaddavo jīvitakoṭigato sāmayikaṃ maraṇamupagato’ti.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, balavatā āsīvisena daṭṭhassa antarāyeva āhituṇḍiko agadaṃ datvā avisaṃ kareyya, api nu kho taṃ, mahārāja, visaṃ samaye vigataṃ nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Kissa pana taṃ, mahārāja, pacchimaṃ visaṃ purimakena visena samasamagatikaṃ nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, agadena paṭipīḷitaṃ visaṃ akoṭigataṃ yeva vigata’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, issāso saraṃ pāteyya, sace so saro yathāgatigamanapathamatthakaṃ gacchati, so saro vuccati ‘anītiko anupaddavo yathāgatigamanapathamatthakaṃ gato nāmā’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci ciraṃ jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘anītiko anupaddavo samaye maraṇamupagato’ti.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, issāso saraṃ pāteyya, tassa taṃ saraṃ tasmiṃ yeva khaṇe koci gaṇheyya, api nu kho so, mahārāja, saro yathāgatigamanapathamatthakaṃ gato nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana so, mahārāja, pacchimo saro purimakena sarena samasamagatiko nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, gahaṇena tassa sarassa gamanaṃ upacchinna’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.




“大王，例如，天空乌云密布，大雨倾盆而下，遍及高地和低地，这被称为‘这雨云没有意外、没有障碍地下雨’。同样地，大王，一个人活了很久，年老体衰，没有意外、没有障碍地死去，这被称为‘寿终正寝’。
“大王，例如，天空乌云密布，可是还没下雨，就被一阵大风吹散了，大王，这片乌云算是正常消散吗？” “不是的，尊者。” “大王，为什么后面的乌云没有像前面的乌云一样正常消散呢？” “尊者，因为突如其来的大风，这片乌云非时消散了。” “同样地，大王，那些非时死亡的人，是因为突如其来的疾病，或是因为风病……或是因为被武器伤害而死。大王，这就是存在非时死亡的原因。”
“大王，例如，一条毒性很强的毒蛇咬了某人，这个人因为这蛇毒没有意外、没有障碍地死了，这蛇毒被称为‘没有意外、没有障碍地发挥了它的毒性’。同样地，大王，一个人活了很久，年老体衰，没有意外、没有障碍地死去，这被称为‘没有意外、没有障碍地活到了生命的终点，是寿终正寝’。
“大王，例如，被一条毒性很强的毒蛇咬了之后，马上有人给他服用解毒药，解除了蛇毒，大王，这蛇毒算是正常失效吗？” “不是的，尊者。” “大王，为什么后面的蛇毒没有像前面的蛇毒一样正常失效呢？” “尊者，因为突如其来的解毒药，这蛇毒还没有发挥其毒性就失效了。” “同样地，大王，那些非时死亡的人，是因为突如其来的疾病，或是因为风病……或是因为被武器伤害而死。大王，这就是存在非时死亡的原因。”
“大王，例如，弓箭手射出一支箭，如果这支箭按预定的轨迹飞行，这支箭被称为‘没有意外、没有障碍地按预定轨迹飞行’。同样地，大王，一个人活了很久，年老体衰，没有意外、没有障碍地死去，这被称为‘没有意外、没有障碍，寿终正寝’。
“大王，例如，弓箭手射出一支箭，可是这支箭刚射出去就被某人抓住了，大王，这支箭算是按预定轨迹飞行吗？” “不是的，尊者。” “大王，为什么后面的箭没有像前面的箭一样按预定轨迹飞行呢？” “尊者，因为突如其来的抓捕，这支箭的飞行被中断了。” “同样地，大王，那些非时死亡的人，是因为突如其来的疾病，或是因为风病……或是因为被武器伤害而死。大王，这就是存在非时死亡的原因。”


‘‘Yathā vā pana, mahārāja, yo koci lohamayaṃ bhājanaṃ ākoṭeyya, tassa ākoṭanena saddo nibbattitvā yathāgatigamanapathamatthakaṃ gacchati, so saddo vuccati ‘anītiko anupaddavo yathāgatigamanapathamatthakaṃ gato nāmā’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci bahūni divasasahassāni jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘anītiko anupaddavo samaye maraṇamupāgato’ti.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, yo koci lohamayaṃ bhājanaṃ ākoṭeyya, tassa ākoṭanena saddo nibbatteyya, nibbatte sadde adūragate koci āmaseyya, saha āmasanena saddo nirujjheyya , api nu kho so, mahārāja, saddo yathāgatigamanapathamatthakaṃ gato nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana, mahārāja, pacchimo saddo purimakena saddena samasamagatiko nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, āmasanena so saddo uparato’’ti . ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha mahārāja kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, khette suvirūḷhaṃ dhaññabījaṃ sammā pavattamānena vassena otatavitataākiṇṇabahuphalaṃ hutvā [uṭṭhitaākiṇṇabahuphalaṃ bhavitvā (syā.)] sassuṭṭhānasamayaṃ pāpuṇāti, taṃ dhaññaṃ vuccati ‘anītikamanupaddavaṃ samayasampattaṃ nāma hotī’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci bahūni divasasahassāni jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘anītiko anupaddavo samaye maraṇamupagato’ti.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, khette suvirūḷhaṃ dhaññabījaṃ udakena vikalaṃ mareyya, api nu kho taṃ, mahārāja, dhaññaṃ asamayasampattaṃ nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana taṃ, mahārāja, pacchimaṃ dhaññaṃ purimakena dhaññena samasamagatikaṃ nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, uṇhena paṭipīḷitaṃ taṃ dhaññaṃ mata’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.

‘‘Sutapubbaṃ pana tayā, mahārāja, ‘sampannataruṇasassaṃ kimayo uṭṭhahitvā samūlaṃ nāsentī’’’ti? ‘‘Sutapubbañceva taṃ, bhante, amhehi diṭṭhapubbañcā’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho taṃ, mahārāja, sassaṃ kāle naṭṭhaṃ, udāhu akāle naṭṭha’’nti? ‘‘Akāle, bhante, yadi kho taṃ, bhante, sassaṃ kimayo na khādeyyuṃ, sassuddharaṇasamayaṃ pāpuṇeyyā’’ti. ‘‘Kiṃ pana, mahārāja, āgantukena upaghātena sassaṃ vinassati, nirupaghātaṃ sassaṃ sassuddharaṇasamayaṃ pāpuṇātī’’ti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.



“大王，例如，有人敲击金属器皿，敲击产生的声音会按其轨迹传播，这声音被称为‘没有意外、没有障碍地按其轨迹传播’。同样地，大王，一个人活了很久，年老体衰，没有意外、没有障碍地死去，这被称为‘没有意外、没有障碍，寿终正寝’。
“大王，例如，有人敲击金属器皿，发出声音，声音刚发出不远，就有人捂住了耳朵，声音立刻消失了，大王，这声音算是按其轨迹传播吗？” “不是的，尊者。” “大王，为什么后面的声音没有像前面的声音一样按其轨迹传播呢？” “尊者，因为突如其来的捂耳朵，这声音被阻止了。” “同样地，大王，那些非时死亡的人，是因为突如其来的疾病，或是因为风病……或是因为被武器伤害而死。大王，这就是存在非时死亡的原因。”
“大王，例如，田里茁壮成长的庄稼，在风调雨顺的情况下，结出了丰硕的果实，成熟后被收割，这庄稼被称为‘没有意外、没有障碍地成熟了’。同样地，大王，一个人活了很久，年老体衰，没有意外、没有障碍地死去，这被称为‘没有意外、没有障碍，寿终正寝’。
“大王，例如，田里茁壮成长的庄稼，被洪水淹死了，大王，这庄稼算是正常成熟吗？” “不是的，尊者。” “大王，为什么后面的庄稼没有像前面的庄稼一样正常成熟呢？” “尊者，因为突如其来的洪水，这庄稼死了。” “同样地，大王，那些非时死亡的人，是因为突如其来的疾病，或是因为风病……或是因为被武器伤害而死。大王，这就是存在非时死亡的原因。”
“大王，你以前听说过‘生长茂盛的庄稼被虫子咬坏，连根拔起’吗？” “尊者，我以前听说过，也亲眼见过。” “大王，这庄稼是正常死亡，还是非时死亡呢？” “尊者，是非时死亡。尊者，如果虫子没有咬它，它会正常成熟的。” “大王，庄稼是因为突如其来的虫害而死亡，如果没有虫害，它会正常成熟吗？” “是的，尊者。” “同样地，大王，那些非时死亡的人，是因为突如其来的疾病，或是因为风病……或是因为被武器伤害而死。大王，这就是存在非时死亡的原因。”


‘‘Sutapubbaṃ pana tayā, mahārāja, ‘sampanne sasse phalabhāranamite mañcaritapatte karakavassaṃ nāma vassajāti nipatitvā vināseti aphalaṃ karotī’ti? ‘‘Sutapubbañceva taṃ, bhante, amhehi diṭṭhapubbañcā’’ti. ‘‘Api nu kho taṃ, mahārāja, sassaṃ kāle naṭṭhaṃ, udāhu akāle naṭṭha’’nti? ‘‘Akāle, bhante, yadi kho taṃ, bhante, sassaṃ karakavassaṃ na vasseyya sassuddharaṇasamayaṃ pāpuṇeyyā’’ti. ‘‘Kiṃ pana, mahārāja, āgantukena upaghātena sassaṃ vinassati, nirupaghātaṃ sassaṃ sassuddharaṇasamayaṃ pāpuṇātī’’ti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā pittasamuṭṭhānena vā semhasamuṭṭhānena vā sannipātikena vā utupariṇāmajena vā visamaparihārajena vā opakkamikena vā jighacchāya vā pipāsāya vā sappadaṭṭhena vā visamāsitena vā agginā vā udakena vā sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Yadi pana āgantukena rogena paṭipīḷito na bhaveyya, samayeva maraṇaṃ pāpuṇeyya. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthī’’ti.

‘‘Acchariyaṃ , bhante nāgasena, abbhutaṃ bhante nāgasena, sudassitaṃ kāraṇaṃ, sudassitaṃ opammaṃ akāle maraṇassa paridīpanāya, ‘atthi akāle maraṇa’nti uttānīkataṃ pākaṭaṃ kataṃ vibhūtaṃ kataṃ, acittavikkhittakopi, bhante nāgasena, manujo ekamekenapi tāva opammena niṭṭhaṃ gaccheyya ‘atthi akāle maraṇa’nti , kiṃ pana manujo sacetano? Paṭhamopammenevāhaṃ, bhante, saññatto ‘atthi akāle maraṇa’nti, api ca aparāparaṃ nibbāhanaṃ sotukāmo na sampaṭicchi’’nti.

Akālamaraṇapañho chaṭṭho.

7. Cetiyapāṭihāriyapañho



“大王，你以前听说过‘成熟的庄稼，果实累累，枝繁叶茂，一种叫做‘冰雹’的雨水降下来，摧毁了它，使它颗粒无收’吗？” “尊者，我以前听说过，也亲眼见过。” “大王，这庄稼是正常死亡，还是非时死亡呢？” “尊者，是非时死亡。尊者，如果冰雹没有下，它会正常成熟的。” “大王，庄稼是因为突如其来的灾害而死亡，如果没有灾害，它会正常成熟吗？” “是的，尊者。” “同样地，大王，那些非时死亡的人，是因为突如其来的疾病，或是因为风病、胆汁病、黏液病、三种体液混合、季节变化、中毒、意外事故、饥饿、口渴、被蛇咬、中毒、火灾、水灾、被武器伤害而死。如果他没有遭受突如其来的疾病，他就会寿终正寝。大王，这就是存在非时死亡的原因。”
“尊者龙军，真是不可思议，真是奇特！你很好地阐述了非时死亡的原因，并以精妙的比喻加以说明，清晰地揭示了非时死亡的存在。尊者龙军，即使是心不在焉的人，仅凭一个比喻就能理解‘存在非时死亡’的道理，更何况是专注的人呢？尊者，我从第一个比喻就已经明白了‘存在非时死亡’的道理，其他的比喻我不想再听了。”
Akālamaraṇapañho 第六
7. Cetiyapāṭihāriyapañho（关于佛塔奇迹的问题）

7. ‘‘Bhante nāgasena, sabbesaṃ parinibbutānaṃ cetiye pāṭihīraṃ hoti, udāhu ekaccānaṃ yeva hotī’’ti? ‘‘Ekaccānaṃ, mahārāja, hoti, ekaccānaṃ na hotī’’ti. ‘‘Katamesaṃ, bhante, hoti, katamesaṃ na hotī’’ti? ‘‘Tiṇṇannaṃ, mahārāja, aññatarassa adhiṭṭhānā parinibbutassa cetiye pāṭihīraṃ hoti. Katamesaṃ tiṇṇannaṃ? Idha, mahārāja, arahā devamanussānaṃ anukampāya tiṭṭhantova adhiṭṭhāti ‘evaṃnāma cetiye pāṭihīraṃ hotū’ti, tassa adhiṭṭhānavasena cetiye pāṭihīraṃ hoti, evaṃ arahato adhiṭṭhānavasena parinibbutassa cetiye pāṭihīraṃ hoti.

‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, devatā manussānaṃ anukampāya parinibbutassa cetiye pāṭihīraṃ dassenti ‘iminā pāṭihīrena saddhammo niccasampaggahito bhavissati, manussā ca pasannā kusalena abhivaḍḍhissantī’ti, evaṃ devatānaṃ adhiṭṭhānavasena parinibbutassa cetiye pāṭihīraṃ hoti.

‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, itthī vā puriso vā saddho pasanno paṇḍito byatto medhāvī buddhisampanno yoniso cintayitvā gandhaṃ vā mālaṃ vā dussaṃ vā aññataraṃ vā kiñci adhiṭṭhahitvā cetiye ukkhipati ‘evaṃnāma hotū’ti, tassapi adhiṭṭhānavasena parinibbutassa cetiye pāṭihīraṃ hoti, evaṃ manussānaṃ adhiṭṭhānavasena parinibbutassa cetiye pāṭihīraṃ hoti.

‘‘Imesaṃ kho, mahārāja, tiṇṇannaṃ aññatarassa adhiṭṭhānavasena parinibbutassa cetiye pāṭihīraṃ hoti.

‘‘Yadi, mahārāja, tesaṃ adhiṭṭhānaṃ na hoti, khīṇāsavassapi chaḷabhiññassa cetovasippattassa cetiye pāṭihīraṃ na hoti, asatipi , mahārāja, pāṭihīre caritaṃ disvā suparisuddhaṃ okappetabbaṃ niṭṭhaṃ gantabbaṃ saddahitabbaṃ ‘suparinibbuto ayaṃ buddhaputto’’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.

Cetiyapāṭihāriyapañho sattamo.

8. Dhammābhisamayapañho



“尊者龙军，所有圆寂者的佛塔都有奇迹吗？还是只有一部分有呢？” “只有一部分有，大王，一部分没有。” “哪些有，哪些没有呢，尊者？” “大王，三种情况之中任意一种成立，圆寂者的佛塔就会有奇迹。哪三种呢？大王，有阿罗汉为了慈悲世间及天人，发愿说：‘愿这座佛塔出现奇迹’，由于他的发愿，佛塔就会出现奇迹。这样，由于阿罗汉的发愿，圆寂者的佛塔就会出现奇迹。
“又，大王，天神为了慈悲世间及人类，让圆寂者的佛塔出现奇迹，心想：‘由于这个奇迹，正法将会被永恒接受，人们也会欢喜，增长善业。’这样，由于天神们的发愿，圆寂者的佛塔就会出现奇迹。
“又，大王，有善男信女，虔诚、欢喜、智慧、精进、聪明、有觉悟，他们用心思考后，拿着香、花、香水或其他任何东西，发愿后放在佛塔上，心想：‘愿出现这样的奇迹’，由于他们的发愿，圆寂者的佛塔也会出现奇迹。这样，由于人们的发愿，圆寂者的佛塔就会出现奇迹。
“大王，由于这三种情况之中任意一种成立，圆寂者的佛塔就会出现奇迹。
“大王，如果没有这些发愿，即使是断尽烦恼、具六神通、得自在的阿罗汉的佛塔也不会出现奇迹。大王，即使没有奇迹，看到（阿罗汉的）行为，也应当认为他非常清净，已经证得究竟涅槃，应当相信‘这位佛弟子已经证得究竟涅槃’。” “好极了，尊者龙军，我同意这种说法。”
Cetiyapāṭihāriyapañho 第七
8. Dhammābhisamayapañho（关于证法的问题）

8. ‘‘Bhante nāgasena, ye te sammā paṭipajjanti, tesaṃ sabbesaṃ yeva dhammābhisamayo hoti, udāhu kassaci na hotī’’ti? ‘‘Kassaci, mahārāja, hoti, kassaci na hotī’’ti. ‘‘Kassa bhante hoti, kassa na hotī’’ti? ‘‘Tiracchānagatassa, mahārāja, suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hoti, pettivisayūpapannassa…pe… micchādiṭṭhikassa…pe… kuhakassa…pe… mātughātakassa…pe… pitughātakassa…pe… arahantaghātakassa…pe… saṅghabhedakassa…pe… lohituppādakassa…pe… theyyasaṃvāsakassa…pe… titthiyapakkantassa…pe… bhikkhunidūsakassa…pe… terasannaṃ garukāpattīnaṃ aññataraṃ āpajjitvā avuṭṭhitassa…pe… paṇḍakassa…pe… ubhatobyañjanakassa suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hoti…pe… yopi manussadaharako ūnakasattavassiko, tassa suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hoti. Imesaṃ kho, mahārāja, soḷasannaṃ puggalānaṃ suppaṭipannānampi dhammābhisamayo na hotī’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, ye te pannarasa puggalā viruddhā yeva, tesaṃ dhammābhisamayo hotu vā mā vā hotu, atha kena kāraṇena manussadaharakassa ūnakasattavassikassa suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hoti? Ettha tāva pañho bhavati ‘nanu nāma daharakassa na rāgo hoti, na doso hoti, na moho hoti, na māno hoti, na micchādiṭṭhi hoti, na arati hoti, na kāmavitakko hoti, amissito kilesehi, so nāma daharako yutto ca patto ca arahati ca cattāri saccāni ekapaṭivedhena paṭivijjhitu’’’nti.

‘‘Taññevettha , mahārāja, kāraṇaṃ, yenāhaṃ kāraṇena bhaṇāmi ‘ūnakasattavassikassa suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hotī’ti. Yadi, mahārāja, ūnakasattavassiko rajanīye rajjeyya, dussanīye dusseyya, mohanīye muyheyya, madanīye majjeyya, diṭṭhiṃ vijāneyya, ratiñca aratiñca vijāneyya, kusalākusalaṃ vitakkeyya, bhaveyya tassa dhammābhisamayo, api ca, mahārāja, ūnakasattavassikassa cittaṃ abalaṃ dubbalaṃ parittaṃ appaṃ thokaṃ mandaṃ avibhūtaṃ, asaṅkhatā nibbānadhātu garukā bhārikā vipulā mahatī. Ūnakasattavassiko, mahārāja, tena dubbalena cittena parittakena mandena avibhūtena na sakkoti garukaṃ bhārikaṃ vipulaṃ mahatiṃ asaṅkhataṃ nibbānadhātuṃ paṭivijjhituṃ.

‘‘Yathā, mahārāja, sinerupabbatarājā garuko bhāriko vipulo mahanto, api nu kho taṃ, mahārāja, puriso attano pākatikena thāmabalavīriyena sakkuṇeyya sinerupabbatarājānaṃ uddharitu’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kena kāraṇena mahārājā’’ti? ‘‘Dubbalattā, bhante, purisassa, mahantattā sinerupabbatarājassā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ūnakasattavassikassa cittaṃ abalaṃ dubbalaṃ parittaṃ appaṃ thokaṃ mandaṃ avibhūtaṃ, asaṅkhatā nibbānadhātu garukā bhārikā vipulā mahatī. Ūnakasattavassiko tena dubbalena cittena parittena mandena avibhūtena na sakkoti garukaṃ bhārikaṃ vipulaṃ mahatiṃ asaṅkhataṃ nibbānadhātuṃ paṭivijjhituṃ, tena kāraṇena ūnakasattavassikassa suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hoti.



“尊者龙军，那些如理修行的人都会证得圣法吗？还是有些人不会呢？” “大王，有些人会，有些人不会。” “尊者，哪些人会，哪些人不会呢？” “大王，畜生即使修行良好，也不会证得圣法；饿鬼……邪见者……诈骗者……弑母者……弑父者……杀阿罗汉者……破和合僧者……出佛身血者……与盗贼交往者……皈依外道者……诽谤比丘尼者……犯了波逸提罪而不忏悔者……偷盗者……两舌者，即使修行良好，也不会证得圣法……不满七岁的孩童，即使修行良好，也不会证得圣法。大王，这十六种人，即使修行良好，也不会证得圣法。”
“尊者龙军，前十五种人是恶人，他们是否证得圣法暂且不论，为什么不满七岁的孩童即使修行良好，也不会证得圣法呢？对此我有个疑问：‘孩童没有贪欲，没有嗔恨，没有愚痴，没有我慢，没有邪见，没有厌恶，没有贪欲的念头，没有被烦恼污染，这样的孩童已经调伏、已经解脱、已经适合，能够以一次智慧证得四圣谛。’”
“大王，正因为如此，我才说‘不满七岁的孩童即使修行良好，也不会证得圣法’。大王，如果不满七岁的孩童能够对可爱的事产生贪爱，对可憎的事产生嗔恨，对可迷惑的事产生迷惑，对可执著的事产生执著，能够辨别正见和邪见，能够辨别喜欢和厌恶，能够思考善恶的念头，他就能证得圣法。而且，大王，不满七岁的孩童，心力弱小、微薄、有限、狭小、细微、迟钝、不广阔，而无为涅槃境界深奥、重大、广阔、广大。大王，不满七岁的孩童，以他那弱小、有限、迟钝、不广阔的心力，无法证悟深奥、重大、广阔、广大的无为涅槃境界。
“大王，须弥山王雄伟、巨大、广阔、高耸，大王，人能够凭借自身的力量搬动须弥山王吗？” “不能，尊者。” “大王，为什么呢？” “尊者，因为人的力量弱小，而须弥山王巨大。” “同样地，大王，不满七岁的孩童，心力弱小、微薄、有限、狭小、细微、迟钝、不广阔，而无为涅槃境界深奥、重大、广阔、广大。不满七岁的孩童以他那弱小、有限、迟钝、不广阔的心力，无法证悟深奥、重大、广阔、广大的无为涅槃境界，因此，不满七岁的孩童即使修行良好，也不会证得圣法。”


‘‘Yathā vā pana, mahārāja, ayaṃ mahāpathavī dīghā āyatā puthulā vitthatā visālā vitthiṇṇā vipulā mahantā, api nu kho taṃ, mahārāja, mahāpathaviṃ sakkā parittakena udakabindukena temetvā udakacikkhallaṃ kātu’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kena kāraṇena, mahārājā’’ti? ‘‘Parittattā, bhante, udakabindussa, mahantattā mahāpathaviyā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ūnakasattavassikassa cittaṃ abalaṃ dubbalaṃ parittaṃ appaṃ thokaṃ mandaṃ avibhūtaṃ, asaṅkhatā nibbānadhātu dīghā āyatā puthulā vitthatā visālā vitthiṇṇā vipulā mahantā. Ūnakasattavassiko tena dubbalena cittena parittakena mandena avibhūtena na sakkoti mahatiṃ asaṅkhataṃ nibbānadhātuṃ paṭivijjhituṃ, tena kāraṇena ūnakasattavassikassa suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hoti.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, abaladubbalaparittaappathokamandaggi bhaveyya, api nu kho, mahārāja, tāvatakena mandena agginā sakkā sadevake loke andhakāraṃ vidhamitvā ālokaṃ dassetu’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kena kāraṇena mahārājā’’ti? ‘‘Mandattā, bhante, aggissa, lokassa mahantattā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ūnakasattavassikassa cittaṃ abalaṃ dubbalaṃ parittaṃ appaṃ thokaṃ mandaṃ avibhūtaṃ, mahatā ca avijjandhakārena pihitaṃ. Tasmā dukkaraṃ ñāṇālokaṃ dassayituṃ, tena kāraṇena ūnakasattavassikassa suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hoti.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, āturo kiso aṇuparimitakāyo sālakakimi hatthināgaṃ tidhā pabhinnaṃ navāyataṃ tivitthataṃ dasapariṇāhaṃ aṭṭharatanikaṃ sakaṭṭhānamupagataṃ disvā gilituṃ parikaḍḍheyya, api nu kho so, mahārāja, sālakakimi sakkuṇeyya taṃ hatthināgaṃ gilitu’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kena kāraṇena, mahārājā’’ti? ‘‘Parittattā, bhante, sālakakimissa, mahantattā hatthināgassā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ūnakasattavassikassa cittaṃ abalaṃ dubbalaṃ parittaṃ appaṃ thokaṃ mandaṃ avibhūtaṃ, mahatī asaṅkhatā nibbānadhātu. So tena dubbalena cittena parittakena mandena avibhūtena na sakkoti mahatiṃ asaṅkhataṃ nibbānadhātuṃ paṭivijjhituṃ, tena kāraṇena ūnakasattavassikassa suppaṭipannassāpi dhammābhisamayo na hotī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.

Dhammābhisamayapañho aṭṭhamo.

9. Ekantasukhanibbānapañho




“大王，这广袤的大地，长而宽广，厚而辽阔，宽广无垠，巨大无比，大王，可以用一小滴水浸湿大地，使它变成泥泞吗？” “不能，尊者。” “大王，为什么呢？” “尊者，因为水滴太小，而大地太大了。” “同样地，大王，不满七岁的孩童，心力弱小、微薄、有限、狭小、细微、迟钝、不广阔，而无为涅槃境界长而宽广，厚而辽阔，宽广无垠，巨大无比。不满七岁的孩童以他那弱小、有限、迟钝、不广阔的心力，无法证悟巨大的无为涅槃境界，因此，不满七岁的孩童即使修行良好，也不会证得圣法。”
“大王，例如，微弱、无力、细小、少量、微薄的火，大王，用这么微弱的火能够驱散世间的黑暗，带来光明吗？” “不能，尊者。” “大王，为什么呢？” “尊者，因为火太微弱了，而世界太大了。” “同样地，大王，不满七岁的孩童，心力弱小、微薄、有限、狭小、细微、迟钝、不广阔，而且被巨大的无明黑暗所遮蔽。因此，很难展现智慧的光明，所以不满七岁的孩童即使修行良好，也不会证得圣法。”
“大王，例如，一个病人，身体瘦弱，看到一头被砍成三段的大象，长九肘，宽三肘，周长十肘，有十八颗牙齿，已经死了，他想要吞下这头大象，大王，他能吞下这头大象吗？” “不能，尊者。” “大王，为什么呢？” “尊者，因为人太小了，而大象太大了。” “同样地，大王，不满七岁的孩童，心力弱小、微薄、有限、狭小、细微、迟钝、不广阔，而无为涅槃境界广大无边。他以那弱小、有限、迟钝、不广阔的心力，无法证悟巨大的无为涅槃境界，因此，不满七岁的孩童即使修行良好，也不会证得圣法。” “好极了，尊者龙军，我同意这种说法。”
Dhammābhisamayapañho 第八
9. Ekantasukhanibbānapañho（关于究竟安乐涅槃的问题）

9. ‘‘Bhante nāgasena, kiṃ ekantasukhaṃ nibbānaṃ, udāhu dukkhena missa’’nti? ‘‘Ekantasukhaṃ, mahārāja, nibbānaṃ, dukkhena amissa’’nti.

‘‘Na mayaṃ taṃ, bhante nāgasena, vacanaṃ saddahāma ‘ekantasukhaṃ nibbāna’nti, evamettha mayaṃ, bhante nāgasena, paccema ‘nibbānaṃ dukkhena missa’nti, kāraṇañcettha upalabhāma ‘nibbānaṃ dukkhena missa’nti. Katamaṃ ettha kāraṇaṃ ? Ye te, bhante nāgasena, nibbānaṃ pariyesanti, tesaṃ dissati kāyassa ca cittassa ca ātāpo paritāpo ṭhānacaṅkamanisajjāsayanāhārapariggaho middhassa ca uparodho āyatanānañca paṭipīḷanaṃ dhanadhaññapiyañātimittappajahanaṃ. Ye keci loke sukhitā sukhasamappitā, te sabbepi pañcahi kāmaguṇehi āyatane ramenti brūhenti, manāpikamanāpikabahuvidhasubhanimittena rūpena cakkhuṃ ramenti brūhenti, manāpikamanāpikagītavāditabahuvidhasubhanimittena saddena sotaṃ ramenti brūhenti, manāpikamanāpikapupphaphalapattatacamūlasārabahuvidhasubhanimittena gandhena ghānaṃ ramenti brūhenti, manāpikamanāpikakhajjabhojjaleyyapeyyasāyanīyabahuvidhasubhanimittena rasena jivhaṃ ramenti bruhenti, manāpikamanāpikasaṇhasukhumamudumaddavabahuvidhasubhanimittena phassena kāyaṃ ramenti brūhenti, manāpikamanāpikakalyāṇapāpakasubhāsubhabahuvidhavitakkamanasikārena manaṃ ramenti brūhenti. Tumhe taṃ cakkhusotaghānajivhākāyamanobrūhanaṃ hanatha upahanatha, chindatha upacchindatha, rundhatha uparundhatha. Tena kāyopi paritapati, cittampi paritapati, kāye paritatte kāyikadukkhavedanaṃ vediyati, citte paritatte cetasikadukkhavedanaṃ vedayati. Nanu māgaṇḍiyopi [māgandiyopi (sī. pī.)] paribbājako bhagavantaṃ garahamāno evamāha ‘bhūnahu [bhūtahacco (pī.), bhūnahacco (ka.)] samaṇo gotamo’ti. Idamettha kāraṇaṃ, yenāhaṃ kāraṇena brūmi ‘nibbānaṃ dukkhena missa’’’nti.



“尊者龙军，涅槃是究竟安乐，还是夹杂着痛苦呢？” “大王，涅槃是究竟安乐，没有夹杂痛苦。”
“尊者龙军，我们不相信‘涅槃是究竟安乐’的说法，在此，尊者龙军，我们坚持认为‘涅槃夹杂着痛苦’，因为我们找到了‘涅槃夹杂着痛苦’的证据。是什么证据呢？尊者龙军，那些追求涅槃的人，他们的身心都感到煎熬和痛苦；他们要放弃行走、站立、坐着、躺卧、饮食等舒适的生活；他们要抑制腹部以上的一切感官享受；他们要忍受感官的折磨；他们要放弃财富、粮食、亲人、朋友、家人。世间所有快乐的人，都从五欲（色声香味触）中得到快乐和满足，他们从各种各样美好的色相中，得到眼根的快乐和满足；他们从各种各样美好的歌声和乐器声中，得到耳根的快乐和满足；他们从各种各样美好的花香、果香、叶香、根香、树脂香中，得到鼻根的快乐和满足；他们从各种各样美味的食品、饮料、药材中，得到舌根的快乐和满足；他们从各种各样舒适柔软的触觉中，得到身根的快乐和满足；他们从各种各样善恶、好坏的思想中，得到意根的快乐和满足。你们却要压制、抑制、切断、阻碍、摧毁、破除这些眼耳鼻舌身意的快乐，因此，身体感到痛苦，内心也感到痛苦；身体痛苦时，就会感受到身体的痛苦；内心痛苦时，就会感受到内心的痛苦。裸体苦行者谩骂世尊说：‘沙门瞿昙是杀生者’。这就是我认为‘涅槃夹杂着痛苦’的理由。”


‘‘Na hi, mahārāja, nibbānaṃ dukkhena missaṃ, ekantasukhaṃ nibbānaṃ. Yaṃ pana tvaṃ, mahārāja , brūsi ‘nibbānaṃ dukkha’nti, netaṃ dukkhaṃ nibbānaṃ nāma, nibbānassa pana sacchikiriyāya pubbabhāgo eso, nibbānapariyesanaṃ etaṃ, ekantasukhaṃ yeva, mahārāja, nibbānaṃ, na dukkhena missaṃ. Ettha kāraṇaṃ vadāmi. Atthi, mahārāja, rājūnaṃ rajjasukhaṃ nāmā’’ti? ‘‘Āma, bhante, atthi rājūnaṃ rajjasukha’’nti. ‘‘Api nu kho taṃ, mahārāja, rajjasukhaṃ dukkhena missa’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana te, mahārāja, rājāno paccante kupite tesaṃ paccantanissitānaṃ paṭisedhāya amaccehi pariṇāyakehi bhaṭehi balatthehi parivutā pavāsaṃ gantvā ḍaṃsamakasavātātapapaṭipīḷitā samavisame paridhāvanti, mahāyuddhañca karonti, jīvitasaṃsayañca pāpuṇantī’’ti? ‘‘Netaṃ, bhante nāgasena, rajjasukhaṃ nāma, rajjasukhassa pariyesanāya pubbabhāgo eso, dukkhena, bhante nāgasena, rājāno rajjaṃ pariyesitvā rajjasukhaṃ anubhavanti, evaṃ, bhante nāgasena, rajjasukhaṃ dukkhena amissaṃ, aññaṃ taṃ rajjasukhaṃ, aññaṃ dukkha’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ekantasukhaṃ nibbānaṃ, na dukkhena missaṃ. Ye pana taṃ nibbānaṃ pariyesanti, te kāyañca cittañca ātāpetvā ṭhānacaṅkamanisajjāsayanāhāraṃ pariggahetvā middhaṃ uparundhitvā āyatanāni paṭipīḷetvā kāyañca jīvitañca pariccajitvā dukkhena nibbānaṃ pariyesitvā ekantasukhaṃ nibbānaṃ anubhavanti, nihatapaccāmittā viya rājāno rajjasukhaṃ. Evaṃ, mahārāja, ekantasukhaṃ nibbānaṃ, na dukkhena missaṃ, aññaṃ nibbānaṃ, aññaṃ dukkhanti.

‘‘Aparampi , mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi ekantasukhaṃ nibbānaṃ, na dukkhena missaṃ, aññaṃ dukkhaṃ, aññaṃ nibbānanti. Atthi, mahārāja, ācariyānaṃ sippavantānaṃ sippasukhaṃ nāmā’’ti? ‘‘Āma, bhante, atthi ācariyānaṃ sippavantānaṃ sippasukha’’nti. ‘‘Api nu kho taṃ, mahārāja, sippasukhaṃ dukkhena missa’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana te, mahārāja, ācariyā [idaṃ padaṃ sī. pī. potthakesu natthi] ācariyānaṃ abhivādanapaccuṭṭhānena udakāharaṇagharasammajjanadantakaṭṭhamukhodakānuppadānena ucchiṭṭhapaṭiggahaṇaucchādananahāpanapādaparikammena sakacittaṃ nikkhipitvā paracittānuvattanena dukkhaseyyāya visamabhojanena kāyaṃ ātāpentī’’ti? ‘‘Netaṃ, bhante nāgasena, sippasukhaṃ nāma, sippapariyesanāya pubbabhāgo eso, dukkhena, bhante nāgasena, ācariyā sippaṃ pariyesitvā sippasukhaṃ anubhavanti, evaṃ, bhante nāgasena, sippasukhaṃ dukkhena amissaṃ, aññaṃ taṃ sippasukhaṃ, aññaṃ dukkha’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ekantasukhaṃ nibbānaṃ, na dukkhena missaṃ. Ye pana taṃ nibbānaṃ pariyesanti, te kāyañca cittañca ātāpetvā ṭhānacaṅkamanisajjāsayanāhāraṃ pariggahetvā middhaṃ uparundhitvā āyatanāni paṭipīḷetvā kāyañca jīvitañca pariccajitvā dukkhena nibbānaṃ pariyesitvā ekantasukhaṃ nibbānaṃ anubhavanti, ācariyā viya sippasukhaṃ. Evaṃ, mahārāja, ekantasukhaṃ nibbānaṃ, na dukkhena missaṃ, aññaṃ dukkhaṃ, aññaṃ nibbāna’’nti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.

Ekantasukhanibbānapañho navamo.

10. Nibbānarūpasaṇṭhānapañho




“大王，涅槃并非夹杂着痛苦，涅槃是究竟安乐。大王，你所说的‘涅槃是痛苦’，这并非是涅槃本身的痛苦，而是为了证得涅槃的前期阶段，这是追求涅槃的过程。大王，涅槃本身是究竟安乐，不夹杂痛苦。我这就解释其中的原因。大王，国王有王位带来的快乐吗？” “是的，尊者，国王有王位带来的快乐。” “大王，这王位带来的快乐是夹杂着痛苦的吗？” “不是的，尊者。” “大王，那么，为什么国王们愤怒时，为了镇压那些造反作乱的人，他们会带着大臣、武士、军队，离开国都，流亡在外，忍受着尘土、蚊虫、烈日的折磨，在坎坷不平的路上奔波，发动大战，甚至面临生命危险呢？” “尊者龙军，这不是王位带来的快乐，这是为了获得王位快乐的前期阶段。尊者龙军，国王们历经艰辛追求王位，然后才享受到王位带来的快乐。尊者龙军，这样看来，王位带来的快乐是不夹杂痛苦的，快乐和痛苦是两回事。” “同样地，大王，涅槃是究竟安乐，不夹杂痛苦。追求涅槃的人，他们煎熬身心，克制行走、站立、坐着、躺卧、饮食，抑制睡眠，折磨感官，甚至舍弃身体和生命，历经艰辛追求涅槃，然后才享受到究竟安乐的涅槃，就像国王们平定叛乱后享受到王位带来的快乐一样。大王，这样看来，涅槃是究竟安乐，不夹杂痛苦，痛苦和涅槃是两回事。”
“大王，请听我进一步解释涅槃是究竟安乐，不夹杂痛苦，痛苦和涅槃是两回事的道理。大王，技艺精湛的工匠有技艺带来的快乐吗？” “是的，尊者，技艺精湛的工匠有技艺带来的快乐。” “大王，这技艺带来的快乐是夹杂着痛苦的吗？” “不是的，尊者。” “大王，那么，为什么工匠们要忍受师傅的责骂、取水、打扫房间、刷牙、漱口、处理垃圾、铺床叠被、侍奉师长，还要放下自己的想法，揣摩别人的心思，睡不舒服的床，吃粗劣的食物，折磨自己的身体呢？” “尊者龙军，这不是技艺带来的快乐，这是为了学习技艺的前期阶段。尊者龙军，工匠们历经艰辛学习技艺，然后才享受到技艺带来的快乐。尊者龙军，这样看来，技艺带来的快乐是不夹杂痛苦的，快乐和痛苦是两回事。” “同样地，大王，涅槃是究竟安乐，不夹杂痛苦。追求涅槃的人，他们煎熬身心，克制行走、站立、坐着、躺卧、饮食，抑制睡眠，折磨感官，甚至舍弃身体和生命，历经艰辛追求涅槃，然后才享受到究竟安乐的涅槃，就像工匠们享受到技艺带来的快乐一样。大王，这样看来，涅槃是究竟安乐，不夹杂痛苦，痛苦和涅槃是两回事。” “好极了，尊者龙军，我同意这种说法。”
Ekantasukhanibbānapañho 第九
10. Nibbānarūpasaṇṭhānapañho（关于涅槃相状的问题）

10. ‘‘Bhante nāgasena, ‘nibbānaṃ nibbāna’nti yaṃ vadesi, sakkā pana tassa nibbānassa rūpaṃ vā saṇṭhānaṃ vā vayaṃ vā pamāṇaṃ vā opammena vā kāraṇena vā hetunā vā nayena vā upadassayitu’’nti? ‘‘Appaṭibhāgaṃ, mahārāja, nibbānaṃ, na sakkā nibbānassa rūpaṃ vā saṇṭhānaṃ vā vayaṃ vā pamāṇaṃ vā opammena vā kāraṇena vā hetunā vā nayena vā upadassayitu’’nti. ‘‘Etampāhaṃ, bhante nāgasena, na sampaṭicchāmi, yaṃ atthidhammassa nibbānassa rūpaṃ vā saṇṭhānaṃ vā vayaṃ vā pamāṇaṃ vā opammena vā kāraṇena vā hetunā vā nayena vā apaññāpanaṃ, kāraṇena maṃ saññāpehī’’ti. ‘‘Hotu, mahārāja, kāraṇena taṃ saññāpessāmi. Atthi, mahārāja, mahāsamuddo nāmā’’ti? ‘‘Āma, bhante, attheso mahāsamuddo’’ti. ‘‘Sace taṃ, mahārāja, koci evaṃ puccheyya ‘kittakaṃ, mahārāja, mahāsamudde udakaṃ, kati pana te sattā, ye mahāsamudde paṭivasantī’ti, evaṃ puṭṭho tvaṃ, mahārāja, kinti tassa byākareyyāsī’’ti? ‘‘Sace maṃ, bhante, koci evaṃ puccheyya ‘kittakaṃ, mahārāja, mahāsamudde udakaṃ, kati pana te sattā, ye mahāsamudde paṭivasantī’ti, tamahaṃ, bhante, evaṃ vadeyyaṃ ‘apucchitabbaṃ maṃ tvaṃ ambho purisa pucchasi, nesā pucchā kenaci pucchitabbā, ṭhapanīyo eso pañho. Avibhatto lokakkhāyikehi mahāsamuddo, na sakkā mahāsamudde udakaṃ pariminituṃ sattā vā ye tattha vāsamupagatāti evāhaṃ bhante tassa paṭivacanaṃ dadeyya’’’nti.

‘‘Kissa pana, tvaṃ mahārāja, atthidhamme mahāsamudde evaṃ paṭivacanaṃ dadeyyāsi, nanu vigaṇetvā [minitvā (ka.)] tassa ācikkhitabbaṃ ‘ettakaṃ mahāsamudde udakaṃ, ettakā ca sattā mahāsamudde paṭivasantī’’ti? ‘‘Na sakkā, bhante, avisayo eso pañho’’ti.

‘‘Yathā , mahārāja, atthidhamme yeva mahāsamudde na sakkā udakaṃ parigaṇetuṃ [pariminituṃ (ka.)] sattā vā ye tattha vāsamupagatā, evameva kho, mahārāja, atthidhammasseva nibbānassa na sakkā rūpaṃ vā saṇṭhānaṃ vā vayaṃ vā pamāṇaṃ vā opammena vā kāraṇena vā hetunā vā nayena vā upadassayituṃ, vigaṇeyya, mahārāja, iddhimā cetovasippatto mahāsamudde udakaṃ tatrāsaye ca satte, na tveva so iddhimā cetovasippatto sakkuṇeyya nibbānassa rūpaṃ vā saṇṭhānaṃ vā vayaṃ vā pamāṇaṃ vā opammena vā kāraṇena vā hetunā vā nayena vā upadassayituṃ.



“尊者龙军，你所说的‘涅槃就是涅槃’，这涅槃的形状、相状、大小、限度，可以用比喻、原因、理由或方法来说明吗？” “大王，涅槃是无相的，不能用形状、相状、大小、限度、比喻、原因、理由或方法来说明。” “尊者龙军，这一点我不认同，存在的涅槃，它的形状、相状、大小、限度，应该可以用比喻、原因、理由或方法来说明，请你用理由说服我。” “好吧，大王，我用理由来说服你。大王，有大海吗？” “是的，尊者，有大海。” “大王，如果有人问你：‘大王，大海有多少水？有多少生物生活在大海里？’大王，被这样问到，你会如何回答他呢？” “尊者，如果有人问我：‘大王，大海有多少水？有多少生物生活在大海里？’我会这样回答他，尊者：‘你问我的这个问题不该问，这个问题谁也不该问，这个问题无法确定。大海被世间认为是无量的，大海的水无法测量，生活在那里的生物也无法计数。’尊者，我会这样回答他。”
“大王，为什么对于真实存在的大海，你要这样回答呢？难道不应该计算后告诉他：‘大海有这么多水，大海里有这么多生物’吗？” “尊者，这个问题无法回答，这是非境。”
“大王，就像真实存在的大海，它的水和生活在那里的生物无法计算一样，大王，真实存在的涅槃，它的形状、相状、大小、限度，也无法用比喻、原因、理由或方法来说明。大王，具有神通和自在的阿罗汉可以计算大海的水和生活在那里的生物，但即使是具有神通和自在的阿罗汉，也无法用形状、相状、大小、限度、比喻、原因、理由或方法来说明涅槃。”


‘‘Aparampi, mahārāja, uttariṃ kāraṇaṃ suṇohi, atthidhammasseva nibbānassa na sakkā rūpaṃ vā saṇṭhānaṃ vā vayaṃ vā pamāṇaṃ vā opammena vā kāraṇena vā hetunā vā nayena vā upadassayitunti. Atthi, mahārāja, devesu arūpakāyikā nāma devā’’ti. ‘‘Āma, bhante, suyyati ‘atthi devesu arūpakāyikā nāma devā’’’ti. ‘‘Sakkā pana, mahārāja, tesaṃ arūpakāyikānaṃ devānaṃ rūpaṃ vā saṇṭhānaṃ vā vayaṃ vā pamāṇaṃ vā opammena vā kāraṇena vā hetunā vā nayena vā upadassayitu’’nti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, natthi arūpakāyikā devā’’ti? ‘‘Atthi, bhante, arūpakāyikā devā, na ca sakkā tesaṃ rūpaṃ vā saṇṭhānaṃ vā vayaṃ vā pamāṇaṃ vā opammena vā kāraṇena vā hetunā vā nayena vā upadassayitu’’nti. ‘‘Yathā, mahārāja, atthisattānaṃ yeva arūpakāyikānaṃ devānaṃ na sakkā rūpaṃ vā saṇṭhānaṃ vā vayaṃ vā pamāṇaṃ vā opammena vā kāraṇena vā hetunā vā nayena vā upadassayituṃ, evameva kho, mahārāja, atthidhammasseva nibbānassa na sakkā rūpaṃ vā saṇṭhānaṃ vā vayaṃ vā pamāṇaṃ vā opammena vā kāraṇena vā hetunā vā nayena vā upadassayitu’’nti.

‘‘Bhante nāgasena, hotu ekantasukhaṃ nibbānaṃ, na ca sakkā tassa rūpaṃ vā saṇṭhānaṃ vā vayaṃ vā pamāṇaṃ vā opammena vā kāraṇena vā hetunā vā nayena vā upadassayituṃ. Atthi pana, bhante, nibbānassa guṇaṃ aññehi anupaviṭṭhaṃ kiñci opammanidassanamatta’’nti? ‘‘Sarūpato, mahārāja, natthi, guṇato pana sakkā kiñci opammanidassanamattaṃ upadassayitu’’nti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, yathāhaṃ labhāmi nibbānassa guṇatopi ekadesaparidīpanamattaṃ, tathā sīghaṃ brūhi, nibbāpehi me hadayapariḷāhaṃ vinaya sītalamadhuravacanamālutenā’’ti.

‘‘Padumassa, mahārāja, eko guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho, udakassa dve guṇā, agadassa tayo guṇā, mahāsamuddassa cattāro guṇā, bhojanassa pañca guṇā, ākāsassa dasa guṇā, maṇiratanassa tayo guṇā , lohitacandanassa tayo guṇā, sappimaṇḍassa tayo guṇā, girisikharassa pañca guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, ‘padumassa eko guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho’ti yaṃ vadesi, katamo padumassa eko guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, padumaṃ anupalittaṃ udakena, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ sabbakilesehi anupalittaṃ. Ayaṃ, mahārāja, padumassa eko guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, ‘udakassa dve guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’ti yaṃ vadesi, katame udakassa dve guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, udakaṃ sītalaṃ pariḷāhanibbāpanaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ sītalaṃ sabbakilesapariḷāhanibbāpanaṃ. Ayaṃ, mahārāja, udakassa paṭhamo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, udakaṃ kilantatasitapipāsitaghammābhitattānaṃ janapasupajānaṃ pipāsāvinayanaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ kāmataṇhābhavataṇhāvibhavataṇhāpipāsāvinayanaṃ. Ayaṃ, mahārāja, udakassa dutiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Ime kho, mahārāja, udakassa dve guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti.


“大王，请再听我进一步解释，真实存在的涅槃，它的形状、相状、大小、限度，无法用比喻、原因、理由或方法来说明。大王，天界中有无色界天人吗？” “是的，尊者，听说天界中有无色界天人。” “大王，这些无色界天人的形状、相状、大小、限度，可以用比喻、原因、理由或方法来说明吗？” “不能，尊者。” “大王，那么，没有无色界天人吗？” “尊者，有无色界天人，但是他们的形状、相状、大小、限度，无法用比喻、原因、理由或方法来说明。” “大王，就像真实存在的无色界天人，他们的形状、相状、大小、限度，无法用比喻、原因、理由或方法来说明一样，大王，真实存在的涅槃，它的形状、相状、大小、限度，也无法用比喻、原因、理由或方法来说明。”
“尊者龙军，就算涅槃是究竟安乐，它的形状、相状、大小、限度，无法用比喻、原因、理由或方法来说明，那么，尊者，涅槃的功德，有没有其他类似的比喻说明呢？” “大王，就形体而言，没有，但就功德而言，可以用一些比喻来说明。” “好极了，尊者龙军，请你尽快告诉我一些关于涅槃功德的比喻，用你那清凉甘甜的法语，解除我心中的疑惑。”
“大王，莲花有一个功德与涅槃相似；水有两个功德；火有三个功德；大海有四个功德；食物有五个功德；虚空有十个功德；宝石有三个功德；紫檀有三个功德；赤铜矿有三个功德；山峰有五个功德与涅槃相似。”
“尊者龙军，你所说的‘莲花有一个功德与涅槃相似’，莲花哪个功德与涅槃相似呢？” “大王，莲花不被水浸染，同样地，大王，涅槃也不被一切烦恼浸染。大王，这就是莲花与涅槃相似的功德。”
“尊者龙军，你所说的‘水有两个功德与涅槃相似’，水的哪两个功德与涅槃相似呢？” “大王，水清凉，能消除热恼，同样地，大王，涅槃清凉，能消除一切烦恼的热恼。大王，这是水与涅槃相似的第一个功德。又，大王，水能解除因饥渴、疲劳而受煎熬的人和牲畜的干渴，同样地，大王，涅槃能解除欲渴、有渴、无有渴带来的痛苦。大王，这是水与涅槃相似的第二个功德。大王，这就是水与涅槃相似的两个功德。”


‘‘Bhante nāgasena, ‘agadassa tayo guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’ti yaṃ vadesi, katame agadassa tayo guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, agado visapīḷitānaṃ sattānaṃ paṭisaraṇaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ kilesavisapīḷitānaṃ sattānaṃ paṭisaraṇaṃ. Ayaṃ, mahārāja, agadassa paṭhamo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, agado rogānaṃ antakaro, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ sabbadukkhānaṃ antakaraṃ. Ayaṃ, mahārāja, agadassa dutiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, agado amataṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ amataṃ. Ayaṃ, mahārāja, agadassa tatiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Ime kho, mahārāja, agadassa tayo guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, ‘mahāsamuddassa cattāro guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’ti yaṃ vadesi, katame mahāsamuddassa cattāro guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, mahāsamuddo suñño sabbakuṇapehi, evameva kho, mahārāja , nibbānaṃ suññaṃ sabbakilesakuṇapehi. Ayaṃ, mahārāja , mahāsamuddassa paṭhamo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, mahāsamuddo mahanto anorapāro, na paripūrati sabbasavantīhi, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ mahantaṃ anorapāraṃ, na pūrati sabbasattehi. Ayaṃ, mahārāja, mahāsamuddassa dutiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, mahāsamuddo mahantānaṃ bhūtānaṃ āvāso, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ mahantānaṃ arahantānaṃ vimalakhīṇāsavabalappattavasībhūtamahābhūtānaṃ āvāso. Ayaṃ, mahārāja, mahāsamuddassa tatiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, mahāsamuddo aparimitavividhavipulavīcipupphasaṃkusumito, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ aparimitavividhavipulaparisuddhavijjāvimuttipupphasaṃkusumitaṃ. Ayaṃ, mahārāja, mahāsamuddassa catuttho guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Ime kho, mahārāja, mahāsamuddassa cattāro guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti.


“尊者龙军，你所说的‘火有三个功德与涅槃相似’，火是哪三个功德与涅槃相似呢？” “大王，火是中毒众生的庇护所，同样地，大王，涅槃是受烦恼毒害的众生的庇护所。大王，这是火与涅槃相似的第一个功德。又，大王，火能消除疾病，同样地，大王，涅槃能消除一切痛苦。大王，这是火与涅槃相似的第二个功德。又，大王，火是不死的，同样地，大王，涅槃是不死的。大王，这是火与涅槃相似的第三个功德。大王，这就是火与涅槃相似的三个功德。”
“尊者龙军，你所说的‘大海有四个功德与涅槃相似’，大海的哪四个功德与涅槃相似呢？” “大王，大海没有尸体，同样地，大王，涅槃也没有一切烦恼的尸体。大王，这是大海与涅槃相似的第一个功德。又，大王，大海广大无边，所有河流注入其中也不会使其充满，同样地，大王，涅槃广大无边，所有众生进入其中也不会使其充满。大王，这是大海与涅槃相似的第二个功德。又，大王，大海是大生物的居所，同样地，大王，涅槃是伟大的阿罗汉、清净的、断除烦恼的、获得自在的、大人物的居所。大王，这是大海与涅槃相似的第三个功德。又，大王，大海装饰着无量多样、巨大的奇异花朵，同样地，大王，涅槃装饰着无量多样、巨大的、清净的、智慧解脱的花朵。大王，这是大海与涅槃相似的第四个功德。大王，这就是大海与涅槃相似的四个功德。”


‘‘Bhante nāgasena, ‘bhojanassa pañca guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’ti yaṃ vadesi, katame bhojanassa pañca guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, bhojanaṃ sabbasattānaṃ āyudhāraṇaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ sacchikataṃ jarāmaraṇanāsanato āyudhāraṇaṃ. Ayaṃ, mahārāja, bhojanassa paṭhamo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, bhojanaṃ sabbasattānaṃ balavaḍḍhanaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ sacchikataṃ sabbasattānaṃ iddhibalavaḍḍhanaṃ. Ayaṃ, mahārāja, bhojanassa dutiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, bhojanaṃ sabbasattānaṃ vaṇṇajananaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ sacchikataṃ sabbasattānaṃ guṇavaṇṇajananaṃ. Ayaṃ, mahārāja, bhojanassa tatiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, bhojanaṃ sabbasattānaṃ darathavūpasamanaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ sacchikataṃ sabbasattānaṃ sabbakilesadarathavūpasamanaṃ. Ayaṃ, mahārāja, bhojanassa catuttho guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, bhojanaṃ sabbasattānaṃ jighacchādubbalyapaṭivinodanaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ sacchikataṃ sabbasattānaṃ sabbadukkhajighacchādubbalyapaṭivinodanaṃ. Ayaṃ, mahārāja, bhojanassa pañcamo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Ime kho, mahārāja, bhojanassa pañca guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, ‘ākāsassa dasa guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’ti yaṃ vadesi, katame ākāsassa dasa guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, ākāso na jāyati, na jīyati, na mīyati, na cavati, na uppajjati, duppasaho, acorāharaṇo, anissito, vihagagamano, nirāvaraṇo, ananto. Evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ na jāyati, na jīyati , na mīyati, na cavati, na uppajjati, duppasahaṃ, acorāharaṇaṃ, anissitaṃ, ariyagamanaṃ, nirāvaraṇaṃ, anantaṃ. Ime kho, mahārāja, ākāsassa dasa guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, ‘maṇiratanassa tayo guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’ti yaṃ vadesi, katame maṇiratanassa tayo guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, maṇiratanaṃ kāmadadaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ kāmadadaṃ. Ayaṃ, mahārāja, maṇiratanassa paṭhamo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, maṇiratanaṃ hāsakaraṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ hāsakaraṃ. Ayaṃ, mahārāja, maṇiratanassa dutiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, maṇiratanaṃ ujjotattakaraṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ ujjotattakaraṃ [ujjotatthakaraṃ (sī. pī.), ujjotitatthakaraṃ (syā.)]. Ayaṃ, mahārāja, maṇiratanassa tatiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Ime kho, mahārāja, maṇiratanassa tayo guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti.



“尊者龙军，你所说的‘食物有五个功德与涅槃相似’，食物的哪五个功德与涅槃相似呢？” “大王，食物能维持所有众生的生命，同样地，大王，证得涅槃能维持生命，免于老死。大王，这是食物与涅槃相似的第一个功德。又，大王，食物能增强所有众生的力量，同样地，大王，证得涅槃能增强所有众生的神通力量。大王，这是食物与涅槃相似的第二个功德。又，大王，食物能使所有众生焕发光彩，同样地，大王，证得涅槃能使所有众生具备功德的光彩。大王，这是食物与涅槃相似的第三个功德。又，大王，食物能消除所有众生的饥饿，同样地，大王，证得涅槃能消除所有众生的一切烦恼饥饿。大王，这是食物与涅槃相似的第四个功德。又，大王，食物能使所有众生从饥渴、疲劳中恢复过来，同样地，大王，证得涅槃能使所有众生从一切痛苦、饥渴、疲劳中恢复过来。大王，这是食物与涅槃相似的第五个功德。大王，这就是食物与涅槃相似的五个功德。”
“尊者龙军，你所说的‘虚空有十个功德与涅槃相似’，虚空的哪十个功德与涅槃相似呢？” “大王，虚空没有出生，没有老死，没有死亡，没有移动，没有出现，难以到达，盗贼无法夺取，没有依靠，鸟类可以在其中飞行，没有遮蔽，无边无际。同样地，大王，涅槃没有出生，没有老死，没有死亡，没有移动，没有出现，难以到达，盗贼无法夺取，没有依靠，圣者可以在其中行进，没有遮蔽，无边无际。大王，这就是虚空与涅槃相似的十个功德。”
“尊者龙军，你所说的‘宝石有三个功德与涅槃相似’，宝石的哪三个功德与涅槃相似呢？” “大王，宝石令人喜爱，同样地，大王，涅槃也令人喜爱。大王，这是宝石与涅槃相似的第一个功德。又，大王，宝石令人愉悦，同样地，大王，涅槃也令人愉悦。大王，这是宝石与涅槃相似的第二个功德。又，大王，宝石能放出光芒，同样地，大王，涅槃也能放出光芒。大王，这是宝石与涅槃相似的第三个功德。大王，这就是宝石与涅槃相似的三个功德。”


--------------------------------
因为服务的恢复，重新在这条线以下启用c3.5s   大选日服务不稳定 2024.11.05




‘‘Bhante nāgasena, ‘lohitacandanassa tayo guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’ti yaṃ vadesi, katame lohitacandanassa tayo guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, lohitacandanaṃ dullabhaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ dullabhaṃ. Ayaṃ, mahārāja, lohitacandanassa paṭhamo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, lohitacandanaṃ asamasugandhaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ asamasugandhaṃ. Ayaṃ, mahārāja, lohitacandanassa dutiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, lohitacandanaṃ sajjanapasatthaṃ [sabbajanapasatthaṃ (syā.)], evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ ariyasajjanapasatthaṃ. Ayaṃ, mahārāja, lohitacandanassa tatiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Ime kho, mahārāja, lohitacandanassa tayo guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, ‘sappimaṇḍassa tayo guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’ti yaṃ vadesi, katame sappimaṇḍassa tayo guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, sappimaṇḍo vaṇṇasampanno, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ guṇavaṇṇasampannaṃ. Ayaṃ, mahārāja, sappimaṇḍassa paṭhamo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, sappimaṇḍo gandhasampanno, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ sīlagandhasampannaṃ. Ayaṃ, mahārāja, sappimaṇḍassa dutiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, sappimaṇḍo rasasampanno, evameva kho , mahārāja, nibbānaṃ rasasampannaṃ. Ayaṃ, mahārāja, sappimaṇḍassa tatiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Ime kho, mahārāja, sappimaṇḍassa tayo guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, ‘girisikharassa pañca guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’ti yaṃ vadesi, katame girisikharassa pañca guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, girisikharaṃ accuggataṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ accugataṃ. Ayaṃ, mahārāja, girisikharassa paṭhamo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, girisikharaṃ acalaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ acalaṃ. Ayaṃ, mahārāja, girisikharassa dutiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, girisikharaṃ duradhirohaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ duradhirohaṃ sabbakilesānaṃ. Ayaṃ, mahārāja, girisikharassa tatiyo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, girisikharaṃ sabbabījānaṃ avirūhanaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ sabbakilesānaṃ avirūhanaṃ. Ayaṃ, mahārāja, girisikharassa catuttho guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho. Puna caparaṃ, mahārāja, girisikharaṃ anunayappaṭighavippamuttaṃ, evameva kho, mahārāja, nibbānaṃ anunayappaṭighavippamuttaṃ. Ayaṃ, mahārāja, girisikharassa pañcamo guṇo nibbānaṃ anupaviṭṭho . Ime kho, mahārāja, girisikharassa pañca guṇā nibbānaṃ anupaviṭṭhā’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.

Nibbānarūpasaṇṭhānapañho dasamo.

11. Nibbānasacchikaraṇapañho



以下是完整的直译:
"尊者那伽斯那,你说'红檀香的三种品质进入涅槃',红檀香的哪三种品质进入涅槃?"
"大王啊,就像红檀香难得,同样地,大王啊,涅槃也难得。大王啊,这是红檀香的第一\个品质进入涅槃。再者,大王啊,红檀香有无与伦比的香气,同样地,大王啊,涅槃也有无与伦比的香气。大王啊,这是红檀香的第二\个品质进入涅槃。再者,大王啊,红檀香受善人赞美,同样地,大王啊,涅槃受圣贤善人赞美。大王啊,这是红檀香的第三\个品质进入涅槃。大王啊,这些就是红檀香的三种品质进入涅槃。"
"尊者那伽斯那,你说'酥精的三种品质进入涅槃',酥精的哪三种品质进入涅槃?"
"大王啊,就像酥精具有美好的色泽,同样地,大王啊,涅槃具有美好的品质色泽。大王啊,这是酥精的第一\个品质进入涅槃。再者,大王啊,酥精具有美好的香气,同样地,大王啊,涅槃具有美好的戒香。大王啊,这是酥精的第二\个品质进入涅槃。再者,大王啊,酥精具有美好的味道,同样地,大王啊,涅槃具有美好的味道。大王啊,这是酥精的第三\个品质进入涅槃。大王啊,这些就是酥精的三种品质进入涅槃。"
"尊者那伽斯那,你说'山峰的五种品质进入涅槃',山峰的哪五种品质进入涅槃?"
"大王啊,就像山峰高耸,同样地,大王啊,涅槃高耸。大王啊,这是山峰的第一\个品质进入涅槃。再者,大王啊,山峰不动,同样地,大王啊,涅槃不动。大王啊,这是山峰的第二\个品质进入涅槃。再者,大王啊,山峰难以攀登,同样地,大王啊,涅槃难以被一切烦恼攀登。大王啊,这是山峰的第三\个品质进入涅槃。再者,大王啊,山峰不让任何种子生长,同样地,大王啊,涅槃不让任何烦恼生长。大王啊,这是山峰的第四\个品质进入涅槃。再者,大王啊,山峰远离贪爱和嗔恨,同样地,大王啊,涅槃远离贪爱和嗔恨。大王啊,这是山峰的第五\个品质进入涅槃。大王啊,这些就是山峰的五种品质进入涅槃。"
"善哉,尊者那伽斯那,我接受你的这些解释。"
涅槃形状问题第十。
证悟涅槃问题

11. ‘‘Bhante nāgasena, tumhe bhaṇatha ‘nibbānaṃ na atītaṃ, na anāgataṃ, na paccuppannaṃ, na uppannaṃ na anuppannaṃ na uppādanīya’nti. Idha, bhante nāgasena, yo koci sammāpaṭipanno nibbānaṃ sacchikaroti, so uppannaṃ sacchikaroti, udāhu uppādetvā sacchikarotī’’ti? ‘‘Yo koci, mahārāja, sammāpaṭipanno nibbānaṃ sacchikaroti, so na uppannaṃ sacchikaroti, na uppādetvā sacchikaroti, api ca, mahārāja, atthesā nibbānadhātu, yaṃ so sammāpaṭipanno sacchikarotī’’ti.

‘‘Mā, bhante nāgasena, imaṃ pañhaṃ paṭicchannaṃ katvā dīpehi, vivaṭaṃ pākaṭaṃ katvā dīpehi chandajāto ussāhajāto, yaṃ te sikkhitaṃ, taṃ sabbaṃ etthevākirāhi, etthāyaṃ jano sammūḷho vimatijāto saṃsayapakkhando, bhindetaṃ antodosasalla’’nti. ‘‘Atthesā, mahārāja, nibbānadhātu santā sukhā paṇītā, taṃ sammāpaṭipanno jinānusiṭṭhiyā saṅkhāre sammasanto paññāya sacchikaroti. Yathā, mahārāja, antevāsiko ācariyānusiṭṭhiyā vijjaṃ paññāya sacchikaroti, evameva kho, mahārāja, sammāpaṭipanno jinānusiṭṭhiyā paññāya nibbānaṃ sacchikaroti.

‘‘Kathaṃ pana taṃ nibbānaṃ daṭṭhabbanti? Anītito nirupaddavato abhayato khemato santato sukhato sātato paṇītato sucito sītalato daṭṭhabbaṃ.

‘‘Yathā, mahārāja, puriso bahukaṭṭhapuñjena jalitakaṭṭhitena agginā dayhamāno vāyāmena tato muñcitvā niraggikokāsaṃ pavisitvā tattha paramasukhaṃ labheyya, evameva kho, mahārāja, yo sammāpaṭipanno, so yoniso manasikārena byapagatatividhaggisantāpaṃ paramasukhaṃ nibbānaṃ sacchikaroti. Yathā, mahārāja, aggi, evaṃ tividhaggi daṭṭhabbo; yathā aggigato puriso, evaṃ sammāpaṭipanno daṭṭhabbo; yathā niraggikokāso, evaṃ nibbānaṃ daṭṭhabbaṃ.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, puriso ahikukkuramanussakuṇapasarīravaḷañjakoṭṭhāsarāsigato kuṇapajaṭājaṭitantaramanupaviṭṭho vāyāmena tato muñcitvā nikkuṇapokāsaṃ pavisitvā tattha paramasukhaṃ labheyya, evameva kho, mahārāja, yo sammāpaṭipanno, so yoniso manasikārena byapagatakilesakuṇapaṃ paramasukhaṃ nibbānaṃ sacchikaroti. Yathā, mahārāja, kuṇapaṃ, evaṃ pañca kāmaguṇā daṭṭhabbā; yathā kuṇapagato puriso, evaṃ sammāpaṭipanno daṭṭhabbo; yathā nikkuṇapokāso, evaṃ nibbānaṃ daṭṭhabbaṃ.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, puriso bhīto tasito kampito viparītavibbhantacitto vāyāmena tato muñcitvā daḷhaṃ thiraṃ acalaṃ abhayaṭṭhānaṃ pavisitvā tattha paramasukhaṃ labheyya, evameva kho, mahārāja, yo sammāpaṭipanno, so yoniso manasikārena byapagatabhayasantāsaṃ paramasukhaṃ nibbānaṃ sacchikaroti. Yathā, mahārāja, bhayaṃ, evaṃ jātijarābyādhimaraṇaṃ paṭicca aparāparaṃ pavattabhayaṃ daṭṭhabbaṃ; yathā bhīto puriso, evaṃ sammāpaṭipanno daṭṭhabbo; yathā abhayaṭṭhānaṃ, evaṃ nibbānaṃ daṭṭhabbaṃ.


以下是完整的直译：
“尊者那伽斯那，你说‘涅槃既不过去，也不未来，也不现在，既不生起，也不未生起，也不应生起’。在这里，尊者那伽斯那，任何正确修行者证悟涅槃时，是生起的，还是通过生起而证悟的？” “任何人，大王啊，正确修行者证悟涅槃时，并不是生起的，也不是通过生起而证悟的，此外，大王啊，涅槃的本质，是他所证悟的正确修行者。”
“不要，尊者那伽斯那，将这个问题隐藏起来，公开而明确地说明，让那些因贪欲而生起的热情努力去追求。你所学习的，全部在这里阐明，这里的人因迷惑而产生的疑虑和怀疑，将打破这个深渊的毒箭。” “大王啊，涅槃的本质是宁静、幸福、卓越的，正确修行者通过圣者的教导，明了因缘而用智慧证悟。就像，大王啊，住在家中的弟子通过老师的教导，通过智慧证悟知识，正如是，尊者，正确修行者通过圣者的教导，用智慧证悟涅槃。”
“那么，如何能见到涅槃呢？它是不可动摇、无阻碍、无恐惧、安稳、幸福、卓越、清净、凉爽的，可以被见到。”
“就像，大王啊，一个人被大火灼烧，若能借助风而逃入无火的地方，便能在那儿获得极大的快乐；同样地，大王啊，任何正确修行者，能够以正念，远离烦恼的痛苦，获得极大的快乐，证悟涅槃。就像，大王啊，火焰，正如三种火焰可被见到；就像被火焰包围的人，正如正确修行者可被见到；就像无火的地方，正如涅槃可被见到。”
“或者，大王啊，一个人被毒蛇、野狗、恶鬼包围，若能借助风而逃入无毒的地方，便能在那儿获得极大的快乐；同样地，大王啊，任何正确修行者，能够以正念，远离烦恼的痛苦，获得极大的快乐，证悟涅槃。就像，大王啊，身体，正如五种欲望可被见到；就像身体被困的人，正如正确修行者可被见到；就像无身体的地方，正如涅槃可被见到。”
“或者，大王啊，一个人因恐惧而颤抖，心神不宁，若能借助风而逃入稳固、安定、无恐惧的处所，便能在那儿获得极大的快乐；同样地，大王啊，任何正确修行者，能够以正念，远离恐惧的痛苦，获得极大的快乐，证悟涅槃。就像，大王啊，恐惧，正如生、老、病、死所带来的恐惧可被见到；就像害怕的人，正如正确修行者可被见到；就像安稳的处所，正如涅槃可被见到。”


‘‘Yathā vā pana, mahārāja, puriso kiliṭṭhamalinakalalakaddamadese patito vāyāmena taṃ kalalakaddamaṃ apavāhetvā parisuddhavimaladesamupagantvā tattha paramasukhaṃ labheyya, evameva kho, mahārāja, yo sammāpaṭipanno, so yoniso manasikārena byapagatakilesamalakaddamaṃ paramasukhaṃ nibbānaṃ sacchikaroti. Yathā, mahārāja, kalalaṃ, evaṃ lābhasakkārasiloko daṭṭhabbo; yathā kalalagato puriso, evaṃ sammāpaṭipanno daṭṭhabbo; yathā parisuddhavimaladeso, evaṃ nibbānaṃ daṭṭhabbaṃ.

‘‘Tañca pana nibbānaṃ sammāpaṭipanno kinti sacchikaroti? Yo so, mahārāja, sammāpaṭipanno, so saṅkhārānaṃ pavattaṃ sammasati. Pavattaṃ sammasamāno tattha jātiṃ passati jaraṃ passati byādhiṃ passati maraṇaṃ passati, na tattha kiñci sukhaṃ sātaṃ passati āditopi majjhatopi pariyosānatopi. So tattha kiñci na gayhūpagaṃ passati. Yathā, mahārāja, puriso divasasantatte ayoguḷe jalite tatte kaṭhite āditopi majjhatopi pariyosānatopi na kiñci gayhūpagaṃ padesaṃ passati, evameva kho, mahārāja, yo saṅkhārānaṃ pavattaṃ sammasati, so pavattaṃ sammasamāno tattha jātiṃ passati jaraṃ passati byādhiṃ passati maraṇaṃ passati, na tattha kiñci sukhaṃ sātaṃ passati āditopi majjhatopi pariyosānatopi. So tattha [idaṃ padadvayaṃ sī. pī. potthakesu natthi] na kiñci gayhūpagaṃ passati, tassa gayhūpagaṃ apassantassa citte arati saṇṭhāti, kāyasmiṃ ḍāho okkamati, so atāṇo asaraṇo asaraṇībhūto bhavesu nibbindati.

‘‘Yathā, mahārāja, puriso jalitajālaṃ mahantaṃ aggikkhandhaṃ paviseyya, so tattha atāṇo asaraṇo asaraṇībhūto aggimhi nibbindeyya, evameva kho, mahārāja, tassa gayhūpagaṃ apassantassa citte arati saṇṭhāti, kāyasmiṃ ḍāho okkamati, so atāṇo asaraṇo asaraṇībhūto bhavesu nibbindati.

‘‘Tassa pavatte bhayadassāvissa evaṃ cittaṃ uppajjati ‘santattaṃ kho panetaṃ pavattaṃ sampajjalitaṃ bahudukkhaṃ bahūpāyāsaṃ, yadi koci labhetha appavattaṃ etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ, yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbāna’nti. Iti hetaṃ [hitaṃ (sī.), hi idaṃ (pī.)] tassa appavatte cittaṃ pakkhandati pasīdati pahaṃsayati tusayati [pahaṃsīyati kuhīyati (sī. pī.)]‘paṭiladdhaṃ kho me nissaraṇa’nti.

‘‘Yathā, mahārāja, puriso vippanaṭṭho videsapakkhando nibbāhanamaggaṃ disvā tattha pakkhandati pasīdati pahaṃsayati tusayati [pahaṃsīyati kuhīyati (sī. pī.)] ‘paṭiladdho me nibbāhanamaggo’ti, evameva kho, mahārāja, pavatte bhayadassāvissa appavatte cittaṃ pakkhandati pasīdati pahaṃsayati tusayati [pahaṃsīyati kuhīyati (sī. pī.)] ‘paṭiladdhaṃ kho me nissaraṇa’nti.

‘‘So appavattatthāya maggaṃ āyūhati gavesati bhāveti bahulīkaroti, tassa tadatthaṃ sati santiṭṭhati, tadatthaṃ vīriyaṃ santiṭṭhati, tadatthaṃ pīti santiṭṭhati, tassa taṃ cittaṃ aparāparaṃ manasikaroto pavattaṃ samatikkamitvā appavattaṃ okkamati, appavattamanuppatto, mahārāja, sammāpaṭipanno ‘nibbānaṃ sacchikarotī’ti vuccatī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.

Nibbānasacchikaraṇapañho ekādasamo.

12. Nibbānasannihitapañho



以下是完整的直译：
“或者，大王啊，一个人若跌入污秽肮脏的泥潭，借助风而逃入清净无垢的地方，便能在那儿获得极大的快乐；同样地，大王啊，任何正确修行者，能够以正念，远离烦恼的污垢，获得极大的快乐，证悟涅槃。就像，大王啊，泥潭，正如获得财富和荣誉可被见到；就像陷入泥潭的人，正如正确修行者可被见到；就像清净无垢的地方，正如涅槃可被见到。”
“那么，尊者，正确修行者证悟涅槃时，究竟证悟了什么？他，大王啊，正确修行者，明了因缘的活动。明了因缘的活动时，便能见到出生、老、病、死，那里没有任何快乐、安乐可见，初时、中间、最终都没有。他在那儿没有任何可得的东西。就像，大王啊，一个人白天被火焰灼烧，初时、中间、最终都没有任何可得的地方可见；同样地，大王啊，任何明了因缘活动的人，明了因缘的活动时，便能见到出生、老、病、死，那里没有任何快乐、安乐可见，初时、中间、最终都没有。他在那儿没有任何可得的东西，因此在他未见到可得的东西时，心中生起厌恶，身体感到灼烧，他便在生死中感到厌倦。”
“就像，大王啊，一个人若进入巨大的火焰中，他在那儿感到厌倦，身体感到灼烧，他便在生死中感到厌倦；同样地，大王啊，未见到可得的东西时，心中生起厌恶，身体感到灼烧，他便在生死中感到厌倦。”
“在他明了因缘的活动时，心中生起这样的想法：‘这活动是紧凑的，明亮的，充满了痛苦和烦恼，若有人能获得微小的活动，这就是安静、卓越的，这就是一切因缘的止息、所有执着的放弃、贪欲的消灭、解脱的涅槃。’因此，他的心向微小的活动倾斜，感到欢喜、愉悦，心中生起‘我获得了解脱’的想法。”
“就像，大王啊，一个人若在异国他乡，见到解脱之道，便会向那儿倾斜，感到欢喜、愉悦，心中生起‘我获得了解脱之道’的想法；同样地，大王啊，在明了因缘的活动时，心向微小的活动倾斜，感到欢喜、愉悦，心中生起‘我获得了解脱’的想法。”
“他为了获得微小的活动，努力寻求、探索、培养、使之增多；为此，他的心保持专注，保持精进，保持喜悦；在那时，他的心不断地思维，超越了因缘的活动，进入微小的活动，获得微小的活动，尊者，正确修行者便被称为‘证悟涅槃’。” “善哉，尊者那伽斯那，我接受你的这些解释。”
涅槃证悟问题第十一。
涅槃接近问题

12. ‘‘Bhante nāgasena, atthi so padeso puratthimāya vā disāya dakkhiṇāya vā disāya pacchimāya vā disāya uttarāya vā disāya uddhaṃ vā adho vā tiriyaṃ vā, yattha nibbānaṃ sannihita’’nti? ‘‘Natthi, mahārāja, so padeso puratthimāya vā disāya dakkhiṇāya vā disāya pacchimāya vā disāya uttarāya vā disāya uddhaṃ vā adho vā tiriyaṃ vā, yattha nibbānaṃ sannihita’’nti.

‘‘Yadi, bhante nāgasena, natthi nibbānassa sannihitokāso, tena hi natthi nibbānaṃ? Yesañca taṃ nibbānaṃ sacchikataṃ, tesampi sacchikiriyā micchā, kāraṇaṃ tattha vakkhāmi, yathā, bhante nāgasena, mahiyā dhaññuṭṭhānaṃ khettaṃ atthi, gandhuṭṭhānaṃ pupphaṃ atthi, pupphuṭṭhānaṃ gumbo atthi, phaluṭṭhānaṃ rukkho atthi, ratanuṭṭhānaṃ ākaro atthi, tattha yo koci yaṃ yaṃ icchati, so tattha gantvā taṃ taṃ harati, evameva kho, bhante nāgasena, yadi nibbānaṃ atthi, tassa nibbānassa uṭṭhānokāsopi icchitabbo, yasmā ca kho, bhante nāgasena, nibbānassa uṭṭhānokāso natthi, tasmā natthi nibbānanti brūmi, yesañca nibbānaṃ sacchikataṃ, tesampi sacchikiriyā micchā’’ti.

‘‘Natthi , mahārāja, nibbānassa sannihitokāso, atthi cetaṃ nibbānaṃ, sammāpaṭipanno yoniso manasikārena nibbānaṃ sacchikaroti. Yathā pana, mahārāja, atthi aggi nāma, natthi tassa sannihitokāso, dve kaṭṭhāni saṅghaṭṭento aggiṃ adhigacchati. Evameva kho, mahārāja, atthi nibbānaṃ, natthi tassa sannihitokāso, sammāpaṭipanno yoniso manasikārena nibbānaṃ sacchikaroti.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, atthi satta ratanāni nāma. Seyyathidaṃ, cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanaṃ. Na ca tesaṃ ratanānaṃ sannihitokāso atthi, khattiyassa pana sammāpaṭipannassa paṭipattibalena tāni ratanāni upagacchanti. Evameva kho, mahārāja, atthi nibbānaṃ, natthi tassa sannihitokāso, sammāpaṭipanno yoniso manasikārena nibbānaṃ sacchikarotī’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, nibbānassa sannihitokāso mā hotu, atthi pana taṃ ṭhānaṃ, yattha ṭhito sammāpaṭipanno nibbānaṃ sacchikarotī’’ti? ‘‘Āma, mahārāja , atthi taṃ ṭhānaṃ, yattha ṭhito sammāpaṭipanno nibbānaṃ sacchikarotī’’ti.

‘‘Katamaṃ pana, bhante, taṃ ṭhānaṃ, yattha ṭhito sammāpaṭipanno nibbānaṃ sacchikarotī’’ti? ‘‘Sīlaṃ, mahārāja, ṭhānaṃ, sīle patiṭṭhito yoniso manasikaronto sakkayavanepi cīnavilātepi alasandepi nigumbepi [nikumbepi (sī. syā. pī.)] kāsikosalepi kasmīrepi gandhārepi nagamuddhanipi brahmalokepi yattha katthacipi ṭhito sammāpaṭipanno nibbānaṃ sacchikaroti. Yathā, mahārāja, yo koci cakkhumā puriso sakayavanepi cīnavilātepi alasandepi nigumbepi kāsikosalepi kasmīrepi gandhārepi nagamuddhanipi brahmalokepi yattha katthacipi ṭhito ākāsaṃ passati, evameva kho, mahārāja, sīle patiṭṭhito yoniso manasikaronto sakayavanepi…pe… yattha katthacipi ṭhito sammāpaṭipanno nibbānaṃ sacchikaroti.


以下是完整的直译：
"尊者那伽斯那，在东方、南方、西方、北方、上方、下方或横向，是否有一个地方，涅槃存在于那里？" "大王啊，在东方、南方、西方、北方、上方、下方或横向，没有一个地方，涅槃存在于那里。"
"尊者那伽斯那，如果涅槃没有存在的地方，那么涅槃就不存在了？那些已经证悟涅槃的人，他们的证悟也是错误的，我将在这里举例说明。尊者那伽斯那，就像地上有产生谷物的田地，有产生香气的花朵，有产生花朵的灌木，有产生果实的树木，有产生宝石的矿藏，任何人想要什么，就去那里取得。同样地，尊者那伽斯那，如果涅槃存在，那么涅槃产生的地方也应该存在。因为，尊者那伽斯那，涅槃产生的地方不存在，所以我说涅槃不存在，那些已经证悟涅槃的人，他们的证悟也是错误的。"
"大王啊，涅槃没有存在的地方，但涅槃确实存在，正确修行者通过如理作意而证悟涅槃。就像，大王啊，有所谓的火，它没有存在的地方，但通过摩擦两根木头而产生火。同样地，大王啊，涅槃存在，它没有存在的地方，正确修行者通过如理作意而证悟涅槃。"
"或者，大王啊，有所谓的七宝。即：轮宝、象宝、马宝、摩尼宝、女宝、居士宝、主兵宝。这些宝物没有存在的地方，但对于正确修行的刹帝利来说，通过修行的力量，这些宝物会来到他身边。同样地，大王啊，涅槃存在，它没有存在的地方，正确修行者通过如理作意而证悟涅槃。"
"尊者那伽斯那，涅槃可以没有存在的地方，但是否有一个地方，正确修行者站在那里可以证悟涅槃？" "是的，大王啊，有一个地方，正确修行者站在那里可以证悟涅槃。"
"尊者，那是什么地方，正确修行者站在那里可以证悟涅槃？" "大王啊，戒律是那个地方。站在戒律上，如理作意，无论是在释迦族的森林、中国和越南、亚历山大（埃及）、尼昆巴、迦尸和拘萨罗（印度）、克什米尔、犍陀罗（巴基斯坦）、山顶或梵天界，无论在哪里，正确修行者都能证悟涅槃。就像，大王啊，任何有眼睛的人，无论是在释迦族的森林、中国和越南、亚历山大、尼昆巴、迦尸和拘萨罗、克什米尔、犍陀罗、山顶或梵天界，无论在哪里，都能看到天空。同样地，大王啊，站在戒律上，如理作意，无论是在释迦族的森林等地方，正确修行者都能证悟涅槃。"


‘‘Yathā vā pana, mahārāja, sakayavanepi…pe… yattha katthacipi ṭhitassa pubbadisā atthi, evameva kho, mahārāja, sīle patiṭṭhitassa yoniso manasikarontassa sakkayavanepi…pe… yattha katthacipi ṭhitassa sammāpaṭipannassa atthi nibbānasacchikiriyā’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, desitaṃ tayā nibbānaṃ, desitā nibbānasacchikiriyā, parikkhatā sīlaguṇā, dassitā sammāpaṭipatti, ussāpito dhammaddhajo, saṇṭhapitā dhammanetti, avañjho suppayuttānaṃ sammāpayogo, evametaṃ gaṇivarapavara tathā sampaṭicchāmī’’ti.

Nibbānasannihitapañho dvādasamo.

Vessantaravaggo tatiyo.

Imasmiṃ vagge dvādasa pañhā.

4. Anumānavaggo

1. Anumānapañho



以下是完整的直译：
“或者，大王啊，无论是在释迦族的森林中……无论在哪里，站在那个地方的，正确修行者都能证悟涅槃。” “善哉，尊者那伽斯那，你所讲的涅槃，所讲的涅槃证悟，所具备的戒律品质，所显现的正当修行，所激励的法之王，所建立的法之网络，所赞美的适合修行者的正当修行，正如是，我完全接受。”
涅槃接近问题第十二。
维萨坦塔经第三章。
在这一章中有十二个问题。
推理问题
推理问题

1. Atha kho milindo rājā yenāyasmā nāgaseno tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṃ nāgasenaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinno kho milindo rājā ñātukāmo sotukāmo dhāretukāmo ñāṇālokaṃ daṭṭhukāmo aññāṇaṃ bhinditukāmo ñāṇālokaṃ uppādetukāmo avijjandhakāraṃ nāsetukāmo adhimattaṃ dhitiñca ussāhañca satiñca sampajaññañca upaṭṭhapetvā āyasmantaṃ nāgasenaṃ etadavoca ‘‘bhante nāgasena, kiṃ pana buddho tayā diṭṭho’’ti. ‘‘Na hi, mahārājā’’ti. ‘‘Kiṃ pana te ācariyehi buddho diṭṭho’’ti? ‘‘Na hi, mahārājā’’ti. ‘‘Bhante nāgasena, na kira tayā buddho diṭṭho, nāpi kira te ācariyehi buddho diṭṭho, tena hi, bhante nāgasena, natthi buddho, na hettha buddho paññāyatī’’ti.

‘‘Atthi pana te, mahārāja, pubbakā khattiyā, ye te tava khattiyavaṃsassa pubbaṅgamā’’ti? ‘‘Āma, bhante. Ko saṃsayo, atthi pubbakā khattiyā, ye mama khattiyavaṃsassa pubbaṅgamā’’ti. ‘‘Diṭṭhapubbā tayā, mahārāja, pubbakā khattiyā’’ti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Ye pana taṃ, mahārāja, anusāsanti purohitā senāpatino akkhadassā mahāmattā, tehi pubbakā khattiyā diṭṭhapubbā’’ti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Yadi pana te, mahārāja, pubbakā khattiyā na diṭṭhā, nāpi kira te anusāsakehi pubbakā khattiyā diṭṭhā, tena hi natthi pubbakā khattiyā, na hettha pubbakā khattiyā paññāyantī’’ti.

‘‘Dissanti, bhante nāgasena, pubbakānaṃ khattiyānaṃ anubhūtāni paribhogabhaṇḍāni. Seyyathidaṃ, setacchattaṃ uṇhīsaṃ pādukā vālabījanī khaggaratanaṃ mahārahāni ca sayanāni. Yehi mayaṃ jāneyyāma saddaheyyāma ‘atthi pubbakā khattiyā’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, mayampetaṃ bhagavantaṃ jāneyyāma saddaheyyāma. Atthi taṃ kāraṇaṃ, yena mayaṃ kāraṇena jāneyyāma saddaheyyāma ‘atthi so bhagavā’ti. Katamaṃ taṃ kāraṇaṃ? Atthi kho, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena anubhūtāni paribhogabhaṇḍāni. Seyyathidaṃ, cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, yehi sadevako loko jānāti saddahati ‘atthi so bhagavā’ti. Iminā, mahārāja, kāraṇena iminā hetunā iminā nayena iminā anumānena ñātabbo ‘atthi so bhagavā’ti.

‘‘‘Bahū jane tārayitvā, nibbuto upadhikkhaye;

Anumānena ñātabbaṃ, atthi so dvipaduttamo’’’ti.


以下是完整的直译：
“于是，米林陀王走向尊者那伽斯那，走近后，向尊者那伽斯那问候，然后坐在一旁。坐下后，米林陀王想要了解，想要倾听，想要保持，想要看到智慧的光明，想要打破无明，想要升起智慧，想要消除无明的黑暗，想要保持强烈的意志、精进、觉知与正念，于是对尊者那伽斯那说：‘尊者那伽斯那，你见过佛吗？’ ‘没有，大王。’ ‘那么，你的老师见过佛吗？’ ‘没有，大王。’ ‘尊者那伽斯那，难道你没有见过佛，甚至你的老师也没有见过佛，因此，尊者那伽斯那，佛是不存在的，这里没有佛的存在。’”
“‘大王啊，你是否有听说过以前的刹帝利，他们是你刹帝利家族的前辈？’ ‘是的，尊者。毫无疑问，确实有以前的刹帝利，他们是我刹帝利家族的前辈。’ ‘你见过那些以前的刹帝利吗，大王？’ ‘没有，尊者。’ ‘那些教导你们的祭司、将军和大臣，他们见过以前的刹帝利吗？’ ‘没有，尊者。’ ‘如果你，大王，未见过以前的刹帝利，甚至你的教导者也未见过以前的刹帝利，那么，显然，之前的刹帝利并不存在，这里没有之前的刹帝利的存在。’”
“‘尊者那伽斯那，确实有以前的刹帝利的经历和享受的物品。比如：白色的伞、温暖的坐垫、鞋子、毛毯、鸟的宝石、豪华的床具。我们可以知道、相信‘确实有以前的刹帝利’。’ ‘同样地，大王，我们也可以知道、相信‘确实有佛陀’。有什么原因使我们能以此原因知道、相信‘确实有那位佛陀’呢？’ ‘大王啊，确实有这些经历和享受的物品，正是通过那位佛陀的知道、看到、阿罗汉、正等觉者的经历。比如：四个正念、四个正努力、四个神通、五根、五力、七觉支、八正道，正是通过这些，世间的人们知道、相信‘确实有那位佛陀’。因此，大王，通过这个原因，通过这个理由，通过这个方式，通过这个推理，可以知道‘确实有那位佛陀’。”
“‘许多众生得救，涅槃于执着的消失；通过推理可以知道，确实有那位双足者。’”


‘‘Bhante nāgasena, opammaṃ karohī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, nagaravaḍḍhakī nagaraṃ māpetukāmo paṭhamaṃ tāva samaṃ anunnatamanonataṃ asakkharapāsāṇaṃ nirupaddavamanavajjaṃ ramaṇīyaṃ bhūmibhāgaṃ anuviloketvā yaṃ tattha visamaṃ, taṃ samaṃ kārāpetvā khāṇukaṇṭakaṃ visodhāpetvā tattha nagaraṃ māpeyya sobhanaṃ vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ ukkiṇṇaparikhāpākāraṃ daḷhagopuraṭṭālakoṭṭakaṃ puthucaccaracatukkasandhisiṅghāṭakaṃ sucisamatalarājamaggaṃ suvibhattaantarāpaṇaṃ ārāmuyyānataḷākapokkharaṇiudapānasampannaṃ bahuvidhadevaṭṭhānappaṭimaṇḍitaṃ sabbadosavirahitaṃ, so tasmiṃ nagare sabbathā vepullattaṃ patte aññaṃ desaṃ upagaccheyya, atha taṃ nagaraṃ aparena samayena iddhaṃ bhaveyya phītaṃ subhikkhaṃ khemaṃ samiddhaṃ sivaṃ anītikaṃ nirupaddavaṃ nānājanasamākulaṃ, puthū khattiyā brāhmaṇā vessā suddā hatthārohā assārohā rathikā pattikā dhanuggahā tharuggahā celakā calakā piṇḍadāyakā uggā rājaputtā pakkhandino mahānāgā sūrā vammino yodhino dāsikaputtā bhaṭiputtā [dāsaputtā bhaṭṭiputtā (sī. pī.)] mallakā gaṇakā āḷārikā sūdā kappakā nahāpakā cundā mālākārā suvaṇṇakārā sajjhukārā sīsakārā tipukārā lohakārā vaṭṭakārā ayokārā maṇikārā pesakārā kumbhakārā veṇukārā loṇakārā cammakārā rathakārā dantakārā rajjukārā kocchakārā suttakārā vilīvakārā dhanukārā jiyakārā usukārā cittakārā raṅgakārā rajakā tantavāyā tunnavāyā heraññikā dussikā gandhikā tiṇahārakā kaṭṭhahārakā bhatakā paṇṇikā phalikā [phallikā (sī. pī.)] mūlikā odanikā pūvikā macchikā maṃsikā majjikā naṭakā naccakā laṅghakā indajālikā vetālikā mallā chavaḍāhakā pupphachaḍḍakā venā nesādā gaṇikā lāsikā kumbhadāsiyo sakkayavanacīnavilātā ujjenakā bhārukacchakā kāsikosalā parantakā māgadhakā sāketakā soreyyakā [soraṭṭhakā (sī. pī.)] pāveyyakā koṭumbaramāthurakā alasandakasmīragandhārā taṃ nagaraṃ vāsāya upagatā nānāvisayino janā navaṃ suvibhattaṃ adosamanavajjaṃ ramaṇīyaṃ taṃ nagaraṃ passitvā anumānena jānanti ‘cheko vata bho so nagaravaḍḍhakī, yo imassa nagarassa māpetā’ti. Evameva kho, mahārāja, so bhagavā asamo asamasamo appaṭisamo asadiso atulo asaṅkhyeyo appameyyo aparimeyyo amitaguṇo guṇapāramippatto anantadhiti anantatejo anantavīriyo anantabalo buddhabalapāramiṃ gato sasenamāraṃ parājetvā diṭṭhijālaṃ padāletvā avijjaṃ khepetvā vijjaṃ uppādetvā dhammukkaṃ dhārayitvā sabbaññutaṃ pāpuṇitvā vijitasaṅgāmo dhammanagaraṃ māpesi.

‘‘Bhagavato kho, mahārāja, dhammanagaraṃ sīlapākāraṃ hiriparikhaṃ ñāṇadvārakoṭṭhakaṃ vīriyaaṭṭālakaṃ saddhāesikaṃ satidovārikaṃ paññāpāsādaṃ suttantacaccaraṃ abhidhammasiṅghāṭakaṃ vinayavinicchayaṃ satipaṭṭhānavīthikaṃ, tassa kho pana, mahārāja, satipaṭṭhānavīthiyaṃ evarūpā āpaṇā pasāritā honti. Seyyathīdaṃ, pupphāpaṇaṃ gandhāpaṇaṃ phalāpaṇaṃ agadāpaṇaṃ osadhāpaṇaṃ amatāpaṇaṃ ratanāpaṇaṃ sabbāpaṇa’’nti.


以下是完整的直译：
"尊者那伽斯那，请作个比喻。" "就像，大王啊，一个城市建筑师想要建造一座城市，首先会观察一块平坦、无高低、无砾石、无危险、无缺陷、令人愉悦的土地。他会使不平之处变平，清除树桩和荆棘，然后在那里建造一座美丽的城市，分区有序，四周有护城河和城墙，有坚固的城门和瞭望塔，有宽阔的十字路口和三叉路口，有清洁平坦的皇家大道，有井然有序的市场，有公园、花园、池塘和水井，有各种神庙装饰，没有任何缺陷。当这座城市在各方面都达到完善时，他可能会去另一个地方。之后，这座城市会变得繁荣、富裕、丰饶、安全、兴旺、幸福、无灾无难，有各种人群聚集，有众多的刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗、象兵、马兵、车兵、步兵、弓箭手、长矛手、旗手、传令官、施食者、贵族、王子、勇士、大象骑士、英雄、披甲战士、奴隶之子、仆人之子、摔跤手、会计师、厨师、理发师、沐浴师、金匠、银匠、铅匠、铜匠、铁匠、宝石匠、织工、陶工、竹匠、盐商、皮革工、车匠、象牙匠、绳索匠、篮子匠、线匠、竹篾匠、弓匠、弓弦匠、箭匠、画家、染匠、洗衣工、织布工、裁缝、钱币兑换商、布商、香料商、草贩、柴贩、雇工、蔬菜商、水果商、根茎商、米饭商、面包商、鱼商、肉商、酒商、舞者、歌手、杂技演员、魔术师、诗人、摔跤手、火葬工、花卉处理者、竹匠、猎人、妓女、舞女、水罐女奴，来自释迦族、希腊人、中国人、越南人、乌杰尼人（印度中部）、巴鲁卡恰人（印度西部）、迦尸人（印度东北部）、拘萨罗人（印度东北部）、边境人、摩揭陀人（印度东部）、娑鸡多人（印度北部）、索雷亚人、波维亚人、拘吒姆巴罗人（印度北部）、马图罗人（印度北部）、亚历山大人（埃及）、克什米尔人、犍陀罗人（巴基斯坦）等各地的人们来到这座城市居住。看到这座新建的、井然有序、无缺陷、令人愉悦的城市，人们会通过推理而知道：'啊，那位建造这座城市的建筑师确实很聪明。'同样地，大王啊，那位世尊是无与伦比的、独一无二的、无可比拟的、无可匹敌的、无法衡量的、不可计数的、不可估量的、无限的、具有无量功德的、达到功德的彼岸的、具有无限坚定的、具有无限光辉的、具有无限精进的、具有无限力量的、达到佛陀力量的彼岸的，他战胜了魔罗及其军队，粉碎了邪见之网，消除了无明，产生了明，高举了法炬，达到了一切智，赢得了战争，建立了法的城市。
"大王啊，世尊的法城有戒律作为城墙，惭愧作为护城河，智慧作为城门，精进作为瞭望塔，信仰作为支柱，正念作为守门人，智慧作为宫殿，经典作为广场，论藏作为十字路口，律藏作为法庭，四念处作为街道。大王啊，在那四念处的街道上，有这样的商店：花店、香料店、水果店、解毒剂店、药店、不死甘露店、珠宝店和各种商店。"


‘‘Bhante nāgasena, katamaṃ buddhassa bhagavato pupphāpaṇa’’nti? ‘‘Atthi kho pana, mahārāja, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena ārammaṇavibhattiyo akkhātā. Seyyathīdaṃ, aniccasaññā dukkhasaññā anattasaññā asubhasaññā ādīnavasaññā pahānasaññā virāgasaññā nirodhasaññā sabbaloke anabhiratisaññā sabbasaṅkhāresu aniccasaññā ānāpānassati uddhumātakasaññā vinīlakasaññā vipubbakasaññā vicchiddakasaññā vikkhāyitakasaññā vikkhittakasaññā hatavikkhittakasaññā lohitakasaññā puḷavakasaññā aṭṭhikasaññā mettāsaññā karuṇāsaññā muditāsaññā upekkhāsaññā maraṇānussati kāyagatāsati, ime kho, mahārāja, buddhena bhagavatā ārammaṇavibhattiyo akkhātā. Tattha yo koci jarāmaraṇā muccitukāmo, so tesu aññataraṃ ārammaṇaṃ gaṇhāti, tena ārammaṇena rāgā vimuccati, dosā vimuccati, mohā vimuccati, mānato vimuccati, diṭṭhito vimuccati, saṃsāraṃ tarati, taṇhāsotaṃ nivāreti, tividhaṃ malaṃ visodheti, sabbakilese upahantvā amalaṃ virajaṃ suddhaṃ paṇḍaraṃ ajātiṃ ajaraṃ amaraṃ sukhaṃ sītibhūtaṃ abhayaṃ nagaruttamaṃ nibbānanagaraṃ pavisitvā arahatte cittaṃ vimoceti, idaṃ vuccati mahārāja ‘bhagavato pupphāpaṇa’nti.

‘‘‘Kammamūlaṃ gahetvāna, āpaṇaṃ upagacchatha;

Ārammaṇaṃ kiṇitvāna, tato muccatha muttiyā’’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, katamaṃ buddhassa bhagavato gandhāpaṇa’’nti? ‘‘Atthi kho pana, mahārāja, tena bhagavatā sīlavibhattiyo akkhātā, yena sīlagandhena anulittā bhagavato puttā sadevakaṃ lokaṃ sīlagandhena dhūpenti sampadhūpenti, disampi anudisampi anuvātampi paṭivātampi vāyanti ativāyanti, pharitvā tiṭṭhanti. Katamā tā sīlavibhattiyo? Saraṇasīlaṃ pañcaṅgasīlaṃ aṭṭhaṅgasīlaṃ dasaṅgasīlaṃ pañcuddesapariyāpannaṃ pātimokkhasaṃvarasīlaṃ. Idaṃ vuccati, mahārāja, ‘bhagavato gandhāpaṇa’nti. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā devātidevena –

‘‘‘Na pupphagandho paṭivātameti, na candanaṃ taggaramallikā vā;

Satañca gandho paṭivātameti, sabbā disā sappuriso pavāyati [pavāti (sī. pī.) dha. pa. 54 passitabbaṃ].

‘‘‘Candanaṃ tagaraṃ vāpi, uppalaṃ atha vassikī;

Etesaṃ gandhajātānaṃ, sīlagandho anuttaro.

‘‘‘Appamatto ayaṃ gandho, yvāyaṃ tagaracandanaṃ;

Yo ca sīlavataṃ gandho, vāti devesu uttamo’’’ti.


以下是完整的直译：
"尊者那伽斯那，什么是佛陀世尊的花店？" "大王啊，那位知道、看见、阿罗汉、正等觉的世尊已经讲述了各种禅修对象。这些是：无常想、苦想、无我想、不净想、过患想、断想、离欲想、灭想、对一切世间不乐想、对一切行无常想、入出息念、膨胀想、青瘀想、脓烂想、割裂想、啃噬想、散乱想、被杀散乱想、血涂想、虫噬想、骨想、慈想、悲想、喜想、舍想、死随念、身至念。大王啊，这些是佛陀世尊所讲述的各种禅修对象。在这些中，任何想要从老死中解脱的人，他会选择其中一个禅修对象。通过那个禅修对象，他从贪欲中解脱，从嗔恨中解脱，从愚痴中解脱，从我慢中解脱，从邪见中解脱，超越轮回，阻止爱欲之流，净化三种污垢，消除一切烦恼，进入无垢、无尘、清净、洁白、不生、不老、不死、快乐、清凉、无畏、最高的城市、涅槃之城，在阿罗汉果中解脱心。大王啊，这被称为'世尊的花店'。"
"'拿起业的根源，走向商店；
购买禅修对象，从而获得解脱。'"
"尊者那伽斯那，什么是佛陀世尊的香料店？" "大王啊，那位世尊已经讲述了各种戒律。世尊的弟子们涂抹了这种戒香，用戒香熏香整个包括天界在内的世界，向四面八方、顺风逆风散发香气，遍满而住。这些戒律是什么？皈依戒、五戒、八戒、十戒、包含在五种指示中的戒、波罗提木叉律仪戒。大王啊，这被称为'世尊的香料店'。大王啊，天中之天的世尊也说过这样的话：
"'花香不能逆风飘，旃檀多伽罗茉莉也不能；
但善人之香能逆风飘，善人之香遍及一切方。
旃檀或多伽罗，青莲或茉莉，
在这些香料中，戒香最为殊胜。
这香气虽微弱，如多伽罗旃檀，
但持戒者之香，飘向天界最殊胜。'"


‘‘Bhante nāgasena, katamaṃ buddhassa bhagavato phalāpaṇa’’nti? ‘‘Phalāni kho, mahārāja, bhagavatā akkhātāni. Seyyathīdaṃ, sotāpattiphalaṃ sakadāgāmiphalaṃ anāgāmiphalaṃ arahattaphalaṃ suññataphalasamāpatti animittaphalasamāpatti appaṇihitaphalasamāpatti . Tattha yo koci yaṃ phalaṃ icchati, so kammamūlaṃ datvā patthitaṃ phalaṃ kiṇāti. Yadi sotāpattiphalaṃ, yadi sakadāgāmiphalaṃ, yadi anāgāmiphalaṃ, yadi arahattaphalaṃ, yadi suññataphalasamāpattiṃ, yadi animittaphalasamāpattiṃ, yadi appaṇihitaphalasamāpattiṃ. Yathā, mahārāja, kassaci purisassa dhuvaphalo ambo bhaveyya, so na tāva tato phalāni pāteti, yāva kayikā na āgacchanti, anuppatte pana kayike mūlaṃ gahetvā evaṃ ācikkhati ‘ambho purisa eso kho dhuvaphalo ambo, tato yaṃ icchasi, ettakaṃ phalaṃ gaṇhāhi salāṭukaṃ vā dovilaṃ vā kesikaṃ vā āmaṃ vā pakkaṃ vā’ti, so tena attanā dinnamūlena yadi salāṭukaṃ icchati, salāṭukaṃ gaṇhāti, yadi dovilaṃ icchati, dovilaṃ gaṇhāti, yadi kesikaṃ icchati, kesikaṃ gaṇhāti, yadi āmakaṃ icchati, āmakaṃ gaṇhāti, yadi pakkaṃ icchati, pakkaṃ gaṇhāti. Evameva kho, mahārāja, yo yaṃ phalaṃ icchati, so kammamūlaṃ datvā patthitaṃ phalaṃ gaṇhāti, yadi sotāpattiphalaṃ…pe… yadi appaṇihitaphalasamāpattiṃ, idaṃ vuccati, mahārāja, ‘bhagavato phalāpaṇa’nti.

‘‘‘Kammamūlaṃ janā datvā, gaṇhanti amatamphalaṃ;

Tena te sukhitā honti, ye kītā amatapphala’’’nti.

‘‘Bhante nāgasena, katamaṃ buddhassa bhagavato agadāpaṇa’’nti? ‘‘Agadāni kho, mahārāja, bhagavatā akkhātāni, yehi agadehi so bhagavā sadevakaṃ lokaṃ kilesavisato parimoceti. Katamāni pana tāni agadāni? Yānimāni, mahārāja, bhagavatā cattāri ariyasaccāni akkhātāni. Seyyathīdaṃ, dukkhaṃ ariyasaccaṃ dukkhasamudayaṃ ariyasaccaṃ dukkhanirodhaṃ ariyasaccaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṃ, tattha ye keci aññāpekkhā catusaccaṃ dhammaṃ suṇanti, te jātiyā parimuccanti , jarāya parimuccanti, maraṇā parimuccanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi parimuccanti, idaṃ vuccati mahārāja ‘bhagavato agadāpaṇa’nti.

‘‘‘Ye keci agadā loke [loke agadā (pī.)], visānaṃ paṭibāhakā;

Dhammāgadasamaṃ natthi, etaṃ pivatha bhikkhavo’’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, katamaṃ buddhassa bhagavato osadhāpaṇa’’nti? ‘‘Osadhāni kho, mahārāja, bhagavatā akkhātāni, yehi osadhehi so bhagavā devamanusse tikicchati. Seyyathīdaṃ, cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, etehi osadhehi bhagavā micchādiṭṭhiṃ vireceti, micchāsaṅkappaṃ vireceti, micchāvācaṃ vireceti, micchākammantaṃ vireceti, micchāājīvaṃ vireceti, micchāvāyāmaṃ vireceti, micchāsatiṃ vireceti, micchāsamādhiṃ vireceti, lobhavamanaṃ kāreti, dosavamanaṃ kāreti, mohavamanaṃ kāreti, mānavamanaṃ kāreti, diṭṭhivamanaṃ kāreti, vicikicchāvamanaṃ kāreti, uddhaccavamanaṃ kāreti, thinamiddhavamanaṃ kāreti, ahirikānottappavamanaṃ kāreti, sabbakilesavamanaṃ kāreti, idaṃ vuccati, mahārāja, ‘bhagavato osadhāpaṇa’nti.

‘‘‘Ye keci osadhā loke, vijjanti vividhā bahū;

Dhammosadhasamaṃ natthi, etaṃ pivatha bhikkhavo.


以下是完整的直译：
"尊者那伽斯那，什么是佛陀世尊的果实店？" "大王啊，世尊已经讲述了各种果实。这些是：预流果、一来果、不还果、阿罗汉果、空性果定、无相果定、无愿果定。在这些中，任何人想要哪种果实，他就付出业的根本，购买所希望的果实。无论是预流果、一来果、不还果、阿罗汉果、空性果定、无相果定还是无愿果定。就像，大王啊，某人有一棵常结果实的芒果树，在买家没来之前他不会摘下果实，但当买家来了，他收了钱后就这样说：'朋友，这是一棵常结果实的芒果树，你想要多少果实就拿多少，无论是未成熟的、半熟的、成熟的、生的还是熟的。'那人用自己给的钱，如果想要未成熟的就拿未成熟的，如果想要半熟的就拿半熟的，如果想要成熟的就拿成熟的，如果想要生的就拿生的，如果想要熟的就拿熟的。同样地，大王啊，任何人想要哪种果实，他就付出业的根本，获得所希望的果实，无论是预流果……乃至……无愿果定。大王啊，这被称为'世尊的果实店'。"
"'人们付出业的根本，获得不死的果实；
那些购买不死果实的人，因此而快乐。'"
"尊者那伽斯那，什么是佛陀世尊的解毒剂店？" "大王啊，世尊已经讲述了各种解毒剂，用这些解毒剂，世尊使包括天界在内的世界从烦恼毒中解脱。这些解毒剂是什么？大王啊，就是世尊所讲述的四圣谛。即：苦圣谛、苦集圣谛、苦灭圣谛、导致苦灭的道路圣谛。在这里，任何渴望智慧的人听闻四谛法，他们就从生解脱，从老解脱，从死解脱，从忧愁、悲伤、痛苦、忧郁和绝望中解脱。大王啊，这被称为'世尊的解毒剂店'。"
"'世间任何解毒剂，能够抵抗毒素；
没有什么能比得上法的解毒剂，比丘们啊，你们要饮用它。'"
"尊者那伽斯那，什么是佛陀世尊的药店？" "大王啊，世尊已经讲述了各种药物，用这些药物，世尊治疗天人。这些是：四念处、四正勤、四神足、五根、五力、七觉支、八正道。用这些药物，世尊使邪见泻出，使邪思惟泻出，使邪语泻出，使邪业泻出，使邪命泻出，使邪精进泻出，使邪念泻出，使邪定泻出，使贪欲呕吐，使嗔恨呕吐，使愚痴呕吐，使我慢呕吐，使邪见呕吐，使疑惑呕吐，使掉举呕吐，使昏沉睡眠呕吐，使无惭无愧呕吐，使一切烦恼呕吐。大王啊，这被称为'世尊的药店'。"
"'世间任何药物，存在各种多样；
没有什么能比得上法药，比丘们啊，你们要饮用它。"


‘‘‘Dhammosadhaṃ pivitvāna, ajarāmaraṇā siyuṃ;

Bhāvayitvā ca passitvā, nibbutā upadhikkhaye’’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, katamaṃ buddhassa bhagavato amatāpaṇa’’nti? ‘‘Amataṃ kho, mahārāja, bhagavatā akkhātaṃ, yena amatena so bhagavā sadevakaṃ lokaṃ abhisiñci , yena amatena abhisittā devamanussā jātijarābyādhimaraṇasokaparidevadukkhadomanassupāyāsehi parimucciṃsu. Katamaṃ taṃ amataṃ? Yadidaṃ kāyagatāsati. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā devātidevena ‘amataṃ te, bhikkhave, paribhuñjanti, ye kāyagatāsatiṃ paribhuñjantī’ti. Idaṃ vuccati, mahārāja, ‘bhagavato amatāpaṇa’nti.

‘‘‘Byādhitaṃ janataṃ disvā, amatāpaṇaṃ pasārayi;

Kammena taṃ kiṇitvāna, amataṃ ādetha bhikkhavo’’’ti.

‘‘Bhante nāgasena, katamaṃ buddhassa bhagavato ratanāpaṇa’’nti? ‘‘Ratanāni kho, mahārāja, bhagavatā akkhātāni, yehi ratanehi vibhūsitā bhagavato puttā sadevakaṃ lokaṃ virocanti obhāsenti pabhāsenti jalanti pajjalanti uddhaṃ adho tiriyaṃ ālokaṃ dassenti. Katamāni tāni ratanāni? Sīlaratanaṃ samādhiratanaṃ paññāratanaṃ vimuttiratanaṃ vimuttiñāṇadassanaratanaṃ paṭisambhidāratanaṃ bojjhaṅgaratanaṃ.

‘‘Katamaṃ, mahārāja, bhagavato sīlaratanaṃ? Pātimokkhasaṃvarasīlaṃ indriyasaṃvarasīlaṃ ājīvapārisuddhisīlaṃ paccayasannissitasīlaṃ cūḷasīlaṃ majjhimasīlaṃ mahāsīlaṃ maggasīlaṃ phalasīlaṃ. Sīlaratanena kho, mahārāja, vibhūsitassa puggalassa sadevako loko samārako sabrahmako sassamaṇabrāhmaṇī pajā pihayati pattheti, sīlaratanapiḷandho kho, mahārāja, bhikkhu disampi anudisampi uddhampi adhopi tiriyampi virocati ativirocati [atirocati (sī. pī.)], heṭṭhato avīciṃ uparito bhavaggaṃ upādāya etthantare sabbaratanāni atikkamitvā [atisayitvā (sī. pī.)] abhibhavitvā ajjhottharitvā tiṭṭhati, evarūpāni kho, mahārāja, sīlaratanāni bhagavato ratanāpaṇe pasāritāni, idaṃ vuccati mahārāja ‘bhagavato sīlaratana’nti.

‘‘‘Evarūpāni sīlāni, santi buddhassa āpaṇe;

Kammena taṃ kiṇitvāna, ratanaṃ vo piḷandhathā’ti.

‘‘Katamaṃ, mahārāja, bhagavato samādhiratanaṃ? Savitakkasavicāro samādhi, avitakkavicāramatto samādhi, avitakkaavicāro samādhi, suññato samādhi, animitto samādhi, appaṇihito samādhi. Samādhiratanaṃ kho, mahārāja, piḷandhassa bhikkhuno ye te kāmavitakkabyāpādavitakkavihiṃsāvitakkamānuddhaccadiṭṭhivicikicchākilesavatthūni vividhāni ca kuvitakkāni, te sabbe samādhiṃ āsajja vikiranti vidhamanti viddhaṃsanti na saṇṭhanti [na saṇṭhahanti (sī.)] na upalimpanti [na upalippanti (sī. pī.)]. Yathā, mahārāja, vāri pokkharapatte vikirati vidhamati viddhaṃsati na saṇṭhāti na upalimpati. Taṃ kissa hetu? Parisuddhattā padumassa. Evameva kho, mahārāja, samādhiratanaṃ piḷandhassa bhikkhuno ye te kāmavitakkabyāpādavitakkavihiṃsāvitakkamānuddhacca diṭṭhivicikicchākilesavatthūni vividhāni ca kuvitakkāni, te sabbe samādhiṃ āsajja vikiranti vidhamanti viddhaṃsanti na saṇṭhanti na upalimpanti. Taṃ kissa hetu? Parisuddhattā samādhissa. Idaṃ vuccati, mahārāja, ‘bhagavato samādhiratana’nti, evarūpāni kho, mahārāja, samādhiratanāni bhagavato ratanāpaṇe pasāritāni.


以下是完整的直译：
“‘饮用法药，得以不老不死；
修行观察，得以涅槃超越。’”
“尊者那伽斯那，什么是佛陀世尊的无死药店？” “大王啊，世尊已经讲述了无死药，凭借这个无死药，世尊为整个天人世界洒下甘露，凭借这个甘露，被洒下的天人从生、老、病、死、忧、悲、苦、恼中解脱。什么是这个无死药？那就是身念处。大王啊，世尊曾如此说：‘比丘们啊，身念处是你们的无死药。’这被称为‘世尊的无死药店’。”
“‘见到被病痛折磨的人，洒下无死药；
用业的根本购买，得以获得不死。’”
“尊者那伽斯那，什么是佛陀世尊的珍宝店？” “大王啊，世尊已经讲述了珍宝，凭借这些珍宝，世尊的弟子们照耀整个天人世界，发出光明，照亮上、下、横、竖的方向。什么是这些珍宝？即是：戒宝、定宝、慧宝、解脱宝、解脱智见宝、通达宝、觉支宝、八正道宝。”
“大王啊，什么是佛陀的戒宝？即是：持戒、守护感官的戒、清净生计的戒、依赖条件的戒、小戒、中戒、大戒、道的戒、果的戒。通过戒宝，得到装饰的人，整个天人世界、四大天王、天人、婆罗门、沙门的种族都渴望、期盼。持戒的比丘，光辉照耀，四面八方，光芒四射，穿越无间地狱，超越天界，超越一切珍宝，统治、压倒、升起，站立在这里。这些戒宝被称为世尊的珍宝店。”
“‘这些戒律，存在于佛陀的店中；
用业的根本购买，珍宝也会归于你们。’”
“大王啊，什么是佛陀的定宝？即是：有思维的定、无思维的定、无思维的定、空的定、无相的定、无愿的定。定宝能够让比丘远离各种欲望的思维、烦恼的思维、暴力的思维、懈怠的思维、怀疑的思维、烦恼的思维、各种不善的思维，所有这些思维都无法影响定。就像大王啊，水在水池中流动，无法停留，也无法附着。那是什么原因呢？是因为莲花的清净。同样地，大王啊，定宝能让比丘远离各种欲望的思维、烦恼的思维、暴力的思维、懈怠的思维、怀疑的思维、烦恼的思维、各种不善的思维，所有这些思维都无法影响定。那是什么原因呢？是因为定的清净。这被称为‘世尊的定宝’，这些定宝被称为世尊的珍宝店。”


‘‘‘Samādhiratanamālassa , kuvitakkā na jāyare;

Na ca vikkhipate cittaṃ, etaṃ tumhe piḷandhathā’ti.

‘‘Katamaṃ, mahārāja, bhagavato paññāratanaṃ? Yāya, mahārāja, paññāya ariyasāvako ‘idaṃ kusala’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘idaṃ akusala’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘idaṃ sāvajjaṃ, idaṃ anavajjaṃ, idaṃ sevitabbaṃ, idaṃ na sevitabbaṃ, idaṃ hīnaṃ, idaṃ paṇītaṃ, idaṃ kaṇhaṃ, idaṃ sukkaṃ, idaṃ kaṇhasukkasappaṭibhāga’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Idaṃ vuccati mahārāja ‘bhagavato paññāratana’nti.

‘‘‘Paññāratanamālassa, na ciraṃ vattate bhavo;

Khippaṃ phasseti [phusseti (syā.), passati (ka.)] amataṃ, na ca so rocate bhave’ti.

‘‘Katamaṃ , mahārāja, bhagavato vimuttiratanaṃ’’? ‘‘Vimuttiratanaṃ [vimuttiratananti (sī. pī.)] kho, mahārāja, arahattaṃ vuccati, arahattaṃ patto kho, mahārāja, bhikkhu ‘vimuttiratanaṃ piḷandho’ti vuccati. Yathā, mahārāja, puriso muttākalāpamaṇikalāpapavāḷakalāpābharaṇappaṭimaṇḍito [pavāḷābharaṇapaṭipaṇḍito (sī. pī.)] agalutagaratālīsakalohitacandanānulittagatto nāgapunnāgasālasalaḷacampakayūthikātimuttakapāṭaluppalavassikamallikāvicitto sesajane atikkamitvā virocati ativirocati obhāsati pabhāsati sampabhāsati jalati pajjalati abhibhavati ajjhottharati mālāgandharatanābharaṇehi, evameva kho, mahārāja, arahattaṃ patto khīṇāsavo vimuttiratanapiḷandho upādāyupādāya vimuttānaṃ bhikkhūnaṃ atikkamitvā samatikkamitvā virocati ativirocati obhāsati pabhāsati sampabhāsati jalati pajjalati abhibhavati ajjhottharati vimuttiyā. Taṃ kissa hetu? Aggaṃ, mahārāja, etaṃ piḷandhanaṃ sabbapiḷandhanānaṃ, yadidaṃ vimuttipiḷandhanaṃ. Idaṃ vuccati, mahārāja, ‘bhagavato vimuttiratana’nti.

‘‘‘Maṇimālādharaṃ geha, jano [gehaṃ, jano (ka.)] sāmiṃ udikkhati;

Vimuttiratanamālantu, udikkhanti sadevakā’ti.

‘‘Katamaṃ mahārāja, bhagavato vimuttiñāṇadassanaratanaṃ? Paccavekkhaṇañāṇaṃ, mahārāja, bhagavato vimuttiñāṇadassanaratananti vuccati, yena ñāṇena ariyasāvako maggaphalanibbānāni pahīnakilesāvasiṭṭhakilese ca paccavekkhati.

‘‘‘Ye ñāṇena bujjhanti, ariyā katakiccataṃ;

Taṃ ñāṇaratanaṃ laddhuṃ, vāyametha jinorasā’ti.

‘‘Katamaṃ, mahārāja, bhagavato paṭisambhidāratanaṃ? Catasso kho, mahārāja, paṭisambhidāyo atthapaṭisambhidā dhammapaṭisambhidā niruttipaṭisambhidā paṭibhānapaṭisambhidāti. Imehi kho, mahārāja, catūhi paṭisambhidāratanehi samalaṅkato bhikkhu yaṃ yaṃ parisaṃ upasaṅkamati, yadi khattiyaparisaṃ, yadi brāhmaṇaparisaṃ, yadi gahapatiparisaṃ, yadi samaṇaparisaṃ, visārado upasaṅkamati amaṅkubhūto abhīru acchambhī anutrāsī vigatalomahaṃso parisaṃ upasaṅkamati.


以下是完整的直译：
“‘定宝的花冠，恶念无法生起；
心不散乱，你们也应如此把握。’”
“尊者那伽斯那，什么是佛陀世尊的智慧宝？” “大王啊，凭借智慧，正等觉的修行者如实知晓‘这是善法’，如实知晓‘这是恶法’，如实知晓‘这是可修习的，这是不可修习的，这是低劣的，这是高尚的，这是黑暗的，这是光明的，这是黑暗与光明的对立’，如实知晓‘这是苦’，如实知晓‘这是苦的起因’，如实知晓‘这是苦的灭’，如实知晓‘这是导致苦灭的道路’。这被称为‘世尊的智慧宝’。”
“‘智慧宝的花冠，不久就会显现；
迅速触及不死，然而他不喜于生。’”
“尊者那伽斯那，什么是佛陀世尊的解脱宝？” “大王啊，解脱宝被称为阿罗汉，获得阿罗汉果的比丘被称为解脱宝的持有者。就像，大王啊，一个人装饰着珍珠、宝石、红珊瑚、金银、红木、香料，光彩照人，超越众人，灿烂辉煌，发出光明，照耀、闪耀、显现、炽热、压倒、升起，装饰着各种珍宝。同样地，大王啊，获得阿罗汉果的比丘，解脱宝的持有者，超越、压倒、光辉灿烂、显现、闪耀、炽热、压倒、升起，凭借解脱。那是什么原因呢？因为这是最上等的，大王啊，这是所有持有的中最上等的，正是解脱的持有。这被称为‘世尊的解脱宝’。”
“‘持有宝冠的人，众人仰望；
解脱宝的花冠，天人也仰望。’”
“尊者那伽斯那，什么是佛陀世尊的解脱智见宝？” “大王啊，反省的智慧被称为佛陀的解脱智见宝，凭借这种智慧，正等觉的修行者反省已舍弃的烦恼及剩余的烦恼。”
“‘凭借智慧觉悟，正等觉者完成了；
要获得这种智慧宝，努力吧，胜者的儿子。’”
“尊者那伽斯那，什么是佛陀世尊的通达宝？” “大王啊，有四种通达：义通达、法通达、语通达、智通达。这四种通达宝装饰着比丘，任何时候他接近的群体，无论是王族、婆罗门、居士或修行者，他都能以智慧的态度接近，毫无畏惧、无所畏惧、无所惊讶、无所恐惧，毫无毛发竖起的感觉，接近那个群体。”


‘‘Yathā, mahārāja, yodho saṅgāmasūro sannaddhapañcāvudho acchambhito [asambhīto (sī. pī.)] saṅgāmaṃ otarati, ‘sace amittā dūre bhavissanti usunā pātayissāmi, tato orato bhavissanti sattiyā paharissāmi, tato orato bhavissanti kaṇayena paharissāmi, upagataṃ santaṃ maṇḍalaggena dvidhā chindissāmi, kāyūpagataṃ churikāya vinivijjhissāmī’ti [vijjhissāmīti (sī.)], evameva kho, mahārāja, catupaṭisambhidāratanamaṇḍito bhikkhu acchambhito parisaṃ upasaṅkamati. Yo koci maṃ atthapaṭisambhide pañhaṃ pucchissati, tassa atthena atthaṃ kathayissāmi, kāraṇena kāraṇaṃ kathayissāmi, hetunā hetuṃ kathayissāmi, nayena nayaṃ kathayissāmi, nissaṃsayaṃ karissāmi, vimatiṃ vivecessāmi, tosayissāmi pañhaveyyākaraṇena.

‘‘Yo koci maṃ dhammapaṭisambhide pañhaṃ pucchissati, tassa dhammena dhammaṃ kathayissāmi, amatena amataṃ kathayissāmi, asaṅkhatena asaṅkhataṃ kathayissāmi, nibbānena nibbānaṃ kathayissāmi, suññatena suññataṃ kathayissāmi , animittena animittaṃ kathayissāmi, appaṇihitena appaṇihitaṃ kathayissāmi, anejena anejaṃ kathayissāmi, nissaṃsayaṃ karissāmi, vimatiṃ vivecessāmi, tosayissāmi pañhāveyyākaraṇena.

‘‘Yo koci maṃ niruttipaṭisambhide pañhaṃ pucchissati, tassa niruttiyā niruttiṃ kathayissāmi, padena padaṃ kathayissāmi, anupadena anupadaṃ kathayissāmi, akkharena akkharaṃ kathayissāmi, sandhiyā sandhiṃ kathayissāmi, byañjanena byañjanaṃ kathayissāmi, anubyañjanena anubyañjanaṃ kathayissāmi, vaṇṇena vaṇṇaṃ kathayissāmi, sarena saraṃ kathayissāmi, paññattiyā paññattiṃ kathayissāmi, vohārena vohāraṃ kathayissāmi, nissaṃsayaṃ karissāmi, vimatiṃ vivecessāmi, tosayissāmi pañhaveyyākaraṇena.

‘‘Yo koci maṃ paṭibhānapaṭisambhide pañhaṃ pucchissati, tassa paṭibhānena paṭibhānaṃ kathayissāmi, opammena opammaṃ kathayissāmi, lakkhaṇena lakkhaṇaṃ kathayissāmi, rasena rasaṃ kathayissāmi, nissaṃsayaṃ karissāmi, vimatiṃ vivecessāmi, tosayissāmi pañhaveyyākaraṇenāti, idaṃ vuccati, mahārāja, ‘bhagavato paṭisambhidāratana’nti.

‘‘‘Paṭisambhidā kiṇitvāna, ñāṇena phassayeyya yo;

Acchambhito anubbiggo, atirocati sadevake’ti.

‘‘Katamaṃ, mahārāja, bhagavato bojjhaṅgaratanaṃ? Sattime, mahārāja, bojjhaṅgā, satisambojjhaṅgo dhammavicayasambojjhaṅgo vīriyasambojjhaṅgo pītisambojjhaṅgo passaddhisambojjhaṅgo samādhisambojjhaṅgo upekkhāsambojjhaṅgo. Imehi kho, mahārāja, sattahi bojjhaṅgaratanehi paṭimaṇḍito bhikkhu sabbaṃ tamaṃ abhibhuyya sadevakaṃ lokaṃ obhāseti pabhāseti ālokaṃ janeti. Idaṃ vuccati, mahārāja, ‘bhagavato bojjhaṅgaratana’nti.

‘‘‘Bojjhaṅgaratanamālassa , uṭṭhahanti [upaṭṭhahanti (ka.), udikkhanti (syā.)] sadevakā;

Kammena taṃ kiṇitvāna, ratanaṃ vo piḷandhathā’’’ti.


以下是完整的直译：
“就像，大王啊，勇士在战斗中，装备齐全，毫不畏惧地投入战斗，他会说：‘如果敌人远离，我将用箭射击；如果他们靠近，我将用长矛攻击；如果他们靠近，我将用刀刺击；如果敌人靠近，我将用武器将他们分开；如果敌人接近，我将用刀刺入。’同样地，大王啊，拥有四种通达宝的比丘，毫不畏惧地接近群体。任何人向我询问义通达的疑问，我将以义为基础，讲述义；以因果为基础，讲述因果；以理由为基础，讲述理由；以方法为基础，讲述方法；我将消除疑惑，分析疑虑，满足他们的疑问。”
“任何人向我询问法通达的疑问，我将以法为基础，讲述法；以不死为基础，讲述不死；以无形为基础，讲述无形；以涅槃为基础，讲述涅槃；以空性为基础，讲述空性；以无相为基础，讲述无相；以无愿为基础，讲述无愿；以无所依为基础，讲述无所依；我将消除疑惑，分析疑虑，满足他们的疑问。”
“任何人向我询问语通达的疑问，我将以语言为基础，讲述语言；以词为基础，讲述词；以无词为基础，讲述无词；以字母为基础，讲述字母；以连接为基础，讲述连接；以音节为基础，讲述音节；以附加音为基础，讲述附加音；以色彩为基础，讲述色彩；以意为基础，讲述意；以表达为基础，讲述表达；我将消除疑惑，分析疑虑，满足他们的疑问。”
“任何人向我询问智通达的疑问，我将以智慧为基础，讲述智慧；以比喻为基础，讲述比喻；以特征为基础，讲述特征；以味道为基础，讲述味道；我将消除疑惑，分析疑虑，满足他们的疑问。这被称为‘世尊的通达宝’。”
“‘获得通达，凭借智慧触及；
毫不畏惧，光辉照耀整个天人世界。’”
“尊者那伽斯那，什么是佛陀世尊的觉支宝？” “大王啊，有七种觉支：念觉支、法觉支、精进觉支、喜觉支、安定觉支、定觉支、舍觉支。这七种觉支装饰着比丘，能够克服所有的黑暗，照耀整个天人世界，发出光明，创造光明。这被称为‘世尊的觉支宝’。”
“‘觉支宝的花冠，天人都在注视；
用业的根本购买，珍宝也会归于你们。’”


‘‘Bhante nāgasena, katamaṃ buddhassa bhagavato sabbāpaṇa’’nti? ‘‘Sabbāpaṇaṃ kho, mahārāja, bhagavato navaṅgaṃ buddhavacanaṃ sārīrikāni pāribhogikāni cetiyāni saṅgharatanañca. Sabbāpaṇe, mahārāja, bhagavatā jātisampatti pasāritā, bhogasampatti pasāritā, āyusampatti pasāritā, ārogyasampatti pasāritā, vaṇṇasampatti pasāritā, paññāsampatti pasāritā, mānusikasampatti pasāritā, dibbasampatti pasāritā, nibbānasampatti pasāritā. Tattha ye taṃ taṃ sampattiṃ icchanti, te kammamūlaṃ datvā patthitapatthitaṃ sampattiṃ kiṇanti, keci sīlasamādānena kiṇanti, keci uposathakammena kiṇanti, appamattakenapi kammamūlena upādāyupādāya sampattiyo paṭilabhanti. Yathā, mahārāja, āpaṇikassa āpaṇe tilamuggamāse parittakenapi taṇḍulamuggamāsena appakenapi mūlena upādāyupādāya gaṇhanti, evameva kho, mahārāja, bhagavato sabbāpaṇe appamattakenapi kammamūlena upādāyupādāya sampattiyo paṭilabhanti. Idaṃ vuccati, mahārāja, ‘bhagavato sabbāpaṇa’nti.

‘‘‘Āyu arogatā vaṇṇaṃ, saggaṃ uccākulīnatā;

Asaṅkhatañca amataṃ, atthi sabbāpaṇe jine.

‘‘‘Appena bahukenāpi, kammamūlena gayhati;

Kiṇitvā saddhāmūlena, samiddhā hotha bhikkhavo’ti.

‘‘Bhagavato kho, mahārāja, dhammanagare evarūpā janā paṭivasanti, suttantikā venayikā ābhidhammikā dhammakathikā jātakabhāṇakā dīghabhāṇakā majjhimabhāṇakā saṃyuttabhāṇakā aṅguttarabhāṇakā khuddakabhāṇakā sīlasampannā samādhisampannā paññāsampannā bojjhaṅgabhāvanāratā vipassakā sadatthamanuyuttā āraññikā rukkhamūlikā abbhokāsikā palālapuñjikā sosānikā nesajjikā paṭipannakā phalaṭṭhā sekkhā phalasamaṅgino sotāpannā sakadāgāmino anāgāmino arahanto tevijjā chaḷabhiññā iddhimanto paññāya pāramiṃgatā satipaṭṭhānasammappadhānaiddhipādaindriyabalabojjhaṅgamaggavarajhānavimokkharū pārūpasantasukhasamāpattikusalā, tehi arahantehi ākulaṃ samākulaṃ ākiṇṇaṃ samākiṇṇaṃ naḷavanasaravanamiva dhammanagaraṃ ahosi. Bhavatīha –

‘‘‘Vītarāgā vītadosā, vītamohā anāsavā;

Vītataṇhā anādānā, dhammanagare vasanti te.

‘‘‘Āraññikā dhutadharā, jhāyino lūkhacīvarā;

Vivekābhiratā dhīrā, dhammanagare vasanti te.

‘‘‘Nesajjikā santhatikā, athopi ṭhānacaṅkamā;

Paṃsukūladharā sabbe, dhammanagare vasanti te.

‘‘‘Ticīvaradharā santā, cammakhaṇḍacatutthakā;

Ratā ekāsane viññū, dhammanagare vasanti te.

‘‘‘Appicchā nipakā dhīrā, appāhārā alolupā;

Lābhālābhena santuṭṭhā, dhammanagare vasanti te.

‘‘‘Jhāyī jhānaratā dhīrā, santacittā samāhitā;

Ākiñcaññaṃ patthayānā, dhammanagare vasanti te.

‘‘‘Paṭipannā phalaṭṭhā ca, sekkhā phalasamaṅgino;

Āsīsakā [āsiṃsakā (sī. pī.)] uttamatthaṃ, dhammanagare vasanti te.

‘‘‘Sotāpannā ca vimalā, sakadāgāmino ca ye;

Anāgāmī ca arahanto, dhammanagare vasanti te.

‘‘‘Satipaṭṭhānakusalā , bojjhaṅgabhāvanāratā;

Vipassakā dhammadharā, dhammanagare vasanti te.

‘‘‘Iddhipādesu kusalā, samādhibhāvanāratā;

Sammappadhānānuyuttā, dhammanagare vasanti te.

‘‘‘Abhiññāpāramippattā, pettike gocare ratā;

Antalikkhamhi caraṇā, dhammanagare vasanti te.


以下是完整的直译：
"尊者那伽斯那，什么是佛陀世尊的一切商店？" "大王啊，佛陀的一切商店包括九部佛语、舍利子遗物、用品遗物、佛塔和僧宝。在一切商店中，世尊展示了生命的成就、财富的成就、长寿的成就、健康的成就、美貌的成就、智慧的成就、人间的成就、天界的成就、涅槃的成就。在那里，想要获得这些成就的人，可以用业的根本购买他们所愿望的成就，有些人以持戒购买，有些人以布萨功德购买，即使以微小的业的根本也能逐步获得成就。就像，大王啊，在商人的店铺里，人们可以用少量的谷物、豆子，或者少量的钱，逐步购买物品。同样地，大王啊，在世尊的一切商店中，即使以微小的业的根本也能逐步获得成就。这被称为'世尊的一切商店'。"
"'寿命与健康容貌，天界与高贵出身；
无为与不死法，胜者店中皆具有。
以少或以多，业的根本可得；
以信根本购买，比丘们得圆满。'"
"大王啊，在世尊的法城中，住着这样的人们：经师、律师、论师、说法师、本生经诵者、长部诵者、中部诵者、相应部诵者、增支部诵者、小部诵者、具足戒者、具足定者、具足慧者、喜爱修习觉支者、观察者、追求自利者、林居者、树下住者、露地住者、草堆住者、墓地住者、常坐不卧者、修行者、得果者、有学者、具果者、入流者、一来者、不还者、阿罗汉、三明者、六通者、神通者、智慧到彼岸者、念处-正勤-神足-根-力-觉支-道等殊胜禅定解脱色无色寂静乐定善巧者，法城充满了这些阿罗汉，就像芦苇林和箭竹林一样。这里有：
'离贪离嗔者，离痴无漏者；
离爱无执取，住于法城中。
林居持头陀，禅修粗衣者；
乐于独处智，住于法城中。
常坐草席上，或立或经行；
着粪扫衣者，住于法城中。
持三衣安详，第四皮革片；
乐于独坐智，住于法城中。
少欲有智慧，少食不贪求；
得失皆知足，住于法城中。
禅修乐禅定，安详心专注；
追求无所有，住于法城中。
修行与得果，学人具果者；
希求最上义，住于法城中。
入流无垢者，一来果位者；
不还阿罗汉，住于法城中。
念处善巧者，乐修觉支者；
观察持法者，住于法城中。
神足善巧者，乐修禅定者；
专注正精进，住于法城中。


‘‘‘Okkhittacakkhū mitabhāṇī, guttadvārā susaṃvutā;

Sudantā uttame damme [dhamme (sī. pī.)], dhammanagare vasanti te.

‘‘‘Tevijjā chaḷabhiññā ca, iddhiyā pāramiṃ gatā;

Paññāya pāramippattā, dhammanagare vasanti te’ti.

‘‘Ye kho te, mahārāja, bhikkhū aparimitañāṇavaradharā asaṅgā atulaguṇā [atuliyaguṇā (sī. pī. ka.)] atulayasā atulabalā atulatejā dhammacakkānuppavattakā paññāpāramiṃ gatā, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare ‘dhammasenāpatino’ti vuccanti.

‘‘Ye pana te, mahārāja, bhikkhū iddhimanto adhigatappaṭisambhidāpattavesārajjā gaganacarā durāsadā duppasahā anālambacarā sasāgaramahidharapathavikampako candasūriyaparimajjakā vikubbanādhiṭṭhānābhinīhārakusalā iddhiyā pāramiṃ gatā, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare ‘purohitā’ti vuccanti.

‘‘Ye pana te, mahārāja, bhikkhū dhutaṅgamanugatā appicchā santuṭṭhā viññattimanesanajigucchakā piṇḍāya sapadānacārino bhamarāva gandhamanughāyitvā pavisanti vivittakānanaṃ, kāye ca jīvite ca nirapekkhā arahattamanuppattā dhutaṅgaguṇe agganikkhittā, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare ‘akkhadassā’ti vuccanti.

‘‘Ye pana te, mahārāja, bhikkhū parisuddhā vimalā nikkilesā cutūpapātakusalā dibbacakkhumhi pāramiṃ gatā, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare ‘nagarajotakā’ti vuccanti.

‘‘Ye pana te, mahārāja, bhikkhū bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā sithiladhanitadīgharassagarukalahukakkharaparicchedakusalā navaṅgasāsanadharā, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare ‘dhammarakkhā’ti vuccanti.

‘‘Ye pana te, mahārāja, bhikkhū vinayaññū vinayakovidā ṭhānāṭṭhānakusalā [nidānapaṭhanakusalā (sī. pī.), nidānavatthukusalā (syā.)] āpattānāpattigarukalahukasatekicchaatekicchavuṭṭhānadesanāniggaha- paṭikammaosāraṇanissāraṇapaṭisāraṇakusalā vinaye pāramiṃ gatā, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare ‘rūparakkhā’ti [rūpadakkhāti (sī. syā. pī.)] vuccanti.

‘‘Ye pana te, mahārāja, bhikkhū vimuttivarakusumamālabaddhā varapavaramahagghaseṭṭhabhāvamanuppattā bahujanakantamabhipatthitā, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare ‘pupphāpaṇikā’ti vuccanti.

‘‘Ye pana te, mahārāja, bhikkhū catusaccābhisamayappaṭividdhā diṭṭhasaccā viññātasāsanā catūsu sāmaññaphalesu tiṇṇavicikicchā paṭiladdhaphalasukhā aññesampi paṭipannānaṃ te phale saṃvibhajanti, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare ‘phalāpaṇikā’ti vuccanti.

‘‘Ye pana te, mahārāja, bhikkhū sīlasaṃvaragandhamanulittā [sīlavarasugandhamanulittā (sī. pī.)] anekavidhabahuguṇadharā kilesamaladuggandhavidhamakā, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare ‘gandhāpaṇikā’ti vuccanti.


以下是完整的直译：
"'目光下垂少言语，守护诸门善防护；
善调最上调御法，住于法城中。
三明与六通，神通到彼岸；
智慧到彼岸，住于法城中。'"
"大王啊，那些比丘拥有无量殊胜智慧，无执着，具有无比功德，无比名声，无比力量，无比威力，转动法轮，智慧到达彼岸，这样的比丘在世尊的法城中被称为'法将军'。"
"大王啊，那些比丘具有神通，获得无碍解，获得无畏，能在空中行走，难以接近，难以征服，无所依而行，能震动大海、山岳和大地，能抚摸日月，善于变化、决意和引导，神通到达彼岸，这样的比丘在世尊的法城中被称为'祭司'。"
"大王啊，那些比丘遵行头陀行，少欲知足，厌恶乞求和寻找，次第乞食，如蜜蜂采蜜般进入寂静的森林，对身体和生命无所执着，已经证得阿罗汉果，在头陀行中最为殊胜，这样的比丘在世尊的法城中被称为'监察官'。"
"大王啊，那些比丘清净无垢，无烦恼，善于了知生死，在天眼方面已到达彼岸，这样的比丘在世尊的法城中被称为'城市照明者'。"
"大王啊，那些比丘多闻博学，精通经典，持法、持律、持论母，善于辨别松紧、长短、重轻、音节，持九分教法，这样的比丘在世尊的法城中被称为'法护卫'。"
"大王啊，那些比丘精通律藏，善巧律藏，善于辨别是非，善于处理犯戒与非犯戒、重罪与轻罪、可忏悔与不可忏悔、出罪、忏悔、呵责、惩罚、驱逐、摈斥、和解等事宜，在律藏方面已到达彼岸，这样的比丘在世尊的法城中被称为'形相护卫'。"
"大王啊，那些比丘戴着解脱殊胜花冠，获得最上最胜最贵最高的境界，为众人所喜爱期望，这样的比丘在世尊的法城中被称为'花店主'。"
"大王啊，那些比丘已经通达四圣谛，已见真理，已了解教法，对四沙门果已无疑惑，已获得果位的快乐，并与其他修行者分享这些果位，这样的比丘在世尊的法城中被称为'果店主'。"
"大王啊，那些比丘涂抹着戒律自制的香气，具有多种功德，能够驱散烦恼污垢的恶臭，这样的比丘在世尊的法城中被称为'香料店主'。"


‘‘Ye pana te, mahārāja, bhikkhū dhammakāmā piyasamudāhārā abhidhamme abhivinaye uḷārapāmojjā araññagatāpi rukkhamūlagatāpi suññāgāragatāpi dhammavararasaṃ pivanti, kāyena vācāya manasā dhammavararasamogāḷhā adhimattapaṭibhānā dhammesu dhammesanappaṭipannā ito vā tato vā yattha yattha appicchakathā santuṭṭhikathā pavivekakathā asaṃsaggakathā vīriyārambhakathā sīlakathā samādhikathā paññākathā vimuttikathā vimuttiñāṇadassanakathā , tattha tattha gantvā taṃ taṃ kathārasaṃ pivanti, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare ‘soṇḍā pipāsā’ti vuccanti.

‘‘Ye pana te, mahārāja, bhikkhū pubbarattāpararattaṃ jāgariyānuyogamanuyuttā nisajjaṭṭhānacaṅkamehi rattindivaṃ vītināmenti, bhāvanānuyogamanuyuttā kilesapaṭibāhanāya sadatthappasutā, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare ‘nagaraguttikā’ti vuccanti.

‘‘Ye pana te, mahārāja, bhikkhū navaṅgaṃ buddhavacanaṃ atthato ca byañjanato ca nayato ca kāraṇato ca hetuto ca udāharaṇato ca vācenti anuvācenti bhāsanti anubhāsanti, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare ‘dhammāpaṇikā’ti vuccanti.

‘‘Ye pana te, mahārāja, bhikkhū dhammaratanabhogena āgamapariyattisutabhogena bhogino dhanino niddiṭṭhasarabyañjanalakkhaṇappaṭivedhā viññū pharaṇā, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare ‘dhammaseṭṭhino’ti vuccanti.

‘‘Ye pana te, mahārāja, bhikkhū uḷāradesanāpaṭivedhā pariciṇṇārammaṇavibhattiniddesā sikkhāguṇapāramippattā, evarūpā kho, mahārāja, bhikkhū bhagavato dhammanagare ‘vissutadhammikā’ti vuccanti.

‘‘Evaṃ suvibhattaṃ kho, mahārāja, bhagavato dhammanagaraṃ evaṃ sumāpitaṃ evaṃ suvihitaṃ evaṃ suparipūritaṃ evaṃ suvavatthāpitaṃ evaṃ surakkhitaṃ evaṃ sugopitaṃ evaṃ duppasayhaṃ paccatthikehi paccāmittehi, iminā, mahārāja, kāraṇena iminā hetunā iminā nayena iminā anumānena ñātabbaṃ atthi so bhagavāti.

‘‘‘Yathāpi nagaraṃ disvā, suvibhattaṃ manoramaṃ;

Anumānena jānanti, vaḍḍhakissa mahattanaṃ.

‘‘‘Tatheva lokanāthassa, disvā dhammapuraṃ varaṃ;

Anumānena jānanti, atthi so bhagavā iti.

‘‘‘Anumānena jānanti, ūmiṃ disvāna sāgare;

Yathāyaṃ dissate ūmi, mahanto so bhavissati.

‘‘‘Tathā buddhaṃ sokanudaṃ, sabbatthamaparājitaṃ;

Taṇhakkhayamanuppattaṃ, bhavasaṃsāramocanaṃ.

‘‘‘Anumānena ñātabbaṃ, ūmiṃ disvā sadevake;

Yathā dhammūmivipphāro, aggo buddho bhavissati.

‘‘‘Anumānena jānanti, disvā accuggataṃ giriṃ;

Yathā accuggato eso, himavā so bhavissati.

‘‘‘Tathā disvā dhammagiriṃ, sītībhūtaṃ nirūpadhiṃ;

Accuggataṃ bhagavato, acalaṃ suppatiṭṭhitaṃ.

‘‘‘Anumānena ñātabbaṃ, disvāna dhammapabbataṃ;

Tathā hi so mahāvīro, aggo buddho bhavissati.

‘‘‘Yathāpi gajarājassa, padaṃ disvāna mānusā;

Anumānena jānanti, mahā eso gajo iti.

‘‘‘Tatheva buddhanāgassa, padaṃ disvā vibhāvino;

Anumānena jānanti, uḷāro so bhavissati.

‘‘‘Anumānena jānanti, bhīte disvāna kummige;

Migarājassa saddena, bhītāme kummigā iti.

‘‘‘Tatheva titthiye disvā, vitthate bhītamānase;

Anumānena ñātabbaṃ, dhammarājena gajjitaṃ.


以下是完整的直译：
"大王啊，那些比丘热爱法，喜欢讨论，对阿毗达摩和律藏有极大的喜悦，无论是在森林中、树下还是空屋中，都在饮用殊胜法味，以身、口、意沉浸在殊胜法味中，具有超凡的智慧，在法中寻求法，无论在哪里，只要有关于少欲、知足、独处、不交际、精进、戒律、禅定、智慧、解脱、解脱知见的讨论，他们就去那里饮用这些讨论的滋味，这样的比丘在世尊的法城中被称为'渴求者'。"
"大王啊，那些比丘在前夜后夜保持警觉，以坐禅、站立和经行度过日夜，专注于修行，为了驱除烦恼而追求自利，这样的比丘在世尊的法城中被称为'城市守卫'。"
"大王啊，那些比丘从义理、文句、方法、原因、理由和例证等方面教导、重复教导、讲解、重复讲解九分佛语，这样的比丘在世尊的法城中被称为'法商人'。"
"大王啊，那些比丘以法宝为财富，以经典传承和所闻为财富，富有而且富足，能够洞察指示的音节和特征，智慧广博，这样的比丘在世尊的法城中被称为'法富豪'。"
"大王啊，那些比丘通达殊胜的教法，精通所缘的分别和解释，在学处和功德方面达到彼岸，这样的比丘在世尊的法城中被称为'著名法师'。"
"大王啊，世尊的法城就是这样分布良好，这样建造完善，这样安排妥当，这样充实圆满，这样划分清楚，这样保护得当，这样守卫严密，这样难以被敌人和对手攻破。大王啊，基于这个原因，这个理由，这个方法，这个推理，应当知道：世尊确实存在。"
"'就像看到一座城市，分布良好令人愉悦；
通过推理可以知道，建造者的伟大。
同样看到世间导师，殊胜的法城；
通过推理可以知道，世尊确实存在。
通过推理可以知道，看到海中的波浪；
如同所见的波浪，海洋一定很广大。
同样佛陀除忧愁，在一切处不败；
已达爱欲的灭尽，解脱生死轮回。
通过推理应当知，看到天人世界的波浪；
如同法浪的广大，佛陀必定是至上。
通过推理可以知道，看到高耸的山峰；
如此高耸的山峰，必定是喜马拉雅。
同样看到法山峰，清凉无有执着；
世尊的高耸不动，安稳而且坚固。
通过推理应当知，看到法的山峰；
如此这位大英雄，必定是至上佛陀。
就像人们看到了，象王留下的足迹；
通过推理可以知道，这是一头大象。
同样见到佛象王，足迹的智者们；
通过推理可以知道，他必定是殊胜的。
通过推理可以知道，看到受惊的野兽；
因为兽王的吼声，这些野兽受惊了。
同样看到外道们，恐惧而心慌意乱；
通过推理应当知，法王已经咆哮了。'"


‘‘‘Nibbutaṃ pathaviṃ disvā, haritapattaṃ mahodikaṃ;

Anumānena jānanti, mahāmeghena nibbutaṃ.

‘‘‘Tathevimaṃ janaṃ disvā, āmoditapamoditaṃ;

Anumānena ñātabbaṃ, dhammameghena tappitaṃ.

‘‘‘Laggaṃ disvā bhusaṃ paṅkaṃ, kalaladdagataṃ mahiṃ;

Anumānena jānanti, vārikkhandho mahā gato.

‘‘‘Tathevimaṃ janaṃ disvā, rajapaṅkasamohitaṃ;

Vahitaṃ dhammanadiyā, visaṭṭhaṃ dhammasāgare.

‘‘‘Dhammāmatagataṃ disvā, sadevakamimaṃ mahiṃ;

Anumānena ñātabbaṃ, dhammakkhandho mahā gato.

‘‘‘Anumānena jānanti, ghāyitvā gandhamuttamaṃ;

Yathāyaṃ vāyate gandho, hessanti pupphitā dumā.

‘‘‘Tathevāyaṃ sīlagandho, pavāyati sadevake;

Anumānena ñātabbaṃ, atthi buddho anuttaro’ti.

‘‘Evarūpena kho, mahārāja, kāraṇasatena kāraṇasahassena hetusatena hetusahassena nayasatena nayasahassena opammasatena opammasahassena sakkā buddhabalaṃ upadassayituṃ. Yathā, mahārāja, dakkho mālākāro nānāpuppharāsimhā ācariyānusiṭṭhiyā paccattapurisakārena vicittaṃ mālāguṇarāsiṃ kareyya, evameva kho, mahārāja, so bhagavā vicittapuppharāsi viya anantaguṇo appameyyaguṇo, ahametarahi jinasāsane mālākāro viya pupphaganthako pubbakānaṃ ācariyānaṃ maggenapi mayhaṃ buddhibalenapi asaṅkhyeyyenapi kāraṇena anumānena buddhabalaṃ dīpayissāmi, tvaṃ panettha chandaṃ janehi savanāyā’’ti.

‘‘Dukkaraṃ , bhante nāgasena, aññesaṃ evarūpena kāraṇena anumānena buddhabalaṃ upadassayituṃ, nibbutosmi, bhante nāgasena, tumhākaṃ paramavicittena pañhaveyyākaraṇenā’’ti.

Anumānapañho paṭhamo.



以下是完整的直译：
"'看到大地得清凉，绿叶繁茂多水分；
通过推理可以知，大云带来的清凉。
同样看到这些人，喜悦而且欢欣；
通过推理应当知，法云带来满足。
看到泥土沾粘着，大地遍布泥浆中；
通过推理可以知，大水已经流过去。
同样看到这些人，烦恼泥垢已消除；
载于法河之中，散布在法海里。
看到天人世界中，法甘露已遍布；
通过推理应当知，法蕴已经广大。
通过推理可以知，闻到最上香气；
如此飘散的香气，必有花开之树。
如是此戒香气，遍布天人世间；
通过推理应当知，无上佛陀存在。'"
"大王啊，通过这样的数百个理由、数千个理由，数百个原因、数千个原因，数百个方法、数千个方法，数百个譬喻、数千个譬喻，就能够显示佛陀的力量。大王啊，就像熟练的花匠，依照老师的教导和自己的技能，能够用各种花的堆积编织出美丽的花环一样。同样地，大王啊，世尊就像是具有无量功德、无法衡量的功德的各种花的堆积，而我现在就像是佛教中的花匠编织花环一样，依照前代老师的方法和我的智慧力量，以无数的理由和推理来阐明佛陀的力量，你要在这里生起听闻的欲望。"
"尊者那伽斯那，其他人很难用这样的理由和推理来显示佛陀的力量。尊者那伽斯那，我对你最为精妙的问题解答感到满意。"
推理问题第一。

2. Dhutaṅgapañho

‘‘Passatāraññake bhikkhū, ajjhogāḷhe dhute guṇe;

Puna passati gihī rājā, anāgāmiphale ṭhite.

‘‘Ubhopi te viloketvā, uppajji saṃsayo mahā;

Bujjheyya ce gihī dhamme, dhutaṅgaṃ nipphalaṃ siyā.

‘‘Paravādivādamathanaṃ, nipuṇaṃ piṭakattaye;

Handa pucche kathiseṭṭhaṃ, so me kaṅkhaṃ vinessatī’’ti.

Atha kho milindo rājā yenāyasmā nāgaseno tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā āyasmantaṃ nāgasenaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinno kho milindo rājā āyasmantaṃ nāgasenaṃ etadavoca ‘‘bhante nāgasena, atthi koci gihī agāriko kāmabhogī puttadārasambādhasayanaṃ ajjhāvasanto kāsikacandanaṃ paccanubhonto mālāgandhavilepanaṃ dhārayanto jātarūparajataṃ sādiyanto maṇimuttākañcanavicittamoḷibaddho yena santaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ sacchikata’’nti?

‘‘Na, mahārāja, ekaññeva sataṃ na dve satāni na tīṇi cattāri pañca satāni na sahassaṃ na satasahassaṃ na koṭisataṃ na koṭisahassaṃ na koṭisatasahassaṃ, tiṭṭhatu mahārāja dasannaṃ vīsatiyā satassa sahassassa abhisamayo, katamena te pariyāyena anuyogaṃ dammī’’ti.

‘‘Tvamevetaṃ brūhī’’ti. ‘‘Tenahi te, mahārāja, kathayissāmi satena vā sahassena vā satasahassena vā koṭiyā vā koṭisatena vā koṭisahassena vā koṭisatasahassena vā, yā kāci navaṅge buddhavacane sallekhitācārappaṭipattidhutavaraṅgaguṇanissitā [dhutavaraṅgaguṇanissitā (sī. syā. pī.)] thā, tā sabbā idha samosarissanti. Yathā, mahārāja, ninnunnatasamavisamathalāthaladesabhāge abhivuṭṭhaṃ udakaṃ, sabbaṃ taṃ tato vinigaḷitvā mahodadhiṃ sāgaraṃ samosarati, evameva kho, mahārāja, sampādake sati yā kāci navaṅge buddhavacane sallekhitācārappaṭipattidhutaṅgaguṇadharanissitā kathā, tā sabbā idha samosarissanti.

‘‘Mayhampettha , mahārāja, paribyattatāya buddhiyā kāraṇaparidīpanaṃ samosarissati, teneso attho suvibhatto vicitto paripuṇṇo parisuddho samānīto bhavissati. Yathā, mahārāja, kusalo lekhācariyo anusiṭṭho lekhaṃ osārento attano byattatāya buddhiyā kāraṇaparidīpanena lekhaṃ paripūreti, evaṃ sā lekhā samattā paripuṇṇā anūnikā bhavissati. Evameva mayhampettha paribyattatāya buddhiyā kāraṇaparidīpanaṃ samosarissati, teneso attho suvibhatto vicitto paripuṇṇo parisuddho samānīto bhavissati.

‘‘Nagare, mahārāja, sāvatthiyā pañcakoṭimattā ariyasāvakā bhagavato upāsakaupāsikāyo sattapaṇṇāsasahassāni tīṇi ca satasahassāni anāgāmiphale patiṭṭhitā, te sabbepi gihī yeva, na pabbajitā. Puna tattheva kaṇḍambamūle yamakapāṭihāriye vīsati pāṇakoṭiyo abhisamiṃsu, puna cūḷarāhulovāde [mahārāhulovāde (sī. pī.)], mahāmaṅgalasuttante, samacittapariyāye, parābhavasuttante, purābhedasuttante, kalahavivādasuttante, cūḷabyūhasuttante, mahābyūhasuttante, tuvaṭakasuttante, sāriputtasuttante gaṇanapathamatītānaṃ devatānaṃ dhammābhisamayo ahosi.


以下是完整的直译：
2. 头陀行问题
"看到林中比丘们，深入头陀功德中；
又见在家居士王，已住不还果位上。
观察这两种人后，生起了巨大疑惑；
若俗人能悟法理，头陀行将无果报。
能破他论善三藏，精通而且最巧妙；
且问这位论说王，他能除我的疑惑。"
于是弥林达王来到尊者那伽斯那所在之处，来到后向尊者那伽斯那礼拜，然后坐在一旁。坐在一旁的弥林达王对尊者那伽斯那如此说道："尊者那伽斯那，是否有在家居士享受欲乐，与妻儿同住，享受迦尸檀香，佩戴花环香料，接受金银，头戴珠宝黄金装饰的头冠，而能证得最高目标涅槃的？"
"大王，不仅一百人，不仅两百人，不仅三四五百人，不仅一千人，不仅十万人，不仅一亿人，不仅十亿人，不仅百亿人。大王，且不说十人、二十人、百人、千人的证悟，你想要我用哪种方式来回答你呢？"
"你就直接告诉我吧。"
"那么，大王，我将为你解说，不论是百人、千人、十万人、百万人、一亿人、十亿人还是百亿人。在九分佛语中，任何与严格的行为修行和最上头陀功德相关的内容，都将在此汇聚。大王，就像在高低不平、平坦不平的地方下雨，所有的水都从那里流出，汇入大海一样。同样地，大王，如果有人能够完成，在九分佛语中，任何与严格的行为修行和头陀功德相关的内容，都将在此汇聚。"
"大王，我的智慧清晰，能够阐明原因，这些都将汇聚在此。因此，这个意思将被很好地分析，精妙、完整、清净地呈现出来。大王，就像一位熟练的书法老师，按照指导写字时，凭借自己清晰的智慧和对原因的阐明来完成字迹，这样字迹就会完整、圆满、无缺。同样地，我的智慧清晰，能够阐明原因，这些都将汇聚在此。因此，这个意思将被很好地分析，精妙、完整、清净地呈现出来。"
"大王，在舍卫城（现今印度北方邦斯拉瓦斯蒂附近）中，有五千万圣弟子，是世尊的优婆塞和优婆夷。其中五百七十万三十万人已经证得不还果。他们都是在家人，不是出家人。再者，在那里的甘丹巴树下的双神变中，有二十亿众生证悟。此外，在小罗睺罗教诫经、大吉祥经、平等心经、衰败经、破坏前经、争论经、小阵经、大阵经、迅速经、舍利弗经中，无数天神证悟了法。"


‘‘Nagare rājagahe paññāsasahassāni tīṇi ca satasahassāni ariyasāvakā bhagavato upāsakaupāsikāyo, puna tattheva dhanapālahatthināgadamane navuti pāṇakoṭiyo, pārāyanasamāgame pāsāṇakacetiye cuddasa pāṇakoṭiyo, puna indasālaguhāyaṃ asīti devatākoṭiyo, puna bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye paṭhame dhammadesane aṭṭhārasa brahmakoṭiyo aparimāṇā ca devatāyo, puna tāvatiṃsabhavane paṇḍukambalasilāyaṃ abhidhammadesanāya asīti devatākoṭiyo, devorohaṇe saṅkassanagaradvāre lokavivaraṇapāṭihāriye pasannānaṃ naramarūnaṃ tiṃsa koṭiyo abhisamiṃsu.

Puna sakkesu kapilavatthusmiṃ nigrodhārāme buddhavaṃsadesanāya mahāsamayasuttantadesanāya ca gaṇanapathamatītānaṃ devatānaṃ dhammābhisamayo ahosi . Puna sumanamālākārasamāgame, garahadinnasamāgame, ānandaseṭṭhisamāgame, jambukājīvakasamāgame, maṇḍukadevaputtasamāgame, maṭṭhakuṇḍalidevaputtasamāgame, sulasānagarasobhinisamāgame, sirimānagarasobhinisamāgame, pesakāradhītusamāgame, cūḷasubhaddāsamāgame, sāketabrāhmaṇassa āḷāhanadassanasamāgame, sūnāparantakasamāgame, sakkapañhasamāgame, tirokuṭṭasamāgame [tirokuḍḍasamāgame (sī. pī.)], ratanasuttasamāgame paccekaṃ caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi, yāvatā, mahārāja, bhagavā loke aṭṭhāsi, tāva tīsu maṇḍalesu soḷasasu mahājanapadesu yattha yattha bhagavā vihāsi, tattha tattha yebhuyyena dve tayo cattāro pañca sataṃ sahassaṃ satasahassaṃ devā ca manussā ca santaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ sacchikariṃsu. Ye te, mahārāja, devā gihī yeva, na te pabbajitā, etāni ceva, mahārāja, aññāni ca anekāni devatākoṭisatasahassāni gihī agārikā kāmabhogino santaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ sacchikariṃsū’’ti.


以下是完整的直译：
"在王舍城（现今印度比哈尔邦巴特那附近），有五百三十万圣弟子是世尊的优婆塞和优婆夷。再者，在那里调伏醉象护财时，有九十亿众生证悟。在波罗延集会中的石窟精舍，有十四亿众生证悟。再者，在因陀罗山窟中，有八十亿天神证悟。再者，在波罗奈（现今印度瓦拉纳西）的仙人堕处鹿野苑初次说法时，有十八亿梵天和无量天神证悟。再者，在三十三天的黄色石板上说阿毗达摩时，有八十亿天神证悟。在天界下降时，在僧迦舍城门口显现三界神变时，有三十亿满意的人天证悟。
再者，在释迦族的迦毘罗卫城（现今尼泊尔蒂洛拉科特附近）尼拘律园中说佛种经和大集会经时，无数天神证悟了法。再者，在须摩那花匠集会、伽罗诃达塔集会、阿难长者集会、阎浮果修行者集会、曼度迦天子集会、摩托昆达利天子集会、须罗娑城妓女集会、西利玛城妓女集会、织工女集会、小善觉集会、舍卫城婆罗门看火葬场集会、苏那波兰塔迦集会、帝释问集会、墙外集会、宝经集会中，每次都有八万四千众生证悟法。大王，只要世尊住在世间，在三个区域、十六大国中，无论世尊住在哪里，在那里大多数有两三四五百、千、十万天神和人类证得最高目标涅槃。大王，那些天神是在家人，不是出家人。大王，这些以及其他无数亿万天神，都是在家居士享受欲乐者，证得了最高目标涅槃。"


‘‘Yadi, bhante nāgasena, gihī agārikā kāmabhogino santaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ sacchikaronti, atha imāni dhutaṅgāni kimatthaṃ sādhenti, tena kāraṇena dhutaṅgāni akiccakarāni honti. Yadi, bhante nāgasena, vinā mantosadhehi byādhayo vūpasamanti, kiṃ vamanavirecanādinā sarīradubbalakaraṇena? Yadi muṭṭhīhi paṭisattuniggaho bhavati, kiṃ asisattisaradhanukodaṇḍalaguḷamuggarehi? Yadi gaṇṭhikuṭilasusirakaṇṭalatāsākhā ālambitvā rukkhamabhirūhanaṃ bhavati, kiṃ dīghadaḷhanisseṇipariyesanena? Yadi thaṇḍilaseyyāya dhātusamatā bhavati, kiṃ sukhasamphassamahatimahāsirisayanapariyesanena? Yadi ekako sāsaṅkasappaṭibhayavisamakantārataraṇasamattho bhavati, kiṃ sannaddhasajjamahatimahāsatthapariyesanena? Yadi nadisaraṃ bāhunā tarituṃ samattho bhavati, kiṃ dhuvasetunāvāpariyesanena? Yadi sakasantakena ghāsacchādanaṃ kātuṃ pahoti, kiṃ parūpasevanapiyasamullāpapacchāpuredhāvanena? Yadi akhātataḷāke udakaṃ labhati, kiṃ udapānataḷākapokkharaṇikhaṇanena? Evameva kho, bhante nāgasena, yadi gihī agārikā kāmabhogino santaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ sacchikaronti, kiṃ dhutaguṇavarasamādiyanenā’’ti?

‘‘Aṭṭhavīsati kho panime, mahārāja, dhutaṅgaguṇā yathābhuccaguṇā, yehi guṇehi dhutaṅgāni sabbabuddhānaṃ pihayitāni patthitāni. Katame aṭṭhavīsati? Idha, mahārāja, dhutaṅgaṃ suddhājīvaṃ sukhaphalaṃ anavajjaṃ na paradukkhāpanaṃ abhayaṃ asampīḷanaṃ ekantavaḍḍhikaṃ aparihāniyaṃ amāyaṃ ārakkhā patthitadadaṃ sabbasattadamanaṃ saṃvarahitaṃ patirūpaṃ anissitaṃ vippamuttaṃ rāgakkhayaṃ dosakkhayaṃ mohakkhayaṃ mānappahānaṃ kuvitakkacchedanaṃ kaṅkhāvitaraṇaṃ kosajjaviddhaṃsanaṃ aratippahānaṃ khamanaṃ atulaṃ appamāṇaṃ sabbadukkhakkhayagamanaṃ, ime kho, mahārāja, aṭṭhavīsati dhutaṅgaguṇā yathābhuccaguṇā yehi guṇehi dhutaṅgāni sabbabuddhānaṃ pihayitāni patthitāni.

‘‘Ye kho te, mahārāja, dhutaguṇe sammā upasevanti, te aṭṭhārasahi guṇehi samupetā bhavanti. Katamehi aṭṭhārasahi? Ācāro tesaṃ suvisuddho hoti, paṭipadā supūritā hoti, kāyikaṃ vācasikaṃ surakkhitaṃ hoti, manosamācāro suvisuddho hoti, vīriyaṃ supaggahitaṃ hoti, bhayaṃ vūpasammati, attānudiṭṭhibyapagatā hoti, āghāto uparato hoti, mettā upaṭṭhitā hoti, āhāro pariññāto hoti, sabbasattānaṃ garukato hoti, bhojane mattaññū hoti, jāgariyamanuyutto hoti, aniketo hoti, yattha phāsu tattha vihārī hoti, pāpajegucchī hoti, vivekārāmo hoti, satataṃ appamatto hoti, ye te, mahārāja, dhutaguṇe sammā upasevanti, te imehi aṭṭhārasahi guṇehi samupetā bhavanti.

‘‘Dasa ime, mahārāja, puggalā dhutaguṇārahā. Katame dasa? Saddho hoti hirimā dhitimā akuho atthavasī alolo sikkhākāmo daḷhasamādāno anujjhānabahulo mettāvihārī, ime kho, mahārāja, dasa puggalā dhutaguṇārahā.

‘‘Ye te, mahārāja, gihī agārikā kāmabhogino santaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ sacchikaronti, sabbe te purimāsu jātīsu terasasu dhutaguṇesu katūpāsanā katabhūmikammā, te tattha cārañca paṭipattiñca sodhayitvā ajjetarahi gihī yeva santā santaṃ paramattaṃ nibbānaṃ sacchikaronti.


以下是完整的直译：
"如果，尊者那伽斯那，在家居士享受欲乐者能证得最高目标涅槃，那么这些头陀行有什么意义呢？因此，头陀行就会变得无所作为。如果，尊者那伽斯那，没有咒语的帮助，疾病就会消退，那通过呕吐和排泄等身体虚弱的方式又有什么意义呢？如果通过闭眼而能得到安宁，那又何必用刀、棍、杖等武器来威胁呢？如果通过扭曲的树枝能爬上树，那又何必去寻找粗壮的树干呢？如果通过平坦的床铺能获得身体的平衡，那又何必去寻找舒适、宽敞的床铺呢？如果一个人能够在恐惧中独自渡过，那又何必去寻找强壮的伴侣呢？如果能用手臂渡过河流，那又何必去寻找坚固的船只呢？如果能够用自己的手遮住食物，那又何必去寻找美味的食物呢？如果能在不被伤害的情况下获得水，那又何必去挖掘水源呢？同样地，尊者那伽斯那，如果在家居士享受欲乐者能证得最高目标涅槃，那么头陀行又有什么意义呢？"
"大王，有二十八种头陀行的功德，正如本质的功德，这些功德是所有佛所渴望和追求的。哪些是二十八种呢？这里，大王，头陀行是清净的生活，带来快乐的果实，不会伤害他人，安全无畏，完全增长，不会衰减，真实的保护，能让所有众生安宁，能够控制自我，适应环境，解脱于贪、瞋、痴、我执、恶念的破坏，能消除疑惑，能消除懈怠，能放弃贪欲，能忍耐，能无比的、无量的，能消除所有痛苦的消亡，这些，大王，便是二十八种头陀行的功德，正如本质的功德，这些功德是所有佛所渴望和追求的。"
"那些，大王，能够正确修习头陀行的人，便会具备十八种功德。哪些是十八种呢？他们的行为非常清净，修行的过程非常圆满，身体和语言都得到很好的保护，心的行为非常清净，精进非常扎实，恐惧得以平息，能摆脱自我观念，能避免伤害，能保持慈悲，能清楚地理解饮食，能对所有众生充满尊重，能适度地饮食，能保持警觉，能不依赖他人，能在舒适的地方居住，能厌恶恶行，能享受独处，能时刻保持警觉，这些，大王，能够正确修习头陀行的人，便会具备这些十八种功德。"
"有十种人，尊者大王，适合具备头陀行的功德。哪些是十种呢？他们有信心，内心有羞耻，智慧充足，能理解真义，心地清净，能学习，能坚定地修行，能常常保持慈悲，能具备这些，大王，便是十种人，适合具备头陀行的功德。"
"那些，尊者大王，在家居士享受欲乐者能够证得最高目标涅槃的，所有这些人，在以前的生世中，曾经具备过十三种头陀行的修行，他们在此地修行和实践，最终能够在家居士中证得最高目标涅槃。"


‘‘Yathā , mahārāja, kusalo issāso antevāsike paṭhamaṃ tāva upāsanasālāyaṃ cāpabhedacāpāropanaggahaṇamuṭṭhippaṭipīḷanaaṅgulivināmanapādaṭhapanasaraggahaṇasannahanaākaḍḍhana saddhāraṇalakkhaniyamanakhipane tiṇapurisakachakaṇa [khaṇaka (sī. pī.)] tiṇapalālamattikāpuñjaphalakalakkhavedhe anusikkhāpetvā rañño santike upāsanaṃ ārādhayitvā ājaññarathagajaturaṅgadhanadhaññahiraññasuvaṇṇadāsidāsabhariyagāmavaraṃ labhati , evameva kho, mahārāja, ye te gihī agārikā kāmabhogino santaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ sacchikaronti, te sabbe purimāsu jātīsu terasasu dhutaguṇesu katūpāsanā katabhūmikammā, te tattheva cārañca paṭipattiñca sodhayitvā ajjetarahi gihī yeva santā santaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ sacchikaronti. Na, mahārāja, dhutaguṇesu pubbāsevanaṃ vinā ekissā yeva jātiyā arahattaṃ sacchikiriyā hoti, uttamena pana vīriyena uttamāya paṭipattiyā tathārūpena ācariyena kalyāṇamittena arahattaṃ sacchikiriyā hoti.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, bhisakko sallakatto ācariyaṃ dhanena vā vattappaṭipattiyā vā ārādhetvā sattaggahaṇachedanalekhanavedhanasalluddharaṇavaṇadhovanasosanabhesajjānulimpanavamana virecanānuvāsanakiriyamanusikkhitvā vijjāsu katasikkho katūpāsano katahattho āture upasaṅkamati tikicchāya, evameva kho, mahārāja, ye te gihī agārikā kāmabhogino santaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ sacchikaronti, te sabbe purimāsu jātīsu terasasu dhutaguṇesu katūpāsanā katabhūmikammā, te tattheva cārañca paṭipattiñca sodhayitvā ajjetarahi gihī yeva santā santaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ sacchikaronti, na, mahārāja, dhutaguṇehi avisuddhānaṃ dhammābhisamayo hoti.

‘‘Yathā, mahārāja, udakassa asecanena bījānaṃ avirūhanaṃ hoti, evameva kho, mahārāja, dhutaguṇehi avisuddhānaṃ dhammābhisamayo na hoti.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, akatakusalānaṃ akatakalyāṇānaṃ sugatigamanaṃ na hoti, evameva kho, mahārāja, dhutaguṇehi avisuddhānaṃ dhammābhisamayo na hoti.


以下是完整的直译：
"大王，就像一个熟练的弓箭手，首先在练习场上教导学生弓的各个部分、如何张弓、如何握弓、如何用力、如何弯曲手指、如何站立、如何拿箭、如何系绳、如何拉弓、如何瞄准、如何射击、如何射中草人、木桩、土堆、木板等目标。在学习了这些之后，他便可以在国王面前展示他的技艺，然后获得良种马车、大象、骏马、财富、谷物、金银、男女奴隶、妻子和村庄作为奖赏。同样地，大王，那些在家居士享受欲乐者能够证得最高目标涅槃的，所有这些人，在以前的生世中，曾经具备过十三种头陀行的修行，他们在此地修行和实践，最终能够在家居士中证得最高目标涅槃。大王，没有在头陀行中预先修习，是不可能在一生中证得阿罗汉果的。只有通过最高的精进、最高的修行、这样的老师和善知识，才能证得阿罗汉果。"
"或者，大王，就像一个医生外科医生，通过财富或服务来取悦老师，学习了如何抓取、切割、缝合、穿刺、拔出箭矢、清洗伤口、干燥伤口、涂抹药物、催吐、泻药、灌肠等技术，在医术上受过训练、有经验、技术娴熟，然后才去治疗病人。同样地，大王，那些在家居士享受欲乐者能够证得最高目标涅槃的，所有这些人，在以前的生世中，曾经具备过十三种头陀行的修行，他们在此地修行和实践，最终能够在家居士中证得最高目标涅槃。大王，没有通过头陀行净化的人是不可能证悟法的。"
"大王，就像种子没有水就不能发芽一样，同样地，大王，没有通过头陀行净化的人是不可能证悟法的。"
"或者，大王，就像没有做过善事、没有行过善行的人不能到达善趣一样，同样地，大王，没有通过头陀行净化的人是不可能证悟法的。"


‘‘Pathavisamaṃ , mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ patiṭṭhānaṭṭhena. Āposamaṃ, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ sabbakilesamaladhovanaṭṭhena. Tejosamaṃ, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ sabbakilesavanajjhāpanaṭṭhena . Vāyosamaṃ, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ sabbakilesamalarajopavāhanaṭṭhena. Agadasamaṃ, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ sabbakilesabyādhivūpasamanaṭṭhena. Amatasamaṃ, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ sabbakilesavisanāsanaṭṭhena. Khettasamaṃ, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ sabbasāmaññaguṇasassavirūhanaṭṭhena. Manoharasamaṃ, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ patthiticchitasabbasampattivaradadaṭṭhena. Nāvāsamaṃ, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ saṃsāramahaṇṇavapāragamanaṭṭhena. Bhīruttāṇasamaṃ, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ jarāmaraṇabhītānaṃ assāsakaraṇaṭṭhena. Mātusamaṃ, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ kilesadukkhappaṭipīḷitānaṃ anuggāhakaṭṭhena. Pitusamaṃ, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ kusalavaḍḍhikāmānaṃ sabbasāmaññaguṇajanakaṭṭhena. Mittasamaṃ, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ sabbasāmaññaguṇapariyesanaavisaṃvādakaṭṭhena. Padumasamaṃ, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ sabbakilesamalehi anupalittaṭṭhena. Catujjātiyavaragandhasamaṃ , mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ kilesaduggandhapaṭivinodanaṭṭhena. Girirājavarasamaṃ, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ aṭṭhalokadhammavātehi akampiyaṭṭhena. Ākāsasamaṃ, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ sabbattha gahaṇāpagatauruvisaṭavitthatamahantaṭṭhena. Nadīsamaṃ, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ kilesamalapavāhanaṭṭhena. Sudesakasamaṃ, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ jātikantārakilesavanagahananittharaṇaṭṭhena. Mahāsatthavāhasamaṃ, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ sabbabhayasuññakhemaabhayavarapavaranibbānanagarasampāpanaṭṭhena . Sumajjitavimalādāsasamaṃ, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ saṅkhārānaṃ sabhāvadassanaṭṭhena. Phalakasamaṃ, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ kilesalaguḷasarasattipaṭibāhanaṭṭhena. Chattasamaṃ, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ kilesavassatividhaggisantāpātapapaṭibāhanaṭṭhena. Candasamaṃ, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ pihayitapatthitaṭṭhena. Sūriyasamaṃ, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ mohatamatimiranāsanaṭṭhena. Sāgarasamaṃ, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ anekavidhasāmaññaguṇavararatanuṭṭhānaṭṭhena, aparimitaasaṅkhyeyyaappameyyaṭṭhena ca. Evaṃ kho, mahārāja, dhutaguṇaṃ visuddhikāmānaṃ bahūpakāraṃ sabbadarathapariḷāhanudaṃ aratinudaṃ bhayanudaṃ bhavanudaṃ khīlanudaṃ malanudaṃ sokanudaṃ dukkhanudaṃ rāganudaṃ dosanudaṃ mohanudaṃ mānanudaṃ diṭṭhinudaṃ sabbākusaladhammanudaṃ yasāvahaṃ hitāvahaṃ sukhāvahaṃ phāsukaraṃ pītikaraṃ yogakkhemakaraṃ anavajjaṃ iṭṭhasukhavipākaṃ guṇarāsiguṇapuñjaṃ aparimitaasaṅkhyeyya appameyyaguṇaṃ varaṃ pavaraṃ aggaṃ.


以下是完整的直译：
"大王，头陀行就像大地一样，作为清净者的基础。大王，头陀行就像水一样，作为清净者的所有污垢的洗净。大王，头陀行就像火一样，作为清净者的所有污垢的焚烧。大王，头陀行就像风一样，作为清净者的所有污垢的吹散。大王，头陀行就像药草一样，作为清净者的所有疾病的消除。大王，头陀行就像不死一样，作为清净者的所有毒素的消解。大王，头陀行就像田地一样，作为清净者的所有善法的生长。大王，头陀行就像美妙的东西一样，作为清净者所渴求的所有财富的给予。大王，头陀行就像船一样，作为清净者的轮回的渡过。大王，头陀行就像母亲一样，作为清净者所有的痛苦的安慰。大王，头陀行就像父亲一样，作为清净者的所有善法的增长。大王，头陀行就像朋友一样，作为清净者的所有善法的追求。大王，头陀行就像莲花一样，作为清净者的所有污垢的去除。大王，头陀行就像四种种族的香气一样，作为清净者的所有恶臭的驱散。大王，头陀行就像山王一样，作为清净者的所有法的稳固。大王，头陀行就像天空一样，作为清净者的所有障碍的消除。大王，头陀行就像河流一样，作为清净者的所有污垢的流动。大王，头陀行就像良好的名声一样，作为清净者的所有种族的障碍的消除。大王，头陀行就像伟大的乘载者一样，作为清净者的所有恐惧的消除。大王，头陀行就像纯净的无暇的奴隶一样，作为清净者的所有烦恼的消散。大王，头陀行就像果实一样，作为清净者的所有污垢的阻止。大王，头陀行就像伞一样，作为清净者的所有污垢的遮蔽。大王，头陀行就像月亮一样，作为清净者的所有渴望的满足。大王，头陀行就像太阳一样，作为清净者的所有无明的照亮。大王，头陀行就像大海一样，作为清净者的所有善法的丰富、多样化，无限、不可测量。"
"因此，大王，头陀行是多方面的，能够消除所有的痛苦、烦恼、恐惧、轮回、污垢、悲伤、痛苦、贪欲、瞋恚、愚痴、我执、偏见、所有的不善法，带来名声、利益、快乐、舒适、愉悦、满足、幸福、安宁、良好、无过失、所愿的快乐的果报，成为善法的聚集、功德的积累、无限、不可测量的优越、卓越的功德。"


‘‘Yathā , mahārāja, manussā upatthambhavasena bhojanaṃ upasevanti, hitavasena bhesajjaṃ upasevanti, upakāravasena mittaṃ upasevanti, tāraṇavasena nāvaṃ upasevanti, sugandhavasena mālāgandhaṃ upasevanti, abhayavasena bhīruttāṇaṃ upasevanti, patiṭṭhāvasena [patiṭṭhānavasena (ka.)] pathaviṃ upasevanti, sippavasena ācariyaṃ upasevanti, yasavasena rājānaṃ upasevanti, kāmadadavasena maṇiratanaṃ upasevanti, evameva kho, mahārāja, sabbasāmaññaguṇadadavasena ariyā dhutaguṇaṃ upasevanti.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, udakaṃ bījavirūhanāya, aggi jhāpanāya, āhāro balāharaṇāya, latā bandhanāya, satthaṃ chedanāya, pānīyaṃ pipāsāvinayanāya, nidhi assāsakaraṇāya, nāvā tīrasampāpanāya, bhesajjaṃ byādhivūpasamanāya, yānaṃ sukhagamanāya, bhīruttāṇaṃ bhayavinodanāya, rājā ārakkhatthāya, phalakaṃ daṇḍaleḍḍulaguḷasarasattipaṭibāhanāya, ācariyo anusāsanāya, mātā posanāya, ādāso olokanāya, alaṅkāro sobhanāya, vatthaṃ paṭicchādanāya, nisseṇī ārohanāya, tulā visamavikkhepanāya [nikkhepanāya (sī. pī.)], mantaṃ parijappanāya, āvudhaṃ tajjanīyapaṭibāhanāya , padīpo andhakāravidhamanāya, vāto pariḷāhanibbāpanāya, sippaṃ vuttinipphādanāya, agadaṃ jīvitarakkhaṇāya, ākaro ratanuppādanāya, ratanaṃ alaṅkarāya, āṇā anatikkamanāya, issariyaṃ vasavattanāya, evameva kho, mahārāja, dhutaguṇaṃ sāmaññabījavirūhanāya, kilesamalajhāpanāya, iddhibalāharaṇāya, satisaṃvaranibandhanāya, vimativicikicchāsamucchedanāya, taṇhāpipāsāvinayanāya, abhisamayaassāsakaraṇāya, caturoghanittharaṇāya, kilesabyādhivūpasamāya, nibbānasukhappaṭilābhāya, jātijarābyādhimaraṇasokaparidevadukkhadomanassupāyāsabhayavinodanāya, sāmaññaguṇaparirakkhaṇāya, aratikuvitakkapaṭibāhanāya, sakalasāmaññatthānusāsanāya, sabbasāmaññaguṇaposanāya, samathavipassanāmaggaphalanibbānadassanāya, sakalalokathutathomitamahatimahāsobhanakaraṇāya, sabbāpāyapidahanāya, sāmaññatthaselasikharamuddhani abhirūhanāya, vaṅkakuṭilavisamacittavikkhepanāya [cittanikkhepanāya (sī. pī.)], sevitabbāsevitabbadhamme sādhusajjhāyakaraṇāya, sabbakilesapaṭisattutajjanāya , avijjandhakāravidhamanāya, tividhaggisantāpapariḷāhanibbāpanāya, saṇhasukhumasantasamāpattinipphādanāya, sakalasāmaññaguṇaparirakkhaṇāya, bojjhaṅgavararatanuppādanāya, yogijanālaṅkaraṇāya, anavajjanipuṇasukhumasantisukhamanatikkamanāya , sakalasāmaññaariyadhammavasavattanāya. Iti, mahārāja, imesaṃ guṇānaṃ adhigamāya yadidaṃ ekamekaṃ dhutaguṇaṃ, evaṃ, mahārāja, atuliyaṃ dhutaguṇaṃ appameyyaṃ asamaṃ appaṭisamaṃ appaṭibhāgaṃ appaṭiseṭṭhaṃ uttaraṃ seṭṭhaṃ visiṭṭhaṃ adhikaṃ āyataṃ puthulaṃ visaṭaṃ vitthataṃ garukaṃ bhāriyaṃ mahantaṃ.


以下是完整的直译：
"大王，就像人们因支持而享用食物，因利益而享用药物，因帮助而享用朋友，因渡过而享用船只，因芬芳而享用花环，因安全而享用恐惧的解除，因建立而享用大地，因技艺而尊敬老师，因威望而尊敬国王，因欲乐而享用宝石和珍宝，正如是，大王，所有的高贵的头陀行因其具备的所有善法而受到尊重。"
"或者，大王，就像水是种子的生长，火是焚烧的，食物是力量的获取，藤蔓是束缚的，刀是切割的，饮水是解除口渴的，财富是安慰的，船是渡过的，药物是疾病的缓解，交通工具是舒适的旅行，恐惧的解除是消除恐惧的，国王是保护的，木板是阻挡的，老师是教导的，母亲是养育的，观察是看见的，装饰是美丽的，衣物是遮蔽的，梯子是攀登的，秤是平衡的，咒语是保护的，武器是击退的，灯是驱散黑暗的，风是消除热气的，技艺是表达的，解毒药是保护生命的，形状是产生宝物的，宝物是装饰的，命令是不可违背的，权威是支配的，正如是，大王，头陀行因其种子的生长而具备，能够焚烧所有的污垢，能够获取力量，能够束缚，能够切割，能够解除口渴，能够安慰，能够渡过，能够缓解疾病，能够舒适旅行，能够消除恐惧，能够保护，能够阻挡，能够教导，能够养育，能够观察，能够美丽，能够遮蔽，能够攀登，能够平衡，能够保护，能够击退，能够驱散黑暗，能够消除热气，能够表达，能够保护生命，能够产生宝物，能够装饰，能够支配，能够保持所有的善法，能够消除所有的烦恼，能够保持所有的善法的修持，能够达到所有的果报，能够消除所有的痛苦，能够解除生老病死的忧愁，能够消除所有的苦恼，能够保护所有的善法，能够消除所有的恶念，能够教导所有的善法，能够滋养所有的善法，能够观察所有的善法，能够保持所有的善法的修持，能够达到所有的果报，能够消除所有的痛苦，能够解除生老病死的忧愁，能够消除所有的苦恼。"
"因此，大王，为了获得这些功德，正是每一个头陀行，正如是，大王，独特的头陀行是无与伦比的、不可测量的、没有相等的、没有对比的、没有分割的、没有可比的，是最上等的、最优越的、最杰出的、最丰富的、最广泛的、最重的、最巨大的。"


‘‘Yo kho, mahārāja, puggalo pāpiccho icchāpakato kuhako luddho odariko lābhakāmo yasakāmo kittikāmo ayutto appatto ananucchaviko anaraho appatirūpo dhutaṅgaṃ [tadhuguṇaṃ (ka.) evamuparipi] samādiyati, so diguṇaṃ daṇḍamāpajjati, sabbaguṇaghātamāpajjati, diṭṭhadhammikaṃ hīḷanaṃ khīḷanaṃ garahanaṃ uppaṇḍanaṃ khipanaṃ asambhogaṃ nissāraṇaṃ nicchubhanaṃ pavāhanaṃ pabbājanaṃ paṭilabhati, samparāyepi satayojanike avīcimahāniraye uṇhakaṭhitatattasantattaaccijālāmālake anekavassakoṭisatasahassāni uddhamadho tiriyaṃ pheṇuddehakaṃ samparivattakaṃ paccati, tato muccitvā [muccitvā (sī. pī.)] kisapharusakāḷaṅgapaccaṅgo sūnuddhumātasusiruttamaṅgo [sūnuddhumātasūcimukhapamāṇasusiruttamaṅgo (sī. pī.)] chāto pipāsito visamabhīmarūpavaṇṇo bhaggakaṇṇasoto ummīlitanimīlitanettanayano arugattapakkagatto puḷavākiṇṇasabbakāyo vātamukhe jalamāno viya aggikkhandho anto jalamāno pajjalamāno atāṇo asaraṇo āruṇṇaruṇṇakāruññaravaṃ paridevamāno nijjhāmataṇhiko samaṇamahāpeto hutvā āhiṇḍamāno mahiyā aṭṭassaraṃ karoti.

‘‘Yathā , mahārāja, koci ayutto appatto ananucchaviko anaraho appatirūpo hīno kujātiko khattiyābhisekena abhisiñcati, so labhati hatthacchedaṃ pādacchedaṃ hatthapādacchedaṃ kaṇṇacchedaṃ nāsacchedaṃ kaṇṇanāsacchedaṃ bilaṅgathālikaṃ saṅkhamuṇḍikaṃ rāhumukhaṃ jotimālikaṃ hatthapajjotikaṃ erakavattikaṃ cīrakavāsikaṃ eṇeyyakaṃ baḷisamaṃsikaṃ kahāpaṇakaṃ khārāpatacchikaṃ palighaparivattikaṃ palālapīṭhakaṃ tattena telena osiñcanaṃ sunakhehi khādāpanaṃ jīvasūlāropanaṃ asinā sīsacchedaṃ anekavihitampi kammakāraṇaṃ anubhavati. Kiṃ kāraṇā? Ayutto appatto ananucchaviko anaraho appatirūpo hīno kujātiko mahante issariye ṭhāne attānaṃ ṭhapesi, velaṃ ghātesi, evameva kho, mahārāja, yo koci puggalo pāpiccho…pe… mahiyā aṭṭassaraṃ karoti.

‘‘Yo pana, mahārāja, puggalo yutto patto anucchaviko araho patirūpo appiccho santuṭṭho pavivitto asaṃsaṭṭho āraddhavīriyo pahitatto asaṭho amāyo anodariko alābhakāmo ayasakāmo akittikāmo saddho saddhāpabbajito jarāmaraṇā muccitukāmo ‘sāsanaṃ paggaṇhissāmī’ti dhutaṅgaṃ samādiyati, so diguṇaṃ pūjaṃ arahati devānañca piyo hoti manāpo pihayito patthito, jātisumanamallikādīnaṃ viya pupphaṃ nahātānulittassa, jighacchitassa viya paṇītabhojanaṃ, pipāsitassa viya sītalavimalasurabhipānīyaṃ, visagatassa viya osadhavaraṃ, sīghagamanakāmassa viya ājaññarathavaruttamaṃ, atthakāmassa viya manoharamaṇiratanaṃ, abhisiñcitukāmassa viya paṇḍaravimalasetacchattaṃ, dhammakāmassa viya arahattaphalādhigamamanuttaraṃ. Tassa cattāro satipaṭṭhānā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti, cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvanāpāripūriṃ gacchati, samathavipassanā adhigacchati, adhigamappaṭipatti pariṇamati, cattāri sāmaññaphalāni catasso paṭisambhidā tisso vijjā chaḷabhiññā kevalo ca samaṇadhammo sabbe tassādheyyā honti, vimuttipaṇḍaravimalasetacchattena abhisiñcati.


以下是完整的直译：
"大王，若有一个人，贪心、渴望、狡诈、愚弄、贪图利益、渴望名声、渴望赞誉、不正直、未能获得、不值得、不合适，若他接受头陀行，那他将遭受双倍的惩罚，遭受所有善法的毁灭，遭受见法的戏弄、游戏、诽谤、挑衅、抛弃、无所作为、无所归依、沉重的负担、驱逐、被排斥。他将在未来也将遭受十倍的痛苦，堕入无间地狱，承受数千万年的痛苦，像泡沫一样四处漂流，受尽折磨，像火焰般炙烤，像水流般冲刷，无法逃避，无法依靠，无法找到庇护，像红色的晨曦般悲鸣，饱受渴望的折磨，成为一个无常的恶鬼，四处游荡，发出沉重的哀号。"
"就像，大王，若有一个人不正直、未能获得、不值得、不合适、卑微的低贱者，他用王子的加冕来涂抹自己，那么他将遭受手腕、脚腕、手脚、耳朵、鼻子、耳鼻的切割、切断、折磨、压迫，遭受各种各样的痛苦，经历无数的痛苦。为什么？因为不正直、未能获得、不值得、不合适、卑微的低贱者在高贵的地位上自我抬高，结果招致了痛苦。正如是，大王，若有一个人，贪心、渴望……他将发出沉重的哀号。"
"而若有一个人，正直、获得、值得、合适、不贪心、满足、独处、不被打扰、努力、坚定、无邪、无贪、无欲、不贪图利益、无名声、无赞誉、信任、信仰出家，渴望解脱于生死之苦，想要接受教导，他将接受头陀行。这样的一个人，值得尊敬，受到天神的喜爱，受到赞美，受到渴望和期盼，如同盛开的花朵，像美味的佳肴，像清凉的香水，像良药，像快速的马车，像美好的宝石，像洁白的伞，像最高的果实。"
"他的四个正念的修行会圆满，他的四个正努力、四个神通、五个根、五个力、七个觉支、八正道的修行会圆满，获得安静的修行，获得解脱的修行，获得成果的修行，四个相应的果实，四个解脱的智慧，三种知识，六种超能力，完全的修行，所有的修行都将成为他的财富，以洁白的伞庇护他，得到尊敬。"


‘‘Yathā, mahārāja, rañño khattiyassa abhijātakulakulīnassa khattiyābhisekena abhisittassa paricaranti saraṭṭhanegamajānapadabhaṭabalā [balatthā (sī. pī.)] aṭṭhattiṃsā ca rājaparisā naṭanaccakā mukhamaṅgalikā sotthivācakā samaṇabrāhmaṇasabbapāsaṇḍagaṇā abhigacchanti, yaṃ kiñci pathaviyā paṭṭanaratanākaranagarasuṅkaṭṭhānaverajjakachejjabhejjajanamanusāsanaṃ sabbattha sāmiko bhavati, evameva kho , mahārāja, yo koci puggalo yutto patto…pe… vimuttipaṇḍaravimalasetacchattena abhisiñcati.

‘‘Terasimāni , mahārāja, dhutaṅgāni, yehi suddhikato nibbānamahāsamuddaṃ pavisitvā bahuvidhaṃ dhammakīḷamabhikīḷati, rūpārūpaaṭṭhasamāpattiyo vaḷañjeti, iddhividhaṃ dibbasotadhātuṃ paracittavijānanaṃ pubbenivāsānussatiṃ dibbacakkhuṃ sabbāsavakkhayañca pāpuṇāti. Katame terasa? Paṃsukūlikaṅgaṃ tecīvarikaṅgaṃ piṇḍapātikaṅgaṃ sapadānacārikaṅgaṃ ekāsanikaṅgaṃ pattapiṇḍikaṅgaṃ khalupacchābhattikaṅgaṃ āraññikaṅgaṃ rukkhamūlikaṅgaṃ abbhokāsikaṅgaṃ sosānikaṅgaṃ yathāsanthatikaṅgaṃ nesajjikaṅgaṃ, imehi kho, mahārāja, terasahi dhutaguṇehi pubbe āsevitehi nisevitehi ciṇṇehi pariciṇṇehi caritehi upacaritehi paripūritehi kevalaṃ sāmaññaṃ paṭilabhati, tassādheyyā honti kevalā santā sukhā samāpattiyo.

‘‘Yathā, mahārāja, sadhano nāviko paṭṭane suṭṭhu katasuṅko mahāsamuddaṃ pavisitvā vaṅgaṃ takkolaṃ cīnaṃ sovīraṃ suraṭṭhaṃ alasandaṃ kolapaṭṭanaṃ suvaṇṇabhūmiṃ gacchati aññampi yaṃ kiñci nāvāsañcaraṇaṃ, evameva kho, mahārāja, imehi terasahi dhutaguṇehi pubbe āsevitehi nisevitehi ciṇṇehi pariciṇṇehi caritehi upacaritehi paripūritehi kevalaṃ sāmaññaṃ paṭilabhati, tassādheyyā honti kevalā santā sukhā samāpattiyo.

‘‘Yathā, mahārāja, kassako paṭhamaṃ khettadosaṃ tiṇakaṭṭhapāsāṇaṃ apanetvā kasitvā vapitvā sammā udakaṃ pavesetvā rakkhitvā gopetvā lavanamaddanena bahudhaññako hoti, tassādheyyā bhavanti ye keci adhanā kapaṇā daliddā duggatajanā, evameva kho, mahārāja, imehi terasahi dhutaguṇehi pubbe āsevitehi…pe… kevalā santā sukhā samāpattiyo.

‘‘Yathā vā pana, mahārāja, khattiyo muddhāvasitto abhijātakulīno chejjabhejjajanamanusāsane issaro hoti vasavattī sāmiko icchākaraṇo, kevalā ca mahāpathavī tassādheyyā hoti, evameva kho, mahārāja, imehi terasahi dhutaguṇehi pubbe āsevitehi nisevitehi ciṇṇehi pariciṇṇehi caritehi upacaritehi paripūritehi jinasāsanavare issaro hoti vasavattī sāmiko icchākaraṇo, kevalā ca samaṇaguṇā tassādheyyā honti.


以下是完整的直译：
"就像，大王，一位出身高贵的刹帝利王子接受加冕后，他的臣民、城镇居民、乡村居民、军队、三十八种王室侍从、舞者、歌手、吉祥语说唱者、沙门、婆罗门和所有教派都会来服侍他。无论是大地上的港口、矿藏、城市、税收地点、边境地区、惩罚地点，他都是主人。同样地，大王，任何一个正直的、获得的……以解脱的纯白无瑕的伞盖加冕。"
"大王，这十三种头陀行，通过它们的净化，进入涅槃的大海，享受各种法的欢乐，运用八种色界和无色界定，获得神通、天耳通、他心通、宿命通、天眼通和漏尽通。哪十三种？穿粪扫衣、只持三衣、托钵、次第乞食、一座食、钵食、时后不食、林野住、树下住、露地住、冢间住、随处住、常坐不卧。大王，通过这十三种头陀功德，以前曾经修习、亲近、实践、熟练、行持、随行、圆满，他获得完全的沙门果位，那些寂静安乐的定都属于他。"
"就像，大王，一个富有的船主在港口付清关税后，进入大海，前往孟加拉、塔克拉（Takkola）、中国、索维拉（Sovīra）、苏拉特（Surat）、亚历山大（Alexandria）、科拉帕塔那（Kolapaṭṭana）、金地（Suvaṇṇabhūmi），以及其他任何船只可以到达的地方。同样地，大王，通过这十三种头陀功德，以前曾经修习、亲近、实践、熟练、行持、随行、圆满，他获得完全的沙门果位，那些寂静安乐的定都属于他。"
"就像，大王，一个农夫首先清除田地的杂草、树枝和石头，然后耕种、播种、适当灌溉、保护、看守，通过收割和打谷获得丰收，那些贫穷、可怜、困苦、不幸的人都依赖他。同样地，大王，通过这十三种头陀功德，以前曾经修习……那些寂静安乐的定都属于他。"
"或者，大王，就像一个受过加冕的高贵刹帝利在惩罚和管理人民方面有权力，是统治者、主人、可以随心所欲，整个大地都属于他。同样地，大王，通过这十三种头陀功德，以前曾经修习、亲近、实践、熟练、行持、随行、圆满，在胜者的教法中有权力，是统治者、主人、可以随心所欲，所有沙门的功德都属于他。"


‘‘Nanu , mahārāja, thero upaseno vaṅgantaputto sallekhadhutaguṇe paripūrakāritāya anādiyitvā sāvatthiyā saṅghassa katikaṃ sapariso naradammasārathiṃ paṭisallānagataṃ upasaṅkamitvā bhagavato pāde sirasā vanditvā ekamantaṃ nisīdi, bhagavā ca taṃ suvinītaṃ parisaṃ oloketvā haṭṭhatuṭṭho pamudito udaggo parisāya saddhiṃ sallāpaṃ sallapitvā asambhinnena brahmassarena etadavoca ‘pāsādikā kho pana tyāyaṃ upasena parisā, kataṃ tvaṃ upasena parisaṃ vinesī’ti. Sopi sabbaññunā dasabalena devātidevena puṭṭho yathābhūtasabhāvaguṇavasena bhagavantaṃ etadavoca –

‘‘Yo koci maṃ, bhante, upasaṅkamitvā pabbajjaṃ vā nissayaṃ vā yācati, tamahaṃ evaṃ vadāmi ‘‘ahaṃ kho āvuso āraññiko piṇḍapātiko paṃsukūliko tecīvariko. Sace tvampi āraññiko bhavissasi piṇḍapātiko paṃsukūliko tecīvariko, evāhaṃ taṃ pabbājessāmi nissayaṃ dassāmī’’ti, sace so me, bhante, paṭissuṇitvā nandati oramati, evāhaṃ taṃ pabbājemi nissayaṃ demi, sace na nandati na oramati, na taṃ pabbājemi, na nissayaṃ demi, evāhaṃ, bhante, parisaṃ vinemī’’ti. Evaṃ kho [evampi (ka.)], mahārāja, dhutaguṇavarasamādiṇṇo jinasāsanavare issaro hoti. Vasavattī sāmiko icchākaraṇo, tassādheyyā honti kevalā santā sukhā samāpattiyo.

‘‘Yathā, mahārāja, padumaṃ abhivuddhaparisuddhaudiccajātippabhavaṃ siniddhaṃ mudu lobhanīyaṃ sugandhaṃ piyaṃ patthitaṃ pasatthaṃ jalakaddamamanupalittaṃ aṇupattakesarakaṇṇikābhimaṇḍitaṃ bhamaragaṇasevitaṃ sītalasalilasaṃvaddhaṃ, evameva kho, mahārāja, imehi terasahi dhutaguṇehi pubbe āsevitehi nisevitehi ciṇṇehi pariciṇṇehi caritehi upacaritehi paripūritehi ariyasāvako tiṃsaguṇavarehi samupeto hoti.

‘‘Katamehi tiṃsaguṇavarehi? Siniddhamudumaddavamettacitto hoti, ghātitahatavihatakileso hoti, hatanihatamānadabbo hoti, acaladaḷhaniviṭṭhanibbematikasaddho hoti, paripuṇṇapīṇitapahaṭṭhalobhanīyasantasukhasamāpattilābhī hoti, sīlavarapavaraasamasucigandhaparibhāvito hoti, devamanussānaṃ piyo hoti manāpo, khīṇāsavaariyavarapuggalapatthito, devamanussānaṃ vanditapūjito, budhavibudhapaṇḍitajanānaṃ thutathavitathomitapasattho , idha vā huraṃ vā lokena anupalitto, appathokavajjepi [appasāvajjepi (ka.)] bhayadassāvī, vipulavarasampattikāmānaṃ maggaphalavaratthasādhano, āyācitavipulapaṇītapaccayabhāgī, aniketasayano, jhānajjhositatappavaravihārī , vijaṭitakilesajālavatthu, bhinnabhaggasaṅkuṭitasañchinnagatinīvaraṇo, akuppadhammo, abhinītavāso, anavajjabhogī , gativimutto, uttiṇṇasabbavicikiccho, vimuttijjhositattho [vimuttijjhāsitatto (sī. pī.)], diṭṭhadhammo, acaladaḷhabhīruttāṇamupagato, samucchinnānusayo, sabbāsavakkhayaṃ patto, santasukhasamāpattivihārabahulo, sabbasamaṇaguṇasamupeto, imehi tiṃsaguṇavarehi samupeto hoti.


以下是完整的直译：
"难道，大王，长老优婆塞（Upasena）是王子（Vaṅganta）在具备修行的情况下，来到舍卫城的僧团，带着随众，前来归依，向佛陀的双足顶礼，坐在一旁，佛陀看到他和善的随众，心中欢喜，愉悦，兴奋，与随众交谈，便用不被打断的天人之音说道：‘优婆塞，你的随众真是令人愉快，你使随众得到了成就。’于是，所有知一切的十力者、天人之尊者被问及其真实的本性，便如是回答佛陀："
"‘无论谁，尊者，向我请求出家或依靠，我会这样回答：‘我，朋友，是住在森林的乞食者，穿着粪扫衣。如果你也愿意成为森林的乞食者，穿着粪扫衣，我就会让你出家，给你依靠。’如果他听到这些，欢喜接受，我就会让他出家，给他依靠；如果他不欢喜、不接受，我就不会让他出家，也不给他依靠。这样，我便会使随众离开。’就这样，大王，具备头陀功德的人，成为胜者的教法中的主宰，成为主宰，想要随心所欲，所有的安乐和幸福的定都属于他。"
"就像，大王，盛开的莲花，清净、明亮、光彩照人，芬芳扑鼻、令人向往、可爱、令人渴望，水波荡漾，未被污染，像细小的水珠，环绕在蜜蜂的身边，清凉的水滋养着它。同样地，大王，通过这十三种头陀功德，以前曾经修习、亲近、实践、熟练、行持、随行、圆满，成为高贵的弟子，具备三十种优秀的特质。"
"那么，三十种优秀的特质是什么呢？心中充满柔和、温和、慈爱的情绪，克服了所有的烦恼，内心安宁，坚固如山，信任不动摇，充满信心，获得无量的快乐，身心安适，受到人天的喜爱，受到尊重，获得清净的名声，受到智者的赞誉，心中没有污垢，心中无所依赖，少有过失，心中无畏，获得丰厚的果实，获得广泛的利益，心中不再有疑虑，获得解脱，获得安乐，获得深厚的定，获得无量的智慧，达到所有的善法，具备所有的沙门特质，因而具备这三十种优秀的特质。"


‘‘Nanu, mahārāja, thero sāriputto dasasahassilokadhātuyā aggapuriso ṭhapetvā dasabalaṃ lokācariyaṃ, sopi aparimitamasaṅkhyeyyakappe samācitakusalamūlo [samāciṇṇakusalamūlo (ka.)] brāhmaṇakulakulīno manāpikaṃ kāmaratiṃ anekasatasaṅkhaṃ dhanavarañca ohāya jinasāsane pabbajitvā imehi terasahi dhutaguṇehi kāyavacīcittaṃ damayitvā ajjetarahi anantaguṇasamannāgato gotamassa bhagavato sāsanavare dhammacakkamanuppavattako jāto. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā devātidevena ekaṅguttaranikāyavaralañchake –

‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekapuggalampi samanupassāmi, yo evaṃ tathāgatena anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ sammadeva anuppavatteti, yathayidaṃ bhikkhave, sāriputto, sāriputto. Bhikkhave, tathāgatena anuttaraṃ dhammacakkaṃ pavattitaṃ sammadeva anuppavattetī’’’ti.

‘‘Sādhu, bhante nāgasena, yaṃ kiñci navaṅgaṃ buddhavacanaṃ, yā ca lokuttarā kiriyā, yā ca loke adhigamavipulavarasampattiyo, sabbaṃ taṃ terasasu dhutaguṇesu samodhānopagata’’ [samodhānetabbaṃ (ka.)] nti.

Dhutaṅgapañho dutiyo.


以下是完整的直译：
"难道，大王，长老舍利弗是十万世界中最高贵的人，除了十力世间导师之外，他也是无量无数劫以来积累善根的人，出身于婆罗门家族，舍弃了令人愉悦的欲乐和数百万的财富，在胜者的教法中出家，通过这十三种头陀功德，调伏了身、口、意，如今具备无量功德，成为乔达摩佛陀教法中转法轮的人。这也是天中之天佛陀在《增支部》中所说的：
"'比丘们，我不见有任何一个人能像如来那样正确地转无上法轮，就像舍利弗一样。比丘们，舍利弗能正确地转如来所转的无上法轮。'"
"善哉，尊者龙军，无论是九分教法，还是出世间的行为，还是世间的广大成就，所有这些都包含在十三种头陀功德之中。"
头陀行问题第二。


Anumānavaggo catuttho.

以下是完整的直译：
推理品第四。



